Bạch Trà: Thông Tin & Đặt Mua [Trà Xuân 2022] | Danh Trà

Trong tất cả các loại trà được làm từ cây trà. Thì bạch trà là loại trà được xem là “thuần khiết” nhất. Sự thuần khiết này không chỉ đến từ màu trắng của lá trà.

Mà còn đến từ việc bạch trà có quy trình chế biến tối giản nhất. Nên hương vị của bạch trà hoàn toàn là hương vị tự nhiên của lá trà tươi. Từ hương hoa tươi mát cho đến vị trầm ấm của mật.

Tất cả những thứ cơ bản nhất về bạch trà sẽ được mình tổng hợp trong bài viết này.

1. 1. BẠCH TRÀ LÀ GÌ?
2. 2. CÁC VÙNG TRỒNG BẠCH TRÀ
3. 3. CÁC LOẠI BẠCH TRÀ
4. 4. QUY TRÌNH LÀM BẠCH TRÀ
5. 5. CÁC KIỂU CHẾ BIẾN BẠCH TRÀ
6. 6. PHÂN BIỆT CÁC LOẠI BẠCH TRÀ
7. 7. CÁCH PHA BẠCH TRÀ
8. 8. CÁCH TRỮ BẠCH TRÀ
9. 9. TÁC DỤNG CỦA BẠCH TRÀ
10. 10. CÁCH CHỌN MUA BẠCH TRÀ

1. BẠCH TRÀ LÀ GÌ?

Bạch Trà là một dòng trà có nguồn gốc ở Phúc Kiến (Trung Quốc). Dòng trà này được làm từ một nhóm trà địa phương có tên Thái Trà (菜茶). Đặc điểm của nhóm trà là phần búp trà có phần “lông trắng” (bạch hào) bao phủ xung quanh búp trà.

Khi được hái vào đầu vụ xuân. Thì những búp trà này sẽ chưa hé và cũng chưa chứa nhiều chất diệp lục. Vậy nên sau khi chế biến thì cánh trà khô có màu trắng tự nhiên. Nên trà thành phẩm được gọi là trà trắng hay “bạch trà”.

Ban đầu thì chỉ có phần búp non được thu hái và chế biến thành trà. Nhưng sau này thì các phần lá già hơn cũng được tận dụng để làm thành trà. Tạo thành các phân hạng bạch trà khác nhau dựa trên độ non của lá.

Một trong những đặc trưng riêng của bạch trà đó là quá trình chế biến tối giản. Trà sau khi thu hái chỉ phải trải qua một công đoạn chính là làm héo. Hay nói đơn giản là chỉ ‘phơi khô’. Chứ không cần phải chế biến cầu kỳ với nhiều công đoạn như các loại trà khác như trà xanh, trà ô long hay hồng trà.

Vậy nên bạch trà không những giữ được nguyên hình thái của lá trà tươi. Mà còn giữ được phần lớn các thành phần hoá học của lá trà tươi. Nên đối với nhiều người thì uống bạch trà là uống vị nguyên bản của cây trà.

2. CÁC VÙNG TRỒNG BẠCH TRÀ

Trung Quốc

Về mặt lịch sử thì chỉ có 4 nơi ở Phúc Kiến là sản xuất bạch trà. Đó là: Phúc Đỉnh, Chính Hoà, Tùng Khê và Kiến Dương.

Các giống trà chính hay được làm thành bạch trà ở Phúc Kiến bao gồm: Phúc Đỉnh Đại Bạch Trà, Chính Hà Đại Bạch Trà, Phúc Đỉnh Đại Hảo Trà, Phúc Vân Lục Hảo và Phúc An Đại Bạch Trà.

Từ khi bạch trà trở nên phổ biến thì có thêm nhiều vùng trà khác của Trung Quốc cũng sản xuất bạch trà. Nổi bật nhất là Vân Nam.

