30. Tiểu Kinh Ví Dụ Lõi Cây - Thơ Ca - Tu Viện Quảng Đức

TAM TẠNG THÁNH KINH PHẬT GIÁO TẠNG KINH (NIKÀYA) Thi HóaTRUNG BỘ KINH

( Majjhima Nikàya )

Tập IHòa Thượng THÍCH MINH CHÂUDịch sang tiếng Việt từ Tam Tạng Pàli

Chuyển thể Thơ :

Giới Lạc MAI LẠC HỒNG tự TUỆ NGHIÊM

( Huynh Trưởng Cấp Tấn - GĐPTVN tại Hoa Kỳ )

Email : [email protected]

30. Tiểu Kinh VÍ DỤ LÕI CÂY

(Cùlasàropama sutta)

Như vậy, tôi nghe :

Một thời nọ, Thế Tôn an trụ

Kỳ Viên Tự – Chê-Tá-Va-Na (1)

Do Cấp-Cô-Độc tín gia

A-Na-Thá-Pin-Đi-Ka (2) cúng dàng

Lúc bấy giờ, trong hàng thính giả

Pin-Ga-Lá-Kốc-Chá Bàn-môn (3)

Đãđi đến chỗ Thế Tôn

Xã giao chúc tụng ôn tồn nói lên,

Rồi ngồi xuống một bên, bạch hỏi :

– “ Thưa Tôn-giả ! Được mọi người đồn

Hội Chủ, Giáo Trưởng Bàn-môn

Tiếng tăm, danh vọng, được tôn trọng nhiều

Bậc Giáo Tổ lắm điều cao thượng

Được quần chúng kính ngưỡng sâu xa :

Pu-Ra-Na Káp-Sa-Pa (4)

Mạc-Kha-Lí Gô-Sa-La (5) thâm trầm

A-Chi-Ta Kê-Sa-Kàm-Ba-Lí(6)

Sanh-Cha-Dá Bê-Lát-Thí-Pút-Ta (7)

____________________________

(1) : Kỳ Viên – Jetavana & Kỳ Viên Tinh Xá – Jetavanavihàra.

(2) : Trưởng giả Cấp-Cô-Độc – Anathapindika .

(3) : Vị Bà-la-môn tên Pingalakoccha ( Bàn-môn hay Phạm-chí

là Bà-La-Môn ).

(4),(5),(6),(7) : Các vị trong Lục Sư Ngoại Đạo thời Phật :

Purana Kassapa ; Makkhali Gosala ; Ajita Kesakambali ;

Sanjaya Belatthiputta .

Trung Bộ (Tập 1) Tiểu K. 30 : VÍ DỤ LÕI CÂY *MLH –450

Pá-Ku-Thá Kách-Chá-Da-Nà(1)

Cùng Ni-Ganh-Thá Ná-Tà-Pút-Ta (2)…

Đều xưng là bậc nhất-thiết-trí,

Hoặc không nhất-thiết-trí các vì,

Một số nhất-thiết-trí tri,

Một số không phải trí ni đạt vào,

Tôn-giả nghĩ thế nào điều ấy ?”.

– “ Này Bàn-môn ! Ông hãy dừng đây

Tất cả về những vị này

Tự xưng nhất-thiết-trí hay thế nào.

Cứ mặc họ tự hào, tự mãn

Hãy nghe Ta thuyết giảng pháp âm,

Hãy khéo tác ý, chú tâm ”.

– “ Kính bạch Tôn-giả ! Xin vâng lời Ngài !”

Phật nghiêm oai trình bày tuần tự :

– “ Này Bàn-môn ! Ví dụ như vầy :

* Một người muốn được lõi cây

Đãđi khắp chốn đóđây tìm dò

Đến trước một cây to lớn, thẳng

Nhưng người ấy lại chẳng hiểu thông

Lõi cây, giác cây, vỏ trong

Vỏ ngoài cũng bỏ vì không hiểu rành

Chặt cành lá cho nhanh rồi vác

Tưởng đó là chính xác lõi cây.

Một người có mắt, thấy vầy

Bèn nói : “ Thật sự người này chẳng thông

Lõi, giác cây, vỏ trong, vỏ ngoại

_____________________________

(1),(2) : Hai vị Lục Sư Ngoại Đạo khác : Pakudha Kaccayana ;

Nigantha Nataputta .

Trung Bộ (Tập 1) Tiểu K. 30 : VÍ DỤ LÕI CÂY *MLH –451

Không biết mọi thứ của cây này

Chặt cành lá mang đi ngay,

Không đạt mục đích người đây muốn tìm.

