Âm Xát đôi Môi Hữu Thanh – Wikipedia Tiếng Việt

Bước tới nội dung

Nội dung

chuyển sang thanh bên ẩn

• Đầu
• 1 Đặc điểm
• 2 Ví dụ
• 3 Xem thêm
• 4 Chú thích
• 5 Tài liệu

• Bài viết
• Thảo luận

Tiếng Việt

• Đọc
• Sửa đổi
• Sửa mã nguồn
• Xem lịch sử

Công cụ Công cụ chuyển sang thanh bên ẩn Tác vụ

• Đọc
• Sửa đổi
• Sửa mã nguồn
• Xem lịch sử

Chung

• Các liên kết đến đây
• Thay đổi liên quan
• Liên kết thường trực
• Thông tin trang
• Trích dẫn trang này
• Tạo URL rút gọn
• Tải mã QR

In và xuất

• Tạo một quyển sách
• Tải dưới dạng PDF
• Bản để in ra

Tại dự án khác

• Khoản mục Wikidata

Giao diện chuyển sang thanh bên ẩn Bách khoa toàn thư mở Wikipedia (Đổi hướng từ Âm xát đôi môi hữu thanh)

Âm xát môi-môi hữu thanh
β
Số IPA	127
Mã hóa
Entity (thập phân)	β
Unicode (hex)	U+03B2
X-SAMPA	B
Braille
Ảnh
Âm thanh
nguồn · trợ giúp

Âm tiếp cận môi-môi hữu thanh
β̞
Âm thanh
nguồn · trợ giúp

Âm xát môi-môi hữu thanh là một phụ âm, dùng trong một số ngôn ngữ nói. Kí tự thể hiện âm này trong bảng mẫu tự ngữ âm quốc tế là ⟨β⟩, còn kí tự X-SAMPA tương ứng là B. Kí tự ⟨β⟩ là chữ cái Hy Lạp beta. Kí tự này cũng khi được dùng để thể hiện âm tiếp cận môi-môi, nhưng thường thì nó được viết ⟨β̞⟩ với dấu hạ xuống. Trên lí thuyết, âm xát môi-môi hữu thanh có thể được chuyển tự bằng ⟨ʋ̟⟩, song kí hiệu này hầu như chẳng bao giờ được sử dụng.

Rất hiếm khi một ngôn ngữ phân biệt giữa âm xát môi-môi hữu thanh và âm tiếp cận môi-môi hữu thanh. Tiếng Mapos Buang ở New Guinea là một trường hợp như vậy, nhưng âm tiếp cận môi-môi của nó đóng vai trò lấp đầy khoảng trống trong hệ thống phụ âm.[1]

Âm xát môi-môi là một âm thiếu ổn định, có xu hướng trở thành [v].[2]

Đặc điểm

[sửa | sửa mã nguồn]

Đặc điểm của âm xát môi-môi hữu thanh:

• Cách phát âm là xát, nghĩa là nó được tạo ra bằng cách ép dòng khí qua một khe hẹp ở vị trí phát âm.
• Vị trí cấu âm là môi-môi, nghĩa là phải vận dụng cả môi trên và môi dưới để phát âm.

• Đây là âm hữu thanh, nghĩa là dây thanh âm rung khi phát âm.
• Vì âm này không được phát ra nhờ sự tác động của dòng khí lên lưỡi, không cần để tâm đến sự phân biệt âm giữa lưỡi-âm cạnh lưỡi.
• Đây là âm phổi, nghĩa là nó được tạo ra bởi khí chỉ do phổi và cơ hoành đẩy ra.

Ví dụ

[sửa | sửa mã nguồn]

