21. Bảo Vệ Vốn Gen Của Loài Người Và Một Số Vấn đề Xã Hội

I. BẢO VỆ VỐN GEN CỦA LOÀI NGƯỜI

Do nguyên nhân di truyền và đặc biệt là nhân tố môi trường: các chất thải trong công nghiệp, nông nghiệp, thuốc chữa bệnh, hàng mỹ phẩm… làm bệnh di truyền ngày càng gia tăng.

1. Tạo môi trường sạch nhằm hạn chế các tác nhân gây đột biến

- Trồng cây, bảo vệ rừng… nhằm tạo môi trường sạch, tránh đột biến phát sinh.

- Tránh và hạn chế các tác hại của tác nhân gây đột biến. Nếu trong công việc cần phải tiếp xúc thì phải có các dụng cụ phòng hộ thích hợp.

2. Tư vấn di truyền và việc sàng lọc trước sinh

- Các chuyên gia tư vấn di truyền sẽ trao đổi ý kiến, cung cấp thông tin, cho lời khuyên về khả năng mắc bệnh di truyền nào đó ở đời con của các cặp vợ chồng mà bản thân họ hay một số người trong dòng họ đã mắc bệnh đó.

- Để tư vấn có kết quả cần chẩn đoán đúng và xây dựng được phả hệ của người bệnh → chẩn đoán xác suất xuất hiện trẻ mắc bệnh giúp các cặp vợ chồng quyết định sinh con hay ngưng thai kì → tránh cho ra đời những đứa trẻ tật nguyền.

- Dùng những xét nghiệm được thực hiện khi cá thể còn trong bụng mẹ. Hai kĩ thuật phổ biến là: chọc dò dịch ối và sinh thiết tua nhau thai để tách lấy tế bào phôi cho phân tích NST, phân tích ADN.

3. Liệu pháp gen ­ kĩ thuật của tương lai

-­ Là kĩ thuật chữa bệnh bằng thay thế gen bệnh bằng gen lành.

-­ Về nguyên tắc là kĩ thuật chuyển gen.

-­ Quy trình:

+ Sử dụng virut sống trong cơ thể người làm thể truyền sau khi đã loại bỏ gen gây bệnh của virut.

+ Gắn thể truyền vào gen lành (không bị đột biến) rồi cho xâm nhập vào tế bào của bệnh nhân.

+ Tế bào mang ADN tái tổ hợp của bệnh nhân được đưa trở lại cơ thể để sinh ra các tế bào bình thường thay thế tế bào bệnh.

-­ Một số khó khăn gặp phải: virut có thể gây hư hỏng các gen khác (không chèn gen lành vào đúng vị trí của gen vốn có trên NST).

II. MỘT SỐ VẤN ĐỀ XÃ HỘI CỦA DI TRUYỀN HỌC

1. Tác động xã hội của việc giải mã bộ gen người

Làm nảy sinh nhiều vấn đề tâm lí xã hội:

- Việc biết về hồ sơ di truyền của cá thể cho phép tránh được bệnh di truyền nhưng đồng thời có thể chỉ thông báo cái chết sớm có thể xảy ra và không tránh khỏi.

- Hồ sơ di truyền của cá thể có thể bị sử dụng để chống lại họ khi kết hôn, xin việc làm…

2. Vấn đề phát sinh do công nghệ gen và công nghệ tế bào

-­ Các gen kháng thuốc có phát tán sang vi sinh vật gây bệnh cho người?

-­ Sử dụng thực phẩm biến đổi gen có an toàn cho sức khỏe con người?

- Có sử dụng nhân bản vô tính để tạo ra người nhân bản?

3. Vấn đề di truyền khả năng trí tuệ

a) Hệ số thông minh (IQ)

- Được xác định bằng các trắc nghiệm với các bài tập tích hợp có độ khó tăng dần.

b) Khả năng trí tuệ và sự di truyền

-­ Tập tính di truyền có ảnh hưởng nhất định tới khả năng trí tuệ.

- Không thể căn cứ vào hệ số thông minh IQ để đánh giá sự di truyền khả năng trí tuệ.

4. Di truyền học với bệnh AIDS (Hội chứng suy giảm miễn dịch tập nhiễm)

- Bệnh AIDS gây nên bởi virut HIV.

- Virut gồm 2 phân tử ARN, các prôtêin cấu trúc và enzim đảm bảo cho sự lây nhiễm liên tục. Enzim sử dụng ARN của virut làm khuôn để tổng hợp ADN → ADN kép, xen kẽ với ADN của tế bào chủ → ADN của virut tái bản cùng với hệ gen của con người.

- Trong quá trình lây nhiễm, virut có thể sống tiềm sinh vô hạn trong tế bào bạch cầu T4, do đó khi tế bào này hoạt động thì bị virut tiêu diệt. Sự giảm số lượng tế bào T4 làm mất khả năng miễn dịch của cơ thể, gây ra một số bệnh: sốt, tiêu chảy, lao, ung thư, viêm màng não, mất trí… → chết.

-­ Để làm chậm sự tiến triển của bệnh, người ta sử dụng biện pháp di truyền nhằm hạn chế sự phát triển của virut HIV.