An Nam đô Hộ Phủ – Wikipedia Tiếng Việt

• 安南都護府 (Ānnán Dūhùfǔ)

• Tiếng Nam Á
• Tiếng Kra-Dai
• Tiếng Tạng-Miến
• Tiếng Hán trung cổ sơ kỳ

• Phật giáo Đại thừa
• Đạo giáo
• Vật linh giáo

An Nam đô đốc phủ, thời Tùy là quận Giao Chỉ. Năm Vũ Đức thứ 5, đổi thành Giao Châu tổng quản phủ, quản lý 10 châu: Giao, Phong, Ái, Tiên, Diên, Tống, Từ, Hiểm, Đạo, Long. Trong đó Giao Châu lĩnh 4 huyện: Giao Chỉ, Hoài Đức, Nam Định, Tống Bình. Năm thứ 6, các châu Trừng, Từ, Đạo, Tống đều thêm chữ "Nam" vào trước tên. Năm thứ 7, lại đặt thêm Ngọc Châu, lệ thuộc Giao phủ.

Năm Trinh Quán thứ nhất, bãi bỏ Nam Tống Châu để lấy huyện Tống Bình, bỏ Long Châu lấy huyện Lục Bình, bỏ Diên Châu lấy huyện Chu Diên, bỏ Long Châu lấy huyện Long Biên, tất cả đều cho lệ thuộc Giao phủ. Đồng thời bãi bỏ huyện Hoài Đức và Nam Từ Châu. Năm thứ 2, phế Ngọc Châu nhập vào Khâm Châu. Năm thứ 6, đổi Nam Đạo Châu thành Tiên Châu. Năm thứ 11, phế Tiên Châu, lấy huyện Bình Đạo cho lệ thuộc vào. Nay (thời Đường) đốc thúc 4 châu: Giao, Phong, Ái, Hoan.

Tháng 8 năm Điều Lộ thứ nhất, đổi Giao Châu đô đốc phủ thành An Nam đô hộ phủ. Tháng 4 năm Đại Túc thứ nhất, đặt hai châu Vũ An và Nam Đăng, đều lệ thuộc An Nam phủ. Tháng 9 năm Chí Đức thứ 2, đổi thành Trấn Nam đô hộ phủ, sau lại là An Nam phủ. Thứ sử kiêm chức Đô hộ, quản lý 4.200 binh lính.

Sổ hộ khẩu cũ: 8 huyện, 17.523 hộ, 88.788 khẩu.

Thời Thiên Bảo: 7 huyện, 24.230 hộ, 99.652 khẩu.

Khoảng cách địa lý: Cách kinh sư (Trường An) 7.253 dặm, cách Đông Đô (Lạc Dương) 7.225 dặm. Phía Tây đến cửa sông Tiểu Hoàng giới hạn Ái Châu đi đường thủy 416 dặm. Phía Tây Nam đến trấn Tĩnh Giang huyện Văn Dương giới hạn Trường Châu 150 dặm. Phía Tây Bắc đến cửa sông Luận Giang huyện Gia Ninh thuộc Phong Châu đi đường thủy 150 dặm. Phía Đông đến cửa sông Tiểu Hoàng giới hạn huyện Chu Diên đi đường thủy 500 dặm. Phía Bắc đến cửa sông A Lao thuộc Chu Diên Châu đi đường thủy 549 dặm. Phía Bắc đến sông Vũ Định giới hạn huyện Vũ Bình 252 dặm. Phía Đông Bắc đến Phúc Sinh giới hạn huyện Giao Chỉ là 10 dặm.

