1. Vị Trí địa Lý - Du Lịch Yên Bái

1. Vị trí địa lý

Thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 của Quốc hội khoá XV về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh. Tỉnh Lào Cai được thành lập trên cơ sở hợp nhất 2 tỉnh Lào Cai và Yên Bái. Sau khi hợp nhất, tỉnh Lào Cai (mới) có tổng diện tích tự nhiên là 13.256,92 km2, xếp thứ 8 trong số 34 tỉnh thành mới của Việt Nam, với quy mô dân số là 1.778.785 người. Toàn tỉnh Lào Cai có 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 89 xã và 10 phường.

Tỉnh Lào Cai mới là tỉnh miền núi biên giới thuộc vùng Tây Bắc Bộ, giáp ranh giữa vùng Tây Bắc và vùng Đông Bắc. Phía Đông giáp với tỉnh Tuyên Quang và tỉnh Phú Thọ; Phía Tây giáp với tỉnh Lai Châu; Phía Nam giáp với tỉnh Sơn La; Phía Bắc giáp với tỉnh Vân Nam nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa với đường biên giới chung dài 182,086 km.

Lào Cai có vị trí quan trọng trong vùng Tây Bắc, là cửa ngõ giao thương kết nối Việt Nam với nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa qua cửa khẩu quốc tế Lào Cai, đồng thời là trung tâm kinh tế, văn hóa và giao thương sầm uất với các tỉnh trong vùng, các trung tâm kinh tế lớn trong cả nước.

Nằm trên trung điểm của một trong những tuyến hành lang kinh tế chủ lực Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, có hệ thống hạ tầng hiện đại gồm đường sắt liên vận quốc tế, đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai, các tuyến quốc lộ trọng yếu như QL32, QL70, QL279 đã tạo điều kiện và cơ hội thuận lợi để Lào Cai tăng cường hội nhập và giao lưu kinh tế thương mại, phát triển văn hóa xã hội…

Trung tâm hành chính của tỉnh Lào Cai đặt tại phường Yên Bái, cách trung tâm Hà Nội 155 km, có vị trí địa lý thuận lợi, tạo điều kiện để tỉnh phát huy vai trò liên kết vùng với các tỉnh lân cận như Tuyên Quang, Phú Thọ, và Lai Châu.

2. Đặc điểm địa hình

Với địa hình phong phú, đa dạng, bao gồm đầy đủ đặc trưng của vùng cao, vùng thấp, đô thị, nông thôn và nhiều tiểu vùng phát triển có lợi thế riêng biệt, tỉnh Lào Cai có những đặc điểm nổi bật.

Địa hình núi cao, hiểm trở

Tỉnh Lào Cai có nhiều dãy núi cao như: Phía Tây có dãy Hoàng Liên Sơn - Pú Luông nằm kẹp giữa sông Hồng và sông Đà, tiếp đến là dãy núi cổ Con Voi nằm kẹp giữa sông Hồng và sông Chảy, phía Đông có dãy núi đá vôi nằm kẹp giữa sông Chảy và sông Lô, cao nguyên và thung lũng thấp. Đặc biệt tỉnh Lào Cai có đỉnh núi Fansipan với độ cao 3.143m được mệnh danh là “nóc nhà Đông Dương” cao nhất Việt Nam là một trong những điểm nhấn quan trọng, thu hút du khách và đóng góp vào phát triển du lịch sinh thái.

Phân hóa mạnh: Độ cao thay đổi rõ rệt, từ vùng núi cao trên 2.000m đến vùng thung lũng, cánh đồng thấp hơn 200m. Địa hình chia cắt sâu, tạo nên thung lũng hẹp, sườn núi dốc.

Hệ thống sông suối dày đặc: Hệ thống sông Hồng, sông Chảy bắt nguồn từ nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa và hàng nghìn km sông, suối, hồ lớn nhỏ vừa là nguồn cung cấp nước mặt lớn cho tỉnh vừa tạo điều kiện cho thủy điện, nông nghiệp, nhưng cũng dễ gây lũ quét, sạt lở.

Đa dạng cảnh quan: Có núi cao, thung lũng, cao nguyên, đồng bằng hẹp xen kẽ các bậc địa hình tạo nên nhiều tiểu vùng khí hậu khác biệt.

3. Đặc điểm khí hậu

Đặc trưng của khí hậu tỉnh Lào Cai là nhiệt đới gió mùa, nắng và mưa nhiều, nền nhiệt cao. Tuy nhiên, do địa hình phức tạp, tỉnh Lào Cai có sự phân hóa khí hậu theo không gian, với vùng thấp có khí hậu nhiệt đới và vùng cao như Sa Pa có khí hậu ôn đới lạnh, thậm chí có băng tuyết.

Nhiệt độ trung bình hàng năm dao động khoảng 18,9 – 23,90 C (riêng Sa Pa 15,50 C), nhiệt độ cao nhất 40 – 420 C, nhiệt độ thấp nhất dưới 00 C. Gió thịnh hành là gió mùa Đông Bắc và gió mùa Đông Nam. Mưa nhiều nhưng phân bố không đều, lượng mưa trung bình 1.600 - 1.800mm/năm, cao nhất tới 2.676mm/năm và thấp nhất cũng đạt 1.417mm/năm. Một số vùng tiểu khí hậu vào tiết xuân thường có mưa dầm triền miên.

* Các mùa chính trong năm: Khí hậu Lào Cai có 2 mùa rõ rệt.