Ngôn ngữ		Từ	IPA	Nghĩa	Ghi chú
Akei		[βati]		'bốn'
Alekano		hanuva	[hɑnɯβɑ]	'không có gì'
Amhara[3]		አበባ	[aβ̞əβ̞a]	'bông hoa'	Tha âm của /b/ giữa âm kêu (sonorant).[3]
Angor		fufung	[ɸuβuŋ]	'sừng'
Anh	Chicano	very	[βɛɹi]	'rất'	Có thể phát âm thành [b].
Basque[4]		alaba	[alaβ̞a]	'con gái'	Tha âm của /b/
Bengal		ভিসা	[βisa]	'Visa'
Berta		[βɑ̀lɑ̀ːziʔ]		'không'
Bồ Đào Nha	Châu Âu[5][6]	sábado	[ˈsaβɐðu]	'thứ Bảy'	Tha âm của /b/.
Catalunya[7]		rebost	[rəˈβ̞ɔst]	'chạn bát đĩa'	Tha âm của /b/. Chủ yếu ở phương ngữ đã hợp nhất /b/ và /v/.
Dahalo[8]		[koːβo]		'muốn'	Âm xát yếu hay âm tiếp cận. Một tha âm thường gặp của /b/ ở giữa nguyên âm.[8]
Đức[9][10]		aber	[ˈaːβɐ]	'nhưng'	Tha âm giữa nguyên âm và trước âm cạnh lưỡi của /b/ trong lối nói thông tục.[9][10]
Ewe[11]		Eʋe	[èβe]	'Ewe'	Phân biệt với [v] và [w]
Hopi		tsivot	[tsi:βot]	'(số) năm'
Kabyle		bri	[βri]	'cắt'
Kinyarwanda		abana	[aβana]	'trẻ con'
Limburg[12][13]		wèlle	[ˈβ̞ɛ̝lə]	'muốn'	Ví dụ lấy từ phương ngữ Maastricht.
Luhya		Nabongo	[naβongo]	'vua'
Mapos Buang[1]		venġévsën	[βə.ˈɴɛβ.t͡ʃen]	'bài kinh'	Tiếng Mapos Buang có cả âm xát đôi môi hữu thanh và âm tiếp cận đôi môi. Âm xát thường được chuyển tự thành {v}, còn âm tiếp cận thành {w}.[1]
		wabeenġ	[β̞a.ˈᵐbɛːɴ]	'một loại khoai'
Nhật[14]		神戸市/kōbe-shi	[ko̞ːβ̞e̞ɕi]	'Kobe'	Tha âm của /b/ trước nguyên âm khi nói nhanh.
Occitan	Gascon	la-vetz	[laβ̞ets]	'rồi thì'	Tha âm của /b/
Sardegna	Logudoro[15]	paba	[ˈpäːβä]ⓘ	'giáo hoàng'	Tha âm của /b/ ở giữa nguyên âm, của /p/ ở đầu từ khi trước đó kết bằng nguyên âm và hai từ được đọc liền mạch.[15]
Tây Ban Nha[16]		lava	[ˈläβ̞ä]	'nhung nham'	Tha âm của /b/.
Thổ Nhĩ Kì[17]		vücut	[βy̠ˈd͡ʒut̪]	'cơ thể'	Tha âm của /v/ trước và sau nguyên âm làm tròn.[17]
Thụy Điển	Central Standard[18]	aber	[ˈɑːβ̞eɾ]	'vấn đề'	Tha âm của /b/ trong lối nói thông tục.
Triều Tiên		전화/Jeonhwa	[ˈt͡ɕɘːnβwa̠]	'điện thoại'	Tha âm của /h/.
Trung Quốc	Phúc Châu[19]	初八	[t͡sœ˥˧βaiʔ˨˦]	'mùng tám (của tháng)'	Tha âm của /p/ và /pʰ/ ở những vị trí giữa nguyên âm nhất định.[19]
Turkmen		watan	[βatan]	'đất nước'
Ukraina[20]		вона	[β̞oˈnɑ]	'cô ấy'	Tha âm của /w/ giữa nguyên âm. Có thể thay thế với [ʋ].[20]

Xem thêm

[sửa | sửa mã nguồn]