Cách làm bạch trà của Vân Nam cũng giống như là ở Phúc Kiến. Nhưng họ tinh chỉnh lại cách làm một chút để phù hợp với giống trà (Đại Diệp Chủng) cũng như khí hậu cận nhiệt đới ở địa phương.

Việt Nam

Ở Việt Nam thì một số vùng trà ở dãy Tây Côn Lĩnh (Hà Giang) và Tà Xùa (tỉnh Sơn La) cũng sản xuất bạch trà. Nguyên liệu được thu hái từ giống Trà Shan Tuyết ở địa phương.

Và cách làm cũng giống với ở Vân Nam hơn là Phúc Kiến. Vì nguyên liệu trà với khí hậu của ta giống với ở Vân Nam hơn.

Đài Loan

Bên cạnh Ô Long thì các giống trà địa phương của Đài Loan. Như giống Thanh Tâm Cam Tử, Kỳ Vận hay Hồng Ngọc.

Bạch Trà của Đài Loan thì vẫn có những mùi hương đặc trưng dùng Ô Long nổi tiếng. Đó là hương hoa và ngậy béo. Nhưng thêm hương mật và trái cây.

Không chỉ các quốc gia kể trên. Thì những quốc gia như Ấn Độ, Nepal, Sri Lanka, Thái Lan hay Malawi cũng có làm bạch trà.

3. CÁC LOẠI BẠCH TRÀ

Bạch Hào Ngân Châm

Ngâm Châm được xem là phẩm bạch trà cao cấp nhất trong số các dòng bạch trà. Bạch Hào có nghĩa là “lông trắng”. Còn Ngân Châm có nghĩa là “kim bạc”.

Ở Phúc Kiến có 2 dòng Bạch Hào Ngân Châm chính. Đến từ 2 vùng Phúc Đỉnh và Chính Hoà. Trà đến từ Phúc Đỉnh thường có cánh trà màu xanh phủ lông bạc. Còn cánh trà đến từ Chính Hoà thường sẽ có màu xám phủ lông trắng.

Hương vị của 2 loại cũng sẽ khác nhau một chút. Ngân Châm của Phúc Đỉnh sẽ có nhiều hương hoa và xanh tươi của cỏ cây hơn. Còn trà từ Chính Hoà lại nhiều hương trái cây và vị ngọt hơn.

Xem thêm: Các Loại Trà Ngon Nổi Tiếng Của Việt Nam

Bạch Mẫu Đơn

Bạch Mẫu Đơn là một loại trà được hái từ cùng một cây trà với Ngân Châm. Sự khác biệt đến từ thời gian hái và cách hái.

Chẳng hạn như chúng ta có một cây trà, đến khi xuân về và búp trà bắt đầu trổ nhiều trên cây. Thì người làm trà sẽ lựa những búp trà đẹp nhất để hái và làm thành Bạch Hào Ngân Châm.

Dăm bảy ngày sau khi lá trà lớn hơn một tí. Thì người hái sẽ tiếp túc hái phần búp và một năm (hoặc hai) lá non kế tiếp dể làm trà. Thì chúng ta lại có Bạch Mẫu Đơn.

Cống Mi

Cống Mi là dòng trà được thu hái sau khi làm Bạch Mẫu Đơn. Phần búp còn sót lại trên cây trà cùng với một vài lá trà sẽ được hái.

Phần búp của dòng Cống Mi thường dài và mỏng hơn nhiều khi so với Bạch Mẫu Đơn hay Ngân Châm. Tỷ lệ lá sẽ nhiều hơn búp khi so với Bạch Mẫu Đơn. Và phần phiến lá của Cống Mi cũng sẽ to và dày.

Thọ Mi

Thọ Mi được xem là dòng bạch trà có phân hạng thấp nhất ở Phúc Kiến. Nếu Ngân Châm là số 1, thì Thọ Mi được xếp thứ 4.

Dòng trà Thọ Mi được hái trễ nhất so với các loại trà kia. Chẳng hạn như Ngân Châm được hái vào khoảng giữa Tháng Ba. Cứ cách tuần là hái Bạch Mẫu Đơn và Cống Mi. Thì đến khoảng giữa Tháng Tư là hái Thọ Mi.