* Hoặc có người muốn tìm được lõi

Nhưng không biết về mọi thứ này

Bỏ qua lõi cây, giác cây

Vỏ trong, cành lá, lột ngay vỏ ngoài

Yên trí hoài là mình tìm đúng

Người này cũng không đạt điều cần.

* Này Bàn-môn ! Vì phân vân

Một người tìm kiếm về phần lõi cây

Nhưng người này vì không hiểu biết

Không phân biệt lõi, giác, vỏ ngoài

Chặt vỏ trong mang đi ngay

Tưởng đó là lõi. Tiếc thay người này

Đã không đạt được rày mục đích

Do mù tịt không biết rõ rành.

* Này Bàn-môn ! Còn một anh

Muốn lõi cây quý, nên nhanh tìm cầu

Vào rừng sâu, gặp cây to, thẳng,

Vì y chẳng biết rõ lõi cây

Nên y chặt lấy giác cây

Mang về, yên trí lõi cây mình cần,

Người này không đạt phần mục đích

Mà mình thích, thành tựu điều này

Là tìm cầu được lõi cây.

* Bàn-môn ! Có một người nay tìm cầu

Muốn có mau lõi cây quý giá

Nên y đã tìm khắp rừng sâu

Trung Bộ (Tập 1) Tiểu K. 30 : VÍ DỤ LÕI CÂY *MLH –452

Đến trước cây lớn, thẳng cao,

Do sự hiểu biết thuộc vào loại cây

Nên người này chặt liền lấy lõi

Vì biết chắc là lõi cây đây.

Một người có mắt, thấy vầy

Nói rằng : “ Thật sự người này thông minh

Thành tựu điều mà mình mong mỏi

Tìm được lõi, thành tựu mục tiêu ”.

Cũng vậy, giống nhưởđiều

Một Thiện-nam-tử có nhiều lòng tin

Nên xuất gia, gia đình từ bỏ

Sống độc cư, không có gia đình

Nhủ thầm : ‘Biển khổ linh đinh

Ta bị chìm đắm trong sinh, chết, già,

Và trải qua bệnh, ưu, não, khổ,

Bị chìm đắm đau khổ, sầu, bi,

Đau khổ chi phối mọi thì

Nhưng rất có thể có hy vọng vầy :

Toàn bộ khổ-uẩn này chấm dứt’.

Rồi vịấy lập tức xuất gia

Sau khi vịấy xuất gia

Thọ dụng lợi dưỡng, đàn-na cúng dường

Được kính nhường, được nhiều danh vọng

Tâm vọng động, vịấy hân hoan

Hoan hỷ, mãn nguyện vô vàn

Rồi sinh kiêu mạn, khinh càn người ta

Khen mình và chê người, lên tiếng :

“ Ta lợi dưỡng, vinh hiển như vầy

Được kính, danh vọng như vầy

Các Tỷ Kheo khác không tày với ta

Trung Bộ (Tập 1) Tiểu K. 30 : VÍ DỤ LÕI CÂY *MLH –453

Ít uy quyền, người ta ít biết ”.

Rồi vịấy mãi miết tự hào

Không phát khởi lòng ước ao

Không tinh tấn để chứng vào pháp siêu

Pháp có nhiều thù thắng, cao thượng

Hơn lợi dưỡng, danh vọng tột vời

Trở thành thụ động, biếng lười

Giống như cành lá mà người mang đi.

* Lại nói sang một trường hợp khác

Thiện-nam-tử do phát lòng tin

Xuất gia, từ bỏ gia đình

Có sự lợi dưỡng, phát sinh danh đầy

Nhưng vị này khởi lòng ao ước

Tinh tấn để chứng được pháp siêu

Không hề thụ động, biếng kiêu

Thành tựu giới đức, đạt điều mình mong

Nhưng vị này vì lòng tự mãn

Giới đức được viên mãn tựu thành

Nên khen mình chê người rằng :

‘Ta đã trì giới tịnh thanh vô cùng

Và ta cùng thực hành thiện pháp,

Các Tỷ Kheo ác pháp thực hành

Phá giới, chẳng được tịnh thanh’.

Không cố tinh tấn, tâm thành ước ao

Để chứng vào pháp cao thượng khác

Thù thắng hơn về các giới này

Trở thành thụ động, lười trây

Giống người tìm lõi, lấy ngay vỏ ngoài.

* Có Tỷ Kheo đêm ngày tinh tấn

Được lợi dưỡng, tôn kính, có danh

Trung Bộ (Tập 1) Tiểu K. 30 : VÍ DỤ LÕI CÂY *MLH –454

Nhưng không vìđiều đạt thành

Mà chê người khác, khen mình, tự cao.