• Thuật ngữ ngữ âm học

Chú thích

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ a b c Mose Lung Rambok and Bruce Hooley (2010). Central Buang‒English Dictionary (PDF). Summer Institute of Linguistics Papua New Guinea Branch. ISBN 9980 0 3589 7.
2. ^ Picard (1987:364), citing Pope (1966:92)
3. ^ a b Hayward & Hayward (1999:48)
4. ^ Hualde (1991:99–100)
5. ^ Cruz-Ferreira (1995:92)
6. ^ Mateus & d'Andrade (2000:11)
7. ^ Wheeler (2005:10)
8. ^ a b Maddieson và đồng nghiệp (1993:34)
9. ^ a b Krech et al. (2009:108)
10. ^ a b Sylvia Moosmüller (2007). "Vowels in Standard Austrian German: An Acoustic-Phonetic and Phonological Analysis" (PDF). tr. 6. Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2013.. This source mentions only intervocalic [β].
11. ^ Ladefoged (2005:156)
12. ^ Gussenhoven & Aarts (1999:155)
13. ^ Peters (2006:117)
14. ^ Okada (1991:95)
15. ^ a b (Italian) http://www.antoninurubattu.it/rubattu/grammatica-sarda-italiano-sardo.html
16. ^ Martínez-Celdrán và đồng nghiệp (2003:257)
17. ^ a b Göksel & Kerslake (2005:6)
18. ^ Engstrand (2004:167)
19. ^ a b Zhuqing (2002:?)
20. ^ a b Žovtobrjux & Kulyk (1965:121–122)

Tài liệu

[sửa | sửa mã nguồn]

• Cruz-Ferreira, Madalena (1995), "European Portuguese", Journal of the International Phonetic Association, 25 (2): 90–94, doi:10.1017/S0025100300005223
• Engstrand, Olle (2004), Fonetikens grunder (bằng tiếng Thụy Điển), Lund: Studenlitteratur, ISBN 91-44-04238-8
• Göksel, Asli; Kerslake, Celia (2005), Turkish: a comprehensive grammar (PDF), Routledge, ISBN 978-0415114943, Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 26 tháng 11 năm 2014
• Gussenhoven, Carlos; Aarts, Flor (1999), "The dialect of Maastricht" (PDF), Journal of the International Phonetic Association, 29, University of Nijmegen, Centre for Language Studies: 155–166, doi:10.1017/S0025100300006526, Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 11 tháng 10 năm 2017, truy cập ngày 24 tháng 7 năm 2018
• Hayward, Katrina; Hayward, Richard J. (1999), "Amharic", Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet, Cambridge: Cambridge University Press, tr. 45–50, doi:10.1017/S0025100300004874, ISBN 0-521-65236-7
• Hualde, José Ignacio (1991), Basque phonology, New York: Routledge, ISBN 978-0-415-05655-7
• Krech, Eva Maria; Stock, Eberhard; Hirschfeld, Ursula; Anders, Lutz-Christian (2009), Deutsches Aussprachewörterbuch, Berlin, New York: Walter de Gruyter, ISBN 978-3-11-018202-6
• Ladefoged, Peter (2005), Vowels and Consonants , Blackwell
• Maddieson, Ian; Spajić, Siniša; Sands, Bonny; Ladefoged, Peter (1993), "Phonetic structures of Dahalo", trong Maddieson, Ian (biên tập), UCLA working papers in phonetics: Fieldwork studies of targeted languages, quyển 84, Los Angeles: The UCLA Phonetics Laboratory Group, tr. 25–65
• Martínez-Celdrán, Eugenio; Fernández-Planas, Ana María; Carrera-Sabaté, Josefina (2003), "Castilian Spanish", Journal of the International Phonetic Association, 33 (2): 255–259, doi:10.1017/S0025100303001373, Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 3 năm 2021, truy cập ngày 24 tháng 7 năm 2018
• Merrill, Elizabeth (2008), "Tilquiapan Zapotec", Journal of the International Phonetic Association, 38 (1): 107–114, doi:10.1017/S0025100308003344
• Mateus, Maria Helena; d'Andrade, Ernesto (2000), The Phonology of Portuguese, Oxford University Press, ISBN 0-19-823581-X
• Okada, Hideo (1991), "Japanese", Journal of the International Phonetic Association, 21 (2): 94–97, doi:10.1017/S002510030000445X
• Peters, Jörg (2006), "The dialect of Hasselt", Journal of the International Phonetic Association, 36 (1): 117–124, doi:10.1017/S0025100306002428
• Picard, Marc (1987), "On the Palatalization and Fricativization of W", International Journal of American Linguistics, 53 (3): 362–365, doi:10.1086/466063
• Pope, Mildred (1966), From Latin to Modern French, Manchester: Manchester University Press
• Quilis, Antonio (1981), Fonética acústica de la lengua española, Gredos
• Stichting Kirchröadsjer Dieksiejoneer (1997) [1987], Kirchröadsjer Dieksiejoneer (ấn bản thứ 2), Kerkrade: Stichting Kirchröadsjer Dieksiejoneer, ISBN 90-70246-34-1, Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 9 năm 2015, truy cập ngày 24 tháng 7 năm 2018
• Wheeler, Max W (2005), The Phonology Of Catalan, Oxford: Oxford University Press, ISBN 0-19-925814-7
• Zhuqing, Li (2002), Fuzhou Phonology and Grammar, Springfield, VA: Dunwoody Press, ISBN 9781881265931
• Žovtobrjux, M.A.; Kulyk, B.M. (1965), Kurs sučasnoji ukrajins’koji literaturnoji movy. Častyna I., Kiev: Radjans’ka škola

