Bãi Cạn Scarborough - Báo Công An Nhân Dân điện Tử - CAND

Sự xuất hiện của tàu ngầm North Carolina của Mỹ tại khu vực này là mang tính biểu tượng về lịch sử và chiều dài của mối quan hệ quân sự giữa Philippines và Mỹ. 20 năm trước đây, Philippines là trung tâm chiến lược quân sự của Mỹ ở châu Á - Thái Bình Dương.

Quyết định của Nghị viện Philippines nhằm chấm dứt sự hiện diện lực lượng Mỹ tại quốc gia Đông Nam Á đã làm thay đổi các toan tính quân sự, địa chiến lược của Mỹ, và cũng làm ảnh hưởng đáng kể đến vị thế của Philippines đối với Mỹ. Kể từ đó, Guam thành tâm điểm chiến lược và Mỹ cũng đã có những căn cứ quân sự khác ở châu Á.

Căng thẳng gia tăng tại bãi cạn Scarborough đã nâng vị thế của Philippines lần nữa. Theo giới phân tích, tranh chấp tại Scarborough chính là một phần của cuộc tranh chấp lớn hơn về việc ai thực sự "làm chủ" biển Đông. Scarborough được người Philippines gọi là bãi cạn Panatag, còn Trung Quốc gọi là đảo Hoàng Nham. Trong khi chỉ cách tỉnh Zambales của Philippines 124 hải lý, thì Scarborough cách đảo Hải Nam (điểm đất liền gần bãi cạn nhất của Trung Quốc) tới 550 hải lý. Vì thế khi tranh chấp xảy ra, người ta đặt câu hỏi về tính hợp pháp của việc Trung Quốc khi đưa ra tuyên bố chủ quyền với khu vực này.

Bãi cạn Scarborough chụp từ vệ tinh.

Tranh chấp về bãi cạn Scarborough phát sinh từ những xung đột trong tuyên bố chủ quyền hàng hải, lãnh thổ giữa Trung Quốc và Philippines. Cả hai đều cho mình là nước tiên phong có những phát hiện và từng nắm giữ. Bắc Kinh lập luận rằng, họ phát hiện ra bãi cạn đầu tiên và hoạch định bản đồ toàn bộ biển Đông từ thời nhà Nguyên (1271-1368 SCN), và bản đồ được vẽ lại vào năm 1279 sau Công nguyên bởi nhà thiên văn học Trung Quốc Guo Shoujing trong chuyến khảo sát các đảo xung quanh Trung Quốc.

Tương tự như vậy, Philippines cũng tuyên bố chủ quyền với bãi cạn bằng các dẫn chứng lịch sử đối với vùng lãnh thổ này, sớm nhất là bản đồ Carta Hydrographical y Chorographics De Las Yslas Filipinas (hay "Bản đồ Thủy văn và Địa chí Quần đảo Philippines"). Xuất bản năm 1734, bản đồ của Velarde xác định bãi cạn là một phần của Zambales. Những cuộc thám hiểm sau này như cuộc khảo sát năm 1808 của Alejandro Malaspina cũng xác định tương tự, đây là vùng lãnh thổ của Philippines.

Bãi cạn được đặt tên sau khi một con tàu buôn chè có tên "Scarborough" bị đắm do va phải đá ngầm làm tất cả mọi người trên tàu thiệt mạng vào cuối thế kỷ XVIII