Cấu thành nên trà Thọ Mi là một ít búp trà nở muộn. Và khoảng 3 đến 4 lá kế tiếp. Búp trà của dòng Cống Mi vừa ngắn lại vừa mỏng. Chủ yếu là những lá trà lớn.

4. QUY TRÌNH LÀM BẠCH TRÀ

1. Thu hái: các loại bạch trà sẽ được thu hái theo thứ tự. Đầu tiên là Ngâm Châm sẽ được hái trước tiết Thanh Minh (ngày 5/4). Rồi đến Bạch Mẫu Đơn sẽ được hái trước tiết Cốc Vũ (ngày 20/4). Các loại trà còn lại sẽ được thu hái vào những đợt trà sau.
2. Làm héo: làm héo là công đoạn chế biến chính của chế biến bạch trà. Về cơ bản thì lá trà sẽ được rải đều lên tấm nia hoặc phên bằng tre. Rồi lá trà sẽ tự héo hay khô đi. Ở Phúc Đỉnh thì tuỳ theo vùng trà sẽ có những 3 cách làm héo chính. Thứ nhất là “làm héo mát”, tức là những tấm nia được để trong nhà và lá trà khô đi tự nhiên. Cách thứ hai là “làm héo nhiệt”, trà vẫn được làm héo trong nhà nhưng có dùng thêm lò thổi khí nóng đi khắp phòng. Cách này hay được áp dụng cho những ngày mưa. Và cách làm héo thứ ba đây cũng là cách truyền thống nhất, đó là “làm héo nắng lẫn mát”. Trà được trải lên những tấm phên tre và phơi ở ngoài trời. Khi có nắng sớm thì trà sẽ bắt đầu được phơi. Sau 25 đến 35 phút khi lá trà hơi ấm thì lại được đưa vào nhà làm héo. Khi lá trà nguội bớt thì lại được đem ra ngoài trời. Lặp lại vài lần quy trình này cho đến khi lá trà khô tầm 80-90% là được.
3. Sấy: sau giai đoạn “làm héo” và lá trà gần khô. Thì trà sẽ được cho vào lồng sấy và sấy bằng than trong khoảng 15 đến 20 phút. Cho đến khi độ ẩm lá trà dưới 8% là đạt.

5. CÁC KIỂU CHẾ BIẾN BẠCH TRÀ

Như đã nói ở trên thì có 3 phong cách làm héo chính. Đó là:

• Làm héo mát
• Làm héo nhiệt
• Làm héo nắng lẫn mát

Riêng “làm héo nhiệt” bằng máy móc là cách làm trà hiện đại. Còn “làm héo mát” và “làm héo nắng lẫn mát” là cách làm truyền thống hơn.

Ở Phúc Kiến thì có 2 vùng sản xuất bạch trà lớn và nổi tiếng nhất. Đó là Phúc Đỉnh và Chính Hoà. Ở Phúc Đỉnh thì họ áp dụng cách “làm héo nắng lẫn mát”. Tức là vừa phơi trà ngoài nắng lẫn trong nhà. Còn ở Chính Hoà thì họ lại áp dụng cách “làm héo mát” hay làm héo trong nhà.

Lý do là Chính Hoà là vùng núi cao hơn. Nên khí hậu sẽ ít nắng hơn khi so với Phúc Đỉnh. Nên ở Chính Hoà họ thường sẽ chọn cách làm héo trà ở trong nhà. Như vậy sẽ đỡ phụ thuộc vào thời tiết hơn.