- Mùa lạnh: Từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, vùng thấp lạnh kéo dài từ 115-125 ngày. Vùng cao mùa lạnh đến sớm và kết thúc muộn nên dài hơn vùng thấp. Vùng cao từ 1.500m trở lên hầu như không có nắng nóng, nhiệt độ trung bình ổn định dưới 20oC, cá biệt có nơi xuống dưới 0oC, thường xuất hiện sương mù, sương muối, băng giá, mưa tuyết và hạn hán vào đầu mùa lạnh (từ tháng 12 đến tháng 01). Tháng 01 – 02 thường có mưa phùn ở khu vực phía Nam, điển hình là khu vực Yên Bái, Trấn Yên, Yên Bình, Lục Yên, Mậu A.

- Mùa nóng: Từ tháng 5 đến tháng 10 là thời kỳ nóng ẩm, nhiệt độ trung bình ổn định trên 26oC, tháng nóng nhất 29 - 30oC. Mùa nóng cũng chính là mùa mưa nhiều, lượng mưa trung bình từ 1.200 - 1.600mm và thường kèm theo dông lốc, gió giật mạnh, sét đánh. Mưa lớn trên địa hình dốc thường gây ra lũ ống, lũ quét và sạt lở đất. Sự phân bố ngày mưa, lượng mưa, tùy thuộc vào địa hình theo hướng giảm dần từ Đông sang Tây theo địa bàn tỉnh. Theo thung lũng sông Hồng giảm dần từ Đông Nam lên Tây Bắc, nhưng trong vùng thung lũng sông Chảy lại giảm dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam.

* Chế độ mưa

Lào Cai thuộc vùng có lượng mưa hàng năm tương đối lớn. Theo số liệu của Đài khí tượng thủy văn tỉnh Lào Cai, lượng mưa bình quân ở các trạm trong 1 năm là: Yên Bái 1.876,5mm; Lục Yên 1.942,6mm; Nghĩa Lộ 1.417,3mm; Mù Cang Chải 1.730,5mm; Lào Cai 1.696,3mm; Sa Pa 2.676,6mm; Bắc Hà 1.634,3mm; Bảo Yên 1.602,6mm.

Phân bố lượng mưa theo xu hướng tăng dần từ vùng thấp đến vùng cao, lượng mưa phân bố không đồng đều các tháng trong năm. Tháng mưa nhiều nhất là tháng 7 đến tháng 8 (với lượng mưa từ 300 - 500mm/tháng), các tháng mưa ít nhất là tháng 12 đến tháng 02 (với lượng mưa từ 18 - 38mm/tháng).

Do lượng mưa không đều giữa các tháng, tháng 12, 01, 02 là mùa khô, lượng mưa trung bình chỉ đạt 22,0 – 35,0mm/tháng (riêng Sa Pa đạt 70,2mm) nên gây ra hạn hán, thiếu nước cho sản xuất và sinh hoạt. Vào mùa mưa, ở một số nơi lượng mưa quá lớn như Mù Cang Chải, Tà Xi Láng, Văn Chấn, Sa Pa, Bảo Yên…. gây lũ lụt, thiệt hại mùa màng, làm hỏng các công trình giao thông, thủy lợi.

* Chế độ ẩm

Theo số liệu khí tượng thì độ ẩm tương đối cao, trung bình năm tại các trạm như sau: Yên Bái là 86%; Lục Yên 86%; Nghĩa Lộ 84%, Mù Cang Chải 81%, Lào Cai 86%, Sa Pa 87%, Bắc Hà 87%, Bảo Yên 86%. Sự chênh lệch về độ ẩm giữa các tháng trong năm của các vùng trong tỉnh lệch nhau không lớn, từ 3-5%. Càng lên cao độ ẩm tương đối giảm xuống. Độ ẩm giữa các tháng có sự chênh lệch, do độ ẩm phụ thuộc vào lượng mưa và chế độ bốc hơi (chế độ nhiệt và chế độ gió), tháng có độ ẩm lớn nhất tại các Trạm cụ thể: Yên Bái và Lục Yên là tháng 01 – 4; đối với Nghĩa Lộ là tháng 8 – 9; đối với Mù Cang là tháng 7 – 8, đối với Lào Cai, Sa Pa là tháng 02 – 5; đối với Bảo Yên là tháng 3 – 6; đối với Bắc Hà là tháng 5 và tháng 11.

Lào Cai có lượng mưa hàng năm tương đối lớn, độ ẩm tương đối cao nên thảm thực vật xanh tốt quanh năm, thể hiện rất rõ tính chất gió mùa.

* Các hiện tượng thời tiết khác

Sương muối: Xuất hiện chủ yếu ở độ cao trên 600m, càng lên sao số ngày có sương muối càng nhiều. Vùng thấp thuộc thung lũng sông Hồng, sông Chảy thì ít xuất hiện.

Mưa đá: Xuất hiện rải rác ở một số vùng, một số vùng xảy ra nhiều trận mưa đá như: Mậu A, Tân Đồng, Mù Cang Chải, Yên Bái, Yên Bình. Mưa đá thường xuất hiện vào thời gian giao mùa cuối mùa xuân đầu mùa hạ, cuối thu đầu đông (tháng 3 – 5 và tháng 10) và đi kèm với hiện tượng dông và gió xoáy cục bộ.

Ngoài ra ở các vùng cao trên 1000m thỉnh thoảng còn có băng giá, tuyết vào giữa đến cuối tháng mùa đông.

* Các vùng khí hậu

Với các nét đặc trưng có thể chia Lào Cai thành hai vùng khí hậu lớn, có ranh giới được xác định bởi đường phân thủy của dãy núi cao theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, dọc theo hữu ngạn sông Hồng. Trong hai vùng lớn lại có năm tiểu vùng với những đặc điểm khí hậu khác biệt nhau.

Vùng núi cao

Vùng đồi núi cao phía Tây

Vùng đồi núi cao phía Đông

Vùng thấp phía Bắc

Vùng thấp phía Nam