x t s Bảng mẫu tự ngữ âm quốc tế
Chủ đề IPA IPA Hiệp hội Ngữ âm Quốc tế Lịch sử bảng mẫu tự Bản mở rộng (extIPA) Mẫu tự chất giọng (VoQS) Journal of the IPA (JIPA) Chủ đề đặc biệt Dạng chữ hoa Dạng chữ in Mẫu tự bất tiêu chuẩn và lỗi thời Quy chuẩn định danh Bản mở rộng Hán ngữ Chính tả Thế giới Bảng IPA cho phương ngữ tiếng Anh Mã hóa Mã hóa ASCII SAMPA X-SAMPA Kirshenbaum TIPA Mẫu tự ngữ âm Unicode Số IPA Braille IPA
Phụ âm Phụ âm có luồng hơi từ phổi Vị trí → Môi Vành lưỡi Mặt lưỡi Họng Phương thức ↓ Môi – môi Môi – răng Lưỡi – môi Răng Lợi Sau lợi Quặt lưỡi Ngạc cứng Ngạc mềm Tiểu thiệt Yết hầu/nắp họng Thanh hầu Mũi m̥ m ɱ̊ ɱ n̼ n̥ n ɳ̊ ɳ ɲ̊ ɲ ŋ̊ ŋ ɴ̥ ɴ Tắc p b p̪ b̪ t̼ d̼ t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ Tắc-xát xuýt ts dz t̠ʃ d̠ʒ tʂ dʐ tɕ dʑ Tắc-xát không xuýt pɸ bβ p̪f b̪v t̪θ d̪ð tɹ̝̊ dɹ̝ t̠ɹ̠̊˔ d̠ɹ̠˔ cç ɟʝ kx ɡɣ qχ ɢʁ ʡʜ ʡʢ ʔh Xát xuýt s z ʃ ʒ ʂ ʐ ɕ ʑ Xát không xuýt ɸ β f v θ̼ ð̼ θ ð θ̠ ð̠ ɹ̠̊˔ ɹ̠˔ ɻ̊˔ ɻ˔ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ h ɦ Tiếp cận ʋ ɹ ɻ j ɰ ʔ̞ Vỗ ⱱ̟ ⱱ ɾ̼ ɾ̥ ɾ ɽ̊ ɽ ɢ̆ ʡ̆ Rung ʙ̥ ʙ r̥ r ɽ̊r̥ ɽr ʀ̥ ʀ ʜ ʢ Tắc-xát bên tɬ dɮ tꞎ d𝼅 c𝼆 ɟʎ̝ k𝼄 ɡʟ̝ Xát bên ɬ ɮ ꞎ 𝼅 𝼆 ʎ̝ 𝼄 ʟ̝ Tiếp cận bên l ɭ ʎ ʟ ʟ̠ Vỗ bên ɺ̥ ɺ 𝼈̥ 𝼈 ʎ̆ ʟ̆ Trợ giúp IPA  phát âm bảng đầy đủ bản mẫu Trong cùng một ô, các mẫu tự bên phải hữu thanh còn bên trái vô thanh. Các ô tô đậm là cách thức cấu âm mà người bình thường bất khả thực hiện. Phụ âm không có luồng hơi từ phổi MM MR R L SL QL NC NM TT NH Phụt Tắc pʼ tʼ ʈʼ cʼ kʼ qʼ ʡʼ Tắc-xát t̪θʼ tsʼ t̠ʃʼ tʂʼ kxʼ qχʼ Xát ɸʼ fʼ θʼ sʼ ʃʼ ʂʼ ɕʼ xʼ χʼ Tắc-xát bên tɬʼ c𝼆ʼ k𝼄ʼ Xát bên ɬʼ Chắt(trên: ngạc mềm;dưới: tiểu thiệt) Mảnh kʘqʘ kǀqǀ kǃqǃ k𝼊q𝼊 kǂqǂ Hữu thanh ɡʘɢʘ ɡǀɢǀ ɡǃɢǃ ɡ𝼊ɢ𝼊 ɡǂɢǂ Mũi ŋʘɴʘ ŋǀɴǀ ŋǃɴǃ ŋ𝼊ɴ𝼊 ŋǂɴǂ ʞ  Bên mảnh kǁqǁ Bên hữu thanh ɡǁɢǁ Bên mũi ŋǁɴǁ Hút vào Hữu thanh ɓ ɗ ᶑ ʄ ɠ ʛ Vô thanh ɓ̥ ɗ̥ ᶑ̊ ʄ̊ ɠ̊ ʛ̥ Trợ giúp IPA  phát âm bảng đầy đủ bản mẫu Phụ âm đồng cấu âm Mũi n͡m Môi – lợi ŋ͡m Môi – ngạc mềm Bật t͡pd͡b Môi – lợi k͡pɡ͡b Môi – ngạc mềm q͡ʡ Tiểu thiệt – nắp họng Xát/Tiếp cận ɥ̊ɥ Môi – ngạc cứng ʍw Môi – ngạc mềm ɧ âm Sj (biến thiên) Tiếp cận bên ɫ Lợi ngạc mềm hóa Trợ giúp IPA bảng đầy đủ bản mẫu Khác Âm tiếp cận môi-ngạc mềm mũi [w̃] Âm tiếp cận ngạc cứng mũi [j̃] Âm xát răng-răng vô thanh [h̪͆] Âm bật răng hậu-rung môi-môi vô thanh [t̪ʙ̥] Âm tiếp cận thanh hầu mũi vô thanh [h̃]
Nguyên âm Hàng trước Hàng giữa Hàng sau Đóng i y ɨ ʉ ɯ u Gần đóng ɪ ʏ ʊ Nửa đóng e ø ɘ ɵ ɤ o Vừa e̞ ø̞ ə ɤ̞ o̞ Nửa mở ɛ œ ɜ ɞ ʌ ɔ Gần mở æ ɐ Mở a ɶ ä ɑ ɒ Trợ giúp IPA  phát âm bảng đầy đủ bản mẫu Đi theo cặp trái phải: không tròn môi • tròn môi

Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Âm_xát_môi-môi_hữu_thanh&oldid=73467267” Thể loại:

• Âm xát
• Bài viết có văn bản tiếng Kinyarwanda
• Bài viết có văn bản tiếng Limburg
• Bài viết có văn bản tiếng Occitan (post 1500)
• Bài viết có văn bản tiếng Mân Đông
• Âm môi-môi

Thể loại ẩn:

• Trang sử dụng phần mở rộng Phonos
• Trang có IPA thường
• Trang dùng bản mẫu hộp thông tin IPA với thông số không xác định
• Bài viết có văn bản tiếng Alekano
• Bài viết có văn bản tiếng Amhara
• Bài viết có văn bản tiếng Angor
• Bài viết có văn bản tiếng Basque
• Bài viết có văn bản tiếng Bengal
• Bài viết có văn bản tiếng Bồ Đào Nha
• Bài viết có văn bản tiếng Catalunya
• Bài viết có văn bản tiếng Đức
• Bài viết có văn bản tiếng Ewe
• Bài viết có văn bản tiếng Kabyle
• Bài viết có văn bản tiếng Nhật
• Trang có phát âm được ghi âm
• Bài viết có văn bản tiếng Tây Ban Nha
• Bài viết có văn bản tiếng Thổ Nhĩ Kỳ
• Bài viết có văn bản tiếng Thụy Điển
• Bài viết có văn bản tiếng Hàn Quốc
• Bài viết có văn bản tiếng Turkmen
• Bài viết có văn bản tiếng Ukraina
• Nguồn CS1 tiếng Thụy Điển (sv)

Tìm kiếm Tìm kiếm Đóng mở mục lục Âm xát môi-môi hữu thanh 42 ngôn ngữ Thêm đề tài