CÁC HUYỆN TRỰC THUỘC

Tống Bình: Đất huyện Tây Quyển thời Hán, thuộc quận Nhật Nam. Từ Hán đến Tấn vẫn là huyện Tây Quyển. Nhà Tống (Nam triều) đặt quận Tống Bình và huyện Tống Bình. Đời Tùy bình định nhà Trần, đặt Giao Châu. Tùy Dương Đế đổi thành Giao Chỉ, Thứ sử trị vì tại Long Biên, An Nam đô hộ chế ngự các bộ tộc vùng biên (chư Man). Các nước hải ngoại phương Nam phần lớn nằm ở phía Nam và Tây Nam Giao Châu, cư ngụ trên các đảo giữa biển lớn, cách nhau từ vài trăm đến vài ngàn dặm, xa nhất tới hai ba vạn dặm. Thuyền bè giương buồm đi lại, đường sá khó lòng biết chi tiết. Từ thời Hán Vũ Đế đến nay, việc triều cống đều phải qua con đường Giao Chỉ. Năm Vũ Đức thứ 4, tại Tống Bình đặt Tống Châu, lĩnh 3 huyện: Tống Bình, Hoằng Giáo, Nam Định. Năm thứ 5 lại chia Tống Bình để đặt thêm huyện Giao Chỉ và Hoài Đức. Năm Trinh Quán thứ nhất phế Nam Tống Châu, nhập các huyện Hoằng Giáo, Hoài Đức, Giao Chỉ vào huyện Tống Bình; dời tên huyện Giao Chỉ về đặt tại thành Giao Chỉ cũ thời Hán. Lấy hai huyện Tống Bình, Nam Định thuộc về Giao Châu.

Giao Chỉ: Đất huyện Luy Lâu quận Giao Chỉ thời Hán. Đời Tùy là huyện Giao Chỉ, lấy theo tên quận thời Hán. Năm Vũ Đức thứ 4 đặt 3 huyện Từ Liêm, Ô Diên, Vũ Lập. Năm thứ 6 đổi thành Nam Từ Châu. Đầu năm Trinh Quán, bãi bỏ châu và 3 huyện này, nhập cả vào Giao Chỉ.

Chu Diên: Tên huyện thời Hán, thuộc quận Giao Chỉ. Huyện nay là đất huyện Quân Bình thời Ngô, cũ đặt là quận Vũ Bình.

Long Biên: Thời Hán là nơi Thái thú quận Giao Chỉ trị vì tại Luy Lâu. Thời Hậu Hán, Chu Xướng làm Thái thú Giao Chỉ mới dời trị sở về Long Biên. Tương truyền khi mới lập thành, có rồng cuộn (giao long bàn biên) nơi bến nước, nên lấy đó làm tên thành. Năm Vũ Đức thứ 4 đặt Long Châu tại huyện, lĩnh 3 huyện: Long Biên, Vũ Ninh, Bình Lạc. Đầu năm Trinh Quán phế Long Châu, nhập Vũ Ninh và Bình Lạc vào Long Biên, cắt cho lệ thuộc Tiên Châu. Năm thứ 10 phế Tiên Châu, lấy Long Biên thuộc về Giao Châu.

Bình Đạo: Đất huyện Phong Khê thời Hán, nhà Nam Tề đặt huyện Xương Quốc. Sách Nam Việt Chí chép: Đất Giao Chỉ cực kỳ màu mỡ. Xưa có vị thủ lĩnh gọi là Hùng Vương, phụ tá là Hùng Hầu. Sau có vua Thục đem ba vạn binh đánh diệt Hùng Vương. Vua Thục cho con làm An Dương Vương, trị vì Giao Chỉ. Nước đó nằm ở phía Đông huyện Bình Đạo ngày nay. Thành có chín vòng (thành Cổ Loa), chu vi chín dặm, dân cư đông đúc. Úy Đà ở Phiên Ngung đem quân đánh, vua có nỏ thần, bắn một phát giết vạn quân Việt. Triệu Đà bèn cầu hòa, cho con là Thủy (Trọng Thủy) làm con tin. An Dương Vương đem con gái là Mỵ Châu gả cho, Thủy lấy được nỏ rồi phá hủy đi. Quân Việt (Triệu Đà) kéo đến, giết An Dương Vương, chiếm lấy đất ấy. Năm Vũ Đức thứ 4 đặt Đạo Châu tại huyện, lĩnh 3 huyện: Bình Đạo, Xương Quốc, Vũ Bình. Năm thứ 6 đổi thành Nam Đạo Châu, lại đổi thành Tiên Châu. Năm Trinh Quán thứ 10 phế Tiên Châu, nhập Xương Quốc vào Bình Đạo, lệ thuộc Giao Châu.

Vũ Bình: Nhà Ngô đặt quận Vũ Bình. Đời Tùy là huyện. Vốn là huyện Phong Khê thời Hán. Đầu thời Hậu Hán, người con gái huyện Mê Linh là Trưng Trắc làm phản, đánh chiếm Giao Chỉ, Mã Viện đem quân thảo phạt, ba năm mới dẹp yên. Quang Vũ Đế bèn đặt thêm hai huyện Vọng Hải, Phong Khê, chính là đất này. Đời Tùy gọi là Long Bình. Năm Vũ Đức thứ 4 đổi thành Vũ Bình.

