Áo – Wikipedia Tiếng Việt

Bài này viết về quốc gia tại Trung Âu. Đối với trang phục, xem Áo (trang phục).

Áo,[a] quốc hiệu là Cộng hòa Áo,[b] là một quốc gia không giáp biển nằm tại Trung Âu. Quốc gia này tiếp giáp với Cộng hòa Séc và Đức về phía bắc, Hungary và Slovakia về phía đông, Slovenia và Ý về phía nam, và Thụy Sĩ và Liechtenstein về phía tây. Lãnh thổ của Áo có diện tích 83.879 km2 (32.386 dặm vuông Anh). Địa hình Áo có rất nhiều núi, nằm trong dãy Anpơ; chỉ 32% của quốc gia nằm dưới 500 m (1.640 ft), và điểm cao nhất là 3.798 m (12.461 ft). Áo bao gồm chín tiểu bang liên bang (Bundesländer), một trong số đó là Viên, thủ đô và thành phố lớn nhất của Áo. Phần lớn dân số nói phương ngữ Bayern của tiếng Đức làm tiếng bản địa,[11] và tiếng Đức trong dạng tiêu chuẩn là ngôn ngữ chính thức của quốc gia này, người Đức cũng là dân tộc bản địa tại đây.[12] Các ngôn ngữ chính thức khác là tiếng Hungary, tiếng Burgenland Croatia và tiếng Slovene.[13]

Cộng hòa Áo
Tên bản ngữ Republik Österreich (tiếng Đức)
Quốc kỳ Quốc huy
Quốc ca:  Bundeshymne der Republik Österreich (tiếng Đức) (tiếng Việt: "Quốc ca của Cộng hòa Áo")
Vị trí của Áo (đỏ) trong Liên minh châu Âu (trắng)
Tổng quan
Thủ đôvà thành phố lớn nhất	Viên48°12′B 16°21′Đ / 48,2°B 16,35°Đ / 48.200; 16.350
Ngôn ngữ chính thức và ngôn ngữ quốc gia	Tiếng Đức Áo[a][b]
Ngôn ngữ được công nhận	Tiếng Hungary Tiếng Slovene Tiếng Croatia vùng Burgenland[1][2]
Sắc tộc (2024)[3]	72,2% Người Áo 27,8% Khác
Tôn giáo (2021)[4]	68,2% Kitô giáo 55,2% Công giáo 4,9% Chính thống giáo 3.8% Tin Lành 4.3% Kitô giáo khác 22.4% Không tôn giáo 8.3% Hồi giáo 1.1% Khác
Tên dân cư	Người Áo
Chính trị
Chính phủ	Cộng hòa liên bang đại nghị
• Tổng thống	Alexander Van der Bellen
• Thủ tướng	Christian Stocker
Lập pháp	Quốc hội
• Thượng viện	Hội đồng Liên bang
• Hạ viện	Hội đồng Quốc gia
Lịch sử
Lịch sử thành lập
Địa lý
Diện tích
• Tổng cộng	83.879 km2 (hạng 113)32.385,86 mi2
• Mặt nước (%)	0,84 (tính đến năm 2015)[6]
Dân số
• Ước lượng 2022	9.027.999[5] (hạng 97)
• Mật độ	107,6/km2 (hạng 106)278,7/mi2
Kinh tế
GDP  (PPP)	Ước lượng 2025
• Tổng số	682,86 tỷ đô la Mỹ[7] (hạng 46)
• Bình quân đầu người	74.370 đô la Mỹ[7] (hạng 18)
GDP  (danh nghĩa)	Ước lượng 2025
• Tổng số	534,3 tỷ đô la Mỹ[7] (hạng 30)
• Bình quân đầu người	58.190 đô la Mỹ[7] (hạng 13)
Đơn vị tiền tệ	Euro (€)[c] (EUR)
Thông tin khác
Gini? (2023)	28,1[8]thấp
HDI? (2023)	0,930[9]rất cao · hạng 22
Múi giờ	UTC+1 (CET)
• Mùa hè (DST)	UTC+2 (CEST)
Giao thông bên	phải
Mã điện thoại	+43
Mã ISO 3166	AO
Tên miền Internet	.at[d]
^ Từ điển chính thức mang tên Österreichisches Wörterbuch do ủy ban của Bộ Giáo dục Áo xuất bản. ^ Hiến chương châu Âu về ngôn ngữ địa phương hoặc của dân tộc thiểu số cũng chính thức công nhận các thứ tiếng sau: tiếng Croatia vùng Burgenland, Séc, Hungary, Digan, Slovak, và Slovene. ^ Trước năm 1999 thì dùng đồng Schilling Áo. ^ Ngoài ra cũng sử dụng tên miền .eu, vì đây là tên miền chung cho các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu.