Chính sự khác biệt trong cách làm héo này cũng tạo nên hương vị trà cũng khác nhau. Như trà Ngân Châm được “làm héo nắng” kiểu Phúc Đỉnh thường sẽ có màu xanh bạc đẹp mắt hơn. Hương trà cũng nhiều mùi hoa trắng và tươi xanh nhiều. Nên dòng này được gọi là Bắc Lộ Ngân Châm

Xem thêm: Trà Dưỡng Nhan: 5 Tác Dụng, Cách Làm & Cảnh Báo

Còn trà Ngâm Châm đến từ Chính Hoà thì có màu bạc xám. Hương trà thì thiên ngọt với mùi mật và trái cây khô. Nước trà cũng sẫm màu và ngọt hơn. Và đây được gọi là Nam Lộ Ngân Châm.

Cách làm bạch trà ở Việt Nam cũng gần với cách làm ở Chính Hoà hơn. Vì thời tiết ở các vùng núi Tây Bắc của nước ta vào xuân cũng hiếm nắng. Nên phần lớn bạch trà là sẽ được “làm héo mát”.

Do khí hậu cận nhiệt đới nên nhiệt độ cũng như độ ẩm ở nước ta sẽ cao hơn. Nên bạch trà ở Việt Nam thường sẽ được làm héo trong thời gian ngắn hơn. Khoảng 24 cho đến 36 tiếng. Còn ở Phúc Kiến là tối thiểu 36 tiếng, cho đến tối đa là 72 tiếng.

6. PHÂN BIỆT CÁC LOẠI BẠCH TRÀ

Trong phần này thì mình sẽ chỉ cho bạn cách phân biệt giữa các dòng bạch trà đến Việt Nam và Trung Quốc. Phân biệt giữa bạch trà Shan Tuyết và bạch trà Phúc Kiến:

• Giống trà: bạch trà của Việt Nam thì được làm từ cây trà Shan Tuyết mọc ở dãy Tây Côn Lĩnh (Hà Giang) và Tà Xùa (Sơn La). Còn bạch trà đến từ Trung Quốc thì nổi tiếng nhất vẫn là Phúc Kiến. Với 2 dòng Phúc Đỉnh và Chính Hoà. Mặc dù là cùng làm từ một cây trà là Đại Bạch, và cùng một tỉnh là Phúc Kiến, thế nhưng bạch trà Phúc Đỉnh và Chính Hoà lại khác nhau khá nhiều. Vì cùng một giống trà nhưng phát triển ở nơi có khí hậu thổ nhưỡng khác nhưng sẽ phát triển theo hướng khác.
• Ngoại hình: cánh bạch trà đến từ Phúc Đỉnh sẽ ngắn và múp. Cánh trà có màu xanh lá cây và phủ lớp lông bạc dài. Còn trà đến từ Chính Hoà sẽ dài và mỏng hơn. Cánh trà có màu xám và cũng phủ lớp lông bạc dài. Mặc dù cùng một giống Đại Bạch nhưng lá trà ở 2 nơi lại khác nhau nhiều. Còn bạch trà Shan Tuyết của Việt Nam cũng có ngoại hình dài và mỏng cánh. Lông ngắn hơn hai loại đến từ Phúc Kiến. Về màu sắc thì bạch trà Shan Tuyết sẽ giống với bạch trà Chính Hoà hơn. Vì cả hai nơi đều chọn “làm héo mát” là cách chế biến trà chính
• Hương vị: hương vị của bạch trà trà đến từ Phúc Đỉnh sẽ thiên nhiều về hoa như hoa mẫu đơn hay hoa hồng. Cộng với một chút ngọt của mật ong và vị tươi mát như quả dưa. Còn trà đến từ Chính Hoà sẽ có vị ngọt hơn. Mùi trái cây kiểu quả vải và hương hoa lan. Còn hương vị chủ đạo của bạch trà Shan Tuyết là ngọt như mật hay mạch nha. Tươi mát tựa như dưa gang. Thoang thoảng thêm hương trái cây như quả mơ khô và nhè nhẹ mùi hoa lài.