Thái Bình.

An Nam Trung đô hộ phủ, vốn là quận Giao Chỉ. Năm Vũ Đức thứ 5 gọi là Giao Châu, trị sở tại Giao Chỉ. Năm Điều Lộ thứ nhất gọi là An Nam đô hộ phủ, năm Chí Đức thứ 2 gọi là Trấn Nam đô hộ phủ, năm Đại Lịch thứ 3 phục hồi tên An Nam. Năm Bảo Lịch thứ nhất dời trị sở đến Tống Bình.

Thổ sản cống nạp: Chuối, cau, da cá mập, mật trăn, lông chim trả. Số hộ: 24.230. Số khẩu: 99.652. Số huyện: 8. (Có Kinh Lược quân).

Tống Bình: (Hạng thượng). Năm Vũ Đức thứ 4 đặt Tống Châu, đồng thời đặt hai huyện Hoằng Giáo, Nam Định. Năm thứ 5 tách ra đặt hai huyện Giao Chỉ, Hoài Đức, lệ thuộc Giao Châu. Năm thứ 6 gọi là Nam Tống Châu. Năm Trinh Quán thứ nhất bãi bỏ châu, lược bớt Hoằng Giáo và Hoài Đức, dời huyện Giao Chỉ đến Nam Cừ Châu cũ, cho lệ thuộc vào đây.

Nam Định: (Vốn lệ thuộc Tống Châu). Năm Vũ Đức thứ 4 tách từ Tống Bình mà đặt ra, năm thứ 5 lệ thuộc Giao Châu. Năm Đại Lịch thứ 5 bãi bỏ, năm Trinh Nguyên thứ 8 đặt lại.

Thái Bình: (Hạng trung hạ). Vốn là Long Bình, đặt năm Vũ Đức thứ 4; lấy huyện này đặt làm Long Châu, đồng thời đặt hai huyện Nghĩa Liêm, Phong Khê, trị sở tại Nghĩa Liêm. Năm thứ 6 gọi là Nam Long Châu. Năm Trinh Quán thứ nhất bãi bỏ châu, lược bớt Nghĩa Liêm, lấy Phong Khê lệ thuộc Phong Châu, còn Long Bình cho lệ thuộc vào đây. Năm Tiên Thiên thứ nhất đổi tên (thành Thái Bình).

Giao Chỉ: (Hạng trung hạ). Năm Vũ Đức thứ 4 đặt Từ Châu, đồng thời đặt ba huyện Từ Liêm, Ô Diên, Vũ Lập; lấy tên nước Từ Liêm mà đặt. Năm thứ 6 gọi là Nam Từ Châu. Năm Trinh Quán thứ nhất bãi bỏ châu, lược bớt ba huyện để đặt lại huyện này.

Chu Diên: (Hạng thượng). Năm Vũ Đức thứ 4 đặt Diên Châu, đồng thời đặt hai huyện Cao Lăng, Định An. Năm Trinh Quán thứ nhất bãi bỏ châu, lược bớt Cao Lăng, Định An, lấy Chu Diên cho lệ thuộc vào đây.

Long Biên: (Hạng trung hạ). Năm Vũ Đức thứ 4 đặt Long Châu, đồng thời đặt hai huyện Vũ Ninh, Bình Lạc. Năm Trinh Quán thứ nhất bãi bỏ châu, lược bớt Vũ Ninh, Bình Lạc, lấy Long Biên lệ thuộc Tiên Châu; khi Tiên Châu bị bãi bỏ thì lệ thuộc vào đây.

Bình Đạo: (Hạng trung hạ). Năm Vũ Đức thứ 4 đặt Đạo Châu, đồng thời đặt huyện Xương Quốc. Năm thứ 6 gọi là Nam Đạo Châu, cùng năm đó đổi tên thành Tiên Châu. Năm Trinh Quán thứ 10 bãi bỏ châu, lược bớt Xương Quốc, lấy Bình Đạo cho lệ thuộc vào đây.

Vũ Bình: (Hạng trung hạ). Vốn lệ thuộc Đạo Châu, năm Vũ Đức thứ 5 cho lệ thuộc vào đây.

• IdRef