Phát khởi lòng ước ao, tinh tấn

Để chứng tận các pháp chánh chơn

Cao thượng và thù thắng hơn

Những sự lợi dưỡng, kính tôn, danh đời

Không trở thành biếng lười, thụ động

Vịấy sống giới đức tựu thành

Và không chê người khen mình

Thành tựu thiền định, hành trình tiến tu.

Quá hoan hỷ, Phích-Khu (1) tự mãn

Do tự mãn, chê người, khen thầm :

‘Ta có Thiền định, nhất tâm

Các Tỷ Kheo khác tán tâm não phiền

Tâm không chuyên, không có Thiền định’.

Do mắc dính, thụ động biếng lười

Giống như ví dụ một người

Bỏ qua lõi, giác, cùng nơi lá cành,

Chỉ lấy nhanh vỏ trong sẵn có

Tưởng rằng đó chính là lõi cây.

* Còn như vị Tỷ Kheo này

Tinh tấn hành đạo đêm ngày tịnh thanh

Được lợi dưỡng, nổi danh, được kính

Nhưng vịấy nhất định vượt qua

Thành tựu giới đức tịnh hòa,

Thành tựu thiền định sâu xa đủ đầy,

Rồi vị này thành tựu tri kiến

Có tri kiến, vi này dễ ngươi

Tự mãn, khen mình chê người

____________________________

(1) : Bhikkhu , được phiên âm là Tỳ-Khưu hay Tỷ Kheo .

Trung Bộ (Tập 1) Tiểu K. 30 : VÍ DỤ LÕI CÂY *MLH –455

‘Ta thấy và biết mọi nơi mọi bề

Tỷ Kheo khác không hề thấy, biết !’.

Cứ mãi miết tự mãn, tự hào

Không phát khởi lòng ước ao

Không cố tinh tấn chứng vào pháp chơn

Cao thượng, thù thắng hơn tri kiến

Rồi làm biếng, thụ động đêm ngày.

Giống như người tìm lõi cây

Bỏ qua tất cả, giác cây chặt về.

* Còn vấn đề Tỷ Kheo vị nọ

Có lòng tin, từ bỏ gia đình

Xuất gia, sống không gia đình

Nghĩ rằng : ‘Ta đắm trong sinh, tử, già,

Và trải qua bệnh, ưu, não, khổ,

Bị chìm đắm đau khổ, sầu, bi,

Đau khổ chi phối mọi thì

Nhưng rất có thể có hy vọng vầy :

Toàn bộ khổ-uẩn này chấm dứt’.

Rồi vịấy lập tức xuất gia

Sau khi vịấy xuất gia

Thọ dụng lợi dưỡng, đàn-na cúng dường

Được kính nhường, được nhiều danh vọng

Nhưng vịấy không động tâm mình

Không hề chê người khen mình

Vì không tự mãn, phát sinh tự hào

Phát khởi lòng ước ao, tinh tấn

Để chứng được pháp ấn chánh chơn

Cao thượng và thù thắng hơn

Nên không thụ động, biếng lờn cũng không

Thỏa ước mong, tựu thành giới đức

Trung Bộ (Tập 1) Tiểu K. 30 : VÍ DỤ LÕI CÂY *MLH –456

Rồi thiền định cũng được tựu thành

Tiếp tục, tri kiến tựu thành

Nhưng không tự mãn, khen mình chê ai.

Phát khởi hoài lòng mình ao ước

Tinh tấn để chứng được pháp siêu

Thù thắng hơn tri kiến nhiều

Nên không thụ động, tự kiêu, biếng lì.

Này Bàn-môn ! Pháp gì thù thắng

Và hơn hẳn tri kiến ởđây ?

* Vị Tỷ Kheo ly dục này

Ly ác pháp, chứng trú ngay Nhất Thiền

Một trạng thái an nhiên hỷ lạc

Ly dục sanh, có mặt tứ& tầm

Pháp này thù thắng cao thâm

Hơn cả tri kiến, tinh cần hành theo.

* Rồi Tỷ Kheo diệt tầm và tứ

Chứng và trú vào Đệ Nhị Thiền

Trạng thái hỷ lạc vô biên

Do định sinh tới, không duyên tứ, tầm

Và nội tĩnh nhất tâm diễn tiến,

So tri kiến, thù thắng, siêu hơn.