7. CÁCH PHA BẠCH TRÀ

Dụng cụ

• Nước tinh khiết
• Ấm trà 400ml (pha kiểu Việt Nam), ấm trà / chén khải 150ml (pha kiểu Công Phu)
• Ấm đun nước điện (có hiện nhiệt độ càng tốt
• Cân tiểu ly (đo lượng trà)

Nhiệt độ nước

• 75 đến 80 độ C: Ngân Châm, Tôm Bạc
• 85 đến 90 độ C: Bạch Mẫu Đơn, Bạch Shan, Cống Mi, Thọ Mi
• 90 đến 95 độ: bạch trà lâu năm (>10 năm)

Tỷ lệ trà và nước

• Pha kiểu Việt Nam: 1g trà cho 100ml nước. Ví dụ: ấm 400ml thì dùng 4g trà.
• Pha kiểu Công Phu: dùng khoảng 3g trà cho mỗi 100ml. Ví dụ: ấm 150ml thì dùng khoảng 5g trà.

Bạn nên thay đổi tỷ lệ này cho phù hợp gu trà riêng.

Cách pha

• Pha trà kiểu Việt Nam: cho trà vào ấm → tráng trà → đổ đầy nước → hãm 2 phút → cộng thêm 1 phút vào các lần hãm sau.
• Pha trà kiểu Công Phu: cho trà vào ấm → tráng trà → đổ đầy nước → hãm 20s → nước hai cũng 20s → cộng 10s vào các lần hãm trà sau.

Gợi ý thêm

• Dùng nước tinh khiết giúp trà sẫm sẫm màu và hương vị đậm hơn.
• Nước bạch trà hay có lợn cợn phần lông trà. Nếu muốn nước trong hơn thì bạn có thể dùng lọc trà.
• Nếu bạn uống bạch trà một phần vì sức khoẻ nữa thì lần hãm trà cuối cùng thì nên hãm lâu nhất có thể. Phần nước này rất chát nhưng cũng nhiều chất chống oxy hoá nhất.

8. CÁCH TRỮ BẠCH TRÀ

Đối với bạch trà thì người ta thường hay có câu “một năm là trà, ba năm là thuốc, bảy năm là báu vật”. Có nghĩa là bạch trà càng để lâu thì càng quý. Vậy nên nếu có hứng thú thì bạn có thể trữ bạch trà qua nhiều năm rồi sau đó lôi ra dùng để thấy sự khác biệt trong hương vị lẫn tính chất của trà.

Xem thêm: Lợi ích cho sức khoẻ của Bạch trà Shan Tuyết

Để trữ trà thì bạn có thể thực hiện theo những bước sau:

1. Chọn trà: tất cả các loại bạch trà thì đều có thể đem đi trữ được. Trà từ Việt Nam hay Trung Quốc đều được. Nếu thích trà để lâu dần có nhiều mùi “thuốc bắc” thì nên trữ trà từ Phúc Đỉnh. Còn ít mùi thuốc mà lại thiên mùi trái cây thì nên trữ trà từ Chính Hoà hay Việt Nam. Nếu thích ngọt nhiều thì bạn nên trữ những dòng lá già nhiều như Cống Mi hay Thọ Mi được rồi. Những dòng này trữ lâu sẽ rất ngọt. Ngọt kiểu cam thảo vậy.
2. Điều kiện trữ: đối với dạng trà trữ lâu năm thì mình thường khuyên trữ ở nơi có 2 yếu tố: mát & thoáng khí. Thế nhưng đối với bạch trà chỉ cần mát là được. Nếu bạn mua trà mà trà đựng trong túi zipper thì cứ để nguyên túi trà ở nơi mát trong nhà là được. Không cần thoáng khí, vì bạch trà ít không khí sẽ chuyển hoá ổn định hơn. Đối với dạng bánh trà cũng vậy, nếu được thì bạn nên để nguyên trong túi zipper đựng bánh. Hoặc để trong các loại hộp gỗ hay nhôm chuyên đựng bánh trà.
3. Trong thời gian trữ: thời tiết ở Việt Nam rất ẩm và nóng. Vậy nên để trữ trà tốt nhất thì bạn nên lâu lâu kiểm tra trà một lần. Khoảng vài tháng đến nửa năm thì mở ra xem. Nếu trữ tốt thì trà sẽ ngọt hơn và nhiều mùi trái cây khô hơn. Còn “mùi thuốc” thì sẽ cần hơi lâu. Khoảng 4-5 năm trở lên mới rõ “mùi thuốc”.