Áo ban đầu nổi lên như một phiên hầu quốc vào khoảng năm 976 và phát triển thành một công quốc và đại công quốc. Vào Thế kỷ 16, Áo bắt đầu đóng vai trò là trung tâm của Quân chủ Habsburg và là chi nhánh cơ sở của nhà Habsburg - một trong những triều đại hoàng gia có ảnh hưởng nhất trong lịch sử. Là một thành phố cổ, nó là một thành phần chính và là trung tâm hành chính của Đế chế La Mã Thần thánh. Đầu Thế kỷ 19, Áo thành lập Đế quốc Áo, trở thành một cường quốc và là lực lượng hàng đầu của Liên bang Đức, nhưng theo đuổi lộ trình riêng độc lập với các quốc gia Đức khác sau thất bại trong Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866. Năm 1867, theo thỏa hiệp với Hungary, Chế độ quân chủ kép Áo-Hungary được thành lập.

Áo tham gia vào Chiến tranh thế giới thứ nhất dưới thời Hoàng đế Franz Joseph sau vụ ám sát Thái tử, người kế vị ngai vàng Đế quốc Áo-Hung. Sau thất bại và sự tan rã của Chế độ quân chủ, Cộng hòa Áo-Đức được tuyên bố với ý định liên minh với Cộng hòa Weimar, nhưng các cường quốc Đồng minh không ủng hộ nhà nước mới này và nó vẫn không được công nhận. Năm 1919, Cộng hòa Áo thứ nhất trở thành nước kế thừa hợp pháp của Áo. Năm 1938, Adolf Hitler gốc Áo, người trở thành Thủ tướng của Đức Quốc Xã, đã thực hiện được việc sáp nhập Áo nhờ sự kiện Anschluss. Sau thất bại của Đức Quốc xã vào năm 1945 và một thời gian dài bị Đồng minh chiếm đóng, Áo được tái lập thành một quốc gia dân chủ có chủ quyền và tự quản, được gọi là nền Cộng hòa thứ hai.

Áo là một nền dân chủ đại nghị với Tổng thống Liên bang được bầu trực tiếp làm nguyên thủ quốc gia và Thủ tướng là người đứng đầu chính phủ liên bang. Các khu vực đô thị lớn của Áo bao gồm Viên, Graz, Linz, Salzburg và Innsbruck. Áo liên tục được xếp hạng trong top 20 quốc gia giàu nhất thế giới tính theo GDP bình quân đầu người. Đất nước này đã đạt được mức sống cao và năm 2018 được xếp hạng thứ 20 trên thế giới về Chỉ số Phát triển Con người. Viên liên tục đứng trong top thành phố quốc tế về các chỉ số chất lượng cuộc sống.[14]

Nền Cộng hòa thứ hai tuyên bố trung lập vĩnh viễn trong các vấn đề chính trị đối ngoại vào năm 1955. Áo là thành viên của Liên Hợp Quốc từ năm 1955[15] và gia nhập Liên minh châu Âu năm 1995.[16] Nó đóng vai trò chủ nhà của OSCE và OPEC và là thành viên sáng lập của OECD và Interpol.[17] Áo cũng đã ký Hiệp định Schengen vào năm 1995,[18] và thông qua đồng tiền chung euro vào năm 1999.[19]

Mục lục

• 1 Tên gọi
• 2 Lịch sử
  • 2.1 Thời kỳ Trung Cổ
  • 2.2 Thế kỷ 17 và 18
  • 2.3 Thế kỷ 19
  • 2.4 Thế kỷ 20
  • 2.5 Thời kỳ giữa hai Thế chiến và Thế chiến II
  • 2.6 Thời đại đương đại
• 3 Địa lý
  • 3.1 Khí hậu
  • 3.2 Sông và hồ
  • 3.3 Hệ động thực vật
    • 3.3.1 Thực vật
    • 3.3.2 Động vật
• 4 Chính trị
  • 4.1 Hệ thống
  • 4.2 Đảng phái chính trị
  • 4.3 Hệ thống pháp luật
  • 4.4 Quân sự
  • 4.5 Chính sách tài chính
  • 4.6 Ngoại giao
  • 4.7 Phân cấp hành chính
  • 4.8 Lãnh thổ bên ngoài
• 5 Kinh tế
  • 5.1 Số liệu cơ bản
  • 5.2 Các ngành kinh tế
  • 5.3 Giao thông
    • 5.3.1 Giao thông đường bộ
    • 5.3.2 Đường sắt
    • 5.3.3 Đường thủy
    • 5.3.4 Giao thông đường không
  • 5.4 Cung cấp năng lượng
    • 5.4.1 Năng lượng điện
    • 5.4.2 Cung cấp khí đốt và dầu
  • 5.5 Hệ thống cứu cấp
    • 5.5.1 Cứu hỏa
    • 5.5.2 Cứu thương
  • 5.6 Du lịch
  • 5.7 Khoa học
• 6 Nhân khẩu
  • 6.1 Dân cư
  • 6.2 Di dân và nhập cư
  • 6.3 Đô thị
  • 6.4 Ngôn ngữ
  • 6.5 Tôn giáo
  • 6.6 Bình đẳng nam nữ và quyền con người
  • 6.7 Giáo dục và đào tạo
• 7 Văn hóa
  • 7.1 Âm nhạc
  • 7.2 Nhà hát
  • 7.3 Phim
  • 7.4 Văn học
  • 7.5 Thể thao
  • 7.6 Truyền thông đại chúng
  • 7.7 Thông tin
• 8 Ghi chú
• 9 Tham khảo
• 10 Liên kết ngoài