* Rồi vị Tỷ Kheo chánh chơn

Ly hỷ trú xả, nguồn cơn giữ gìn

Để tự mình chánh niệm, tĩnh giác

Và thân cảm sự lạc thọ này

Mà các bậc Thánh gọi đây

‘Xả niệm lạc trú’, chứng ngay Tam Thiền

Pháp thù thắng, hơn liền tri kiến.

* Này Bàn-môn ! Diễn tiến tiếp ngay

Trung Bộ (Tập 1) Tiểu K. 30 : VÍ DỤ LÕI CÂY *MLH –457

Tỷ Kheo xả lạc & khổđây

Diệt hỷưu, cảm thọ rày trước đây

Chứng, trú ngay Tứ Thiền đãđạt

Không khổ& lạc, xả niệm tịnh thanh,

Pháp này thù thắng đành rành

Hơn hẳn tri kiến, an lành thanh cao.

* Này Bàn-môn ! Tiếp sau, vịấy

Vượt cả thảy sắc tưởng trải qua

Diệt chướng-ngại-tưởng mê tà,

Tỷ Kheo nghĩ : ‘Hư không là vô biên’

Chứng, trú ‘Không Vô Biên Xứ’ viễn

Thù thắng hơn tri kiến pháp này.

* Lại nữa, vị Tỷ Kheo đây

Vượt Không Vô Biên Xứ ngay, nghĩ liền :

‘Thức mới là vô biên, vô cực

Chứng và trú Xứ Thức Vô Biên.

* Rồi vượt Xứ Thức Vô Biên

Nghĩ : ‘Không có vật gì tuyền ởđây’

Chứng, trú ngay Vô Sở Hữu Xứ.

* Vượt Vô Sở Hữu Xứ tức thì

Chứng, trú Phi Tưởng Phi Phi,

* Vượt ‘Xứ Phi Tưởng Phi Phi Tưởng’ này

Chứng, trú ngay Diệt Thọ Tưởng Định.

Sau khi thấy chân chính an từ

Với chính trí tuệ như như

Các lậu-hoặc được đoạn trừ sạch trơn,

Cao thượng, thù thắng hơn tri kiến.

Này Bàn-môn ! Diễn tiến như vầy

Trung Bộ (Tập 1) Tiểu K. 30 : VÍ DỤ LÕI CÂY *MLH –458

Ví như người tìm lõi cây

Hiểu biết, nên chặt lấy ngay lõi này

Đạt mục đích lõi cây thành tựu

Tỷ Kheo cũng thành tựu như vầy.

Bàn-môn ! Phạm hạnh ởđây

Không vì lợi dưỡng, lợi đầy, danh to

Không phải do tựu thành giới đức

Không phải vì lợi ích thiền-na

Không vì tri kiến trải qua

‘Giải-thoát-bất-động-tâm’ là mục tiêu

Của phạm hạnh, mọi điều chân chánh

Là lõi cây phạm hạnh tịnh siêu

Phạm hạnh sau rốt mục tiêu

Chư Tỷ Kheo phải cần nêu thực hành ”.

Nghe Phật thuyết rõ rành tất cả

Pin-Ga-Lá-Kốc-Chá Bàn-môn

Hoan hỷ bạch Đức Thế Tôn :

– “ Thật là vi diệu Pháp môn tuyệt vời !

Bạch Thế Tôn ! Những lời thuyết giảng

Của Thế Tôn viên mãn như vầy

Hy hữu thay ! Vi diệu thay !

Như người dựng vật lăn quay ngã nằm

Chỉ hướng kẻ sai lầm lạc lối

Đem đèn sáng vào tối như bưng

Để ai có mắt mở bừng

Có thể thấy được sáng trưng sắc màu

Cũng như thế , nhiệm mầu Chánh Pháp

Được Thế Tôn giải đáp, trình bày

Con xin quy ngưỡng từ nay

Quy y Đại Giác , nương ngay Pháp mầu

Trung Bộ (Tập 1) Tiểu K. 30 : VÍ DỤ LÕI CÂY *MLH –459

Quy y Tăng, thanh cao đức cả

Nối tiếp nhau hoằng hóa Pháp môn

Mong Thế Tôn nhận cho con

Được làm đệ tử, vun tròn thiện duyên

Xin phát nguyện vẹn tuyền ngưỡng phục

Kể từ nay đến lúc mạng chung

Tín thành nương đấng Đại Hùng

Thực hành Giáo Pháp muôn trùng cao thâm./-

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật ( 3 L )

*

* *

( Chấm dứt Kinh số 30 :Tiểu Kinh VÍ DỤ LÕI CÂY –

CÙLASÀROPAMA Sutta )