9. TÁC DỤNG CỦA BẠCH TRÀ

Bạch trà là một dòng trà không được biết đến nhiều như trà xanh hay hồng trà. Chính vì độ kém phổ biến này mà cũng có rất ít các nhà nghiên cứu quan tâm đến bạch trà.

Nhưng theo những nghiên cứu mà mình có tham khảo, thì về cơ bản thì bạch trà có lượng chất chống oxy hoá tương đương và thậm chí là cao hơn trà xanh một chút.

Vậy nên đối với các tác dụng cho sức khoẻ được biết đến nhiều của trà xanh, thì bạch trà cũng có thể sẽ có. Vậy nên sau đây thì mình liệt kê một số tác dụng đã được nghiên cứu của bạch trà. Và vay mượn những nghiên cứu đã có của trà xanh.

Lưu ý là đa số những tác dụng của trà chỉ mang tính đóng góp nhỏ. Như bảo vệ tim mạch chẳng hạn, thì thói quen uống trà chỉ góp phần giúp bảo vệ tim mạch. Chứ để có một trái tim khoẻ manh thì còn cần những chế độ sinh hoạt lành mạnh khác nữa.

Tác dụng của bạch trà bao gồm:

1. Ngừa ung thư
2. Bảo vệ tim mạch
3. Giảm cân
4. Hỗ trợ bệnh tiểu đường
5. Tăng cường chức năng não

10. CÁCH CHỌN MUA BẠCH TRÀ

Nếu mới bắt đầu tìm hiểu và chọn mua bạch trà. Thì lời khuyên chân thành của mình đó là bạn nên bắt đầu bằng những dòng bạch trà ở phân hạng thấp hơn.

Chẳng hạn như nếu thích bạch trà đến từ Phúc Kiến. Thì bạn nên bắt đầu với Cống Mi hoặc Thọ Mi. Còn nếu bắt đầu với bạch trà của Việt Nam thì nên chọn những dòng như Bạch Shan chẳng hạn. Đây là những dòng trà cấu thành từ một búp và hai đến ba lá non kế tiếp.

Lý do đầu tiên cho lựa chọn này là nó hợp túi tiền. Những dòng trà này thường có giá thành dễ chịu hơn nhiều những dòng cao cấp chỉ hái từ búp trà.

Lý do thứ hai và quan trọng nhất chính là những dòng này vị nó đơn giản và ngọt sẵn rồi. Vì hái trễ hơn, tháng 4 đối với Cống Mi và tháng 5 đối với Bạch Shan, nên hàm lượng đường (glucose, fructose và sucrose) trong lá trà sẽ cao. Nên những dòng này hương vị sẽ ngọt, mùi mật nhiều và đặc biệt là hơi thoang thoảng sẵn hương thuốc bắc.

Mùi thuốc bắc ở đây là mùi dạng như mùi táo tàu kết hợp với một số vị thuốc khác. Những dòng như Cống Mi hay Bạch Shan khi mới sẽ có sẵn hơi thoảng mùi này. Nếu bạn mua Cống Mi của Phúc Đỉnh mà hái vụ xuân thì để tầm 3 – 5 năm là sẽ lên rất nhiều mùi thuốc bắc kiểu này.

Sau khi uống thấy hợp rồi thì bạn có thể bắt đầu tìm đến những dòng cao cấp hơn. Như dòng “Tôm Bạc” của Danh Trà chỉ làm hoàn toàn từ búp của cây trà shan tuyết. Còn nếu mà thích trà từ Phúc Kiến thì có thể chọn dòng Bạch Mẫu Đơn hoặc Ngân Châm.