Bài Thơ Hang Cắc Cớ Của Hồ Xuân Hương | Du Lịch Chùa Thầy

Trước khi tìm hiểu và phân tích bài thơ Hang Cắc Cớ của Hồ Xuân Hương, chúng ta cần phải tìm hiểu về phong cách thơ ca của vị “chúa thơ Nôm” này, như vậy khi phân tích mới tránh sự hiểu lầm và đánh giá sai lệch về hồn thơ. Bà Hồ Xuân Hương có một cuộc đời éo le, lận đận về tình duyên, khổ sở bởi trăm thứ khuôn phép bủa vậy của phong kiến Việt Nam đè nặng lên đôi vai người phụ nữ. Vốn phóng túng và thích giao du, bà muốn phá tan cái ách khổ ải nghìn năm đè lên thân phận đàn bà, muốn nói, muốn kêu, muốn lên án xã hội cũ một cách thâm thúy, sâu cay. Bà giãi bày nỗi thống khổ trong góc khuất riêng tư của người con gái thời trọng nam khinh nữ, bà lên tiếng đề cao vai trò người phụ nữ, bà bảo vệ hạnh phúc của riêng họ. Thơ bà viết thể hiện một nghệ thuật kỳ lạ và độc đáo, tạo nét riêng “duyên dáng Xuân Hương”, khi trào phúng cao độ, khi trữ tình lãng mạn. Bà dùng thơ Đường Luật nhưng lại rất cách tân, phá bỏ nhiều quy tắc rườm ra để thơ trở nên thanh thoát hơn, đưa cả cái hằng ngày, cái trần tục thô ráp vào trong một thể thơ đài các. Lời thơ khi tục, khi thô, khi thẳng thắn đến thô bạo, khi lại rất trữ tình. Dân gian có thể loại đố tục giảng thanh (lời tục mà nghĩa lại thanh), bà vận dụng nó rất hiệu quả trong thơ, vừa thể hiện cái khát khao thần kín, vừa thể hiện cái tài miêu tả, tài quan sát tỉ mỉ, sáng tạo của con người.

Dưới đây là cái mà bà Xuân Hương miêu tả, nhìn cảnh, độc giả cũng liên tưởng đến những gợi hình gợi vật bà Hương đã viết ra sau đây:

Đường lên chợ Trời – điểm sáng duy nhất của hang Cắc Cớ

Trời đất sinh ra đá một chòm, Nứt làm hai mảnh hỏm hòm hom. Kẽ hầm rêu mốc trơ toen hoẻn, Luồng gió thông reo vỗ phập phòm. Giọt nước hữu tình rơi lõm bõm, Con đường vô ngạn tối om om. Khen ai đẽo đá tài xuyên tạc Khéo hớ hênh ra lắm kẻ dòm!

Đọc xong mấy vần thơ trên kết hợp với hình ảnh minh họa, độc giả hẳn sẽ liên tưởng đến âm vật của người phụ nữ. Đặc biệt, các từ ngữ bà Hương dùng quá là “rõ mồn một”, đọc là hiểu liền, viết hết sức gợi hình, trần trụi và thô ráp như “nứt hai mảnh”, “hỏm hòm hom”, “trơ hoen hoẻn”, “vỗ phập phòm”, “giọt nước hữu tình”, “hớ hênh”,… Những từ ngữ thô ráp gợi dục ấy đã nói lên điều gì về người phụ nữ phong kiến kỳ lạ này? Thứ nhất, nó thể hiện rằng bà chúa thơ Nôm rất phóng túng khi phá tan nhiều rào cản Đường Luật để đưa cái thanh tục vào thơ. Thứ hai, trí tưởng tượng của bà quả là phong phú, tài quan sát tỉ mỉ khi miêu tả hang động tuy tục nhưng thanh, tức là đúng với hình ảnh thực của hang Cắc Cớ. Thứ ba, nó thể hiện khát vọng tình yêu, mà chính xác hơn là khát vọng tình dục của người phụ nữ. Người phụ nữ họ cũng cần được thỏa mãn tình dục như đàn ông muốn thỏa mãn vậy, thậm chí nó còn rất mãnh liệt. Mãnh liệt nhưng lại bị rào cản phong kiến kìm hãm nên nó phải giấu diếm, phải che lấp chứ không phải là không có. Xã hội phong kiến cho phép đàn ông năm thê bảy thiếp nhưng lại trói buộc người phụ nữ phải tiết hạnh một mực theo chồng trong mọi chuyện. Bà Xuân Hương thấy bất công nên bà lên tiếng, bà nói thẳng vào cái xã hội phong kiến ấy, bà giãi bãy một cách lộ liễu và thô bạo cho cái xã hội ấy “trố mắt xem”, mà nhìn, mà xem cho kỹ. 

Một số người khị đọc thơ của bà cho rằng bà quá ham mê dâm dục, cho bà cái danh khủng hoảng tình dục đến độ của một “thiên tài hiếu dâm đến cực điểm”, đánh giá như vậy là hoàn toàn sai trái mà hạ thấp một hồn thơ phóng túng. Hãy nhìn lại xem, ngày nay, chuyện giường chiếu, quan hệ được bày ra nhan nhản, được giảng dạy trong các tiết học giới tính, được tư vấn công khai cho tất cả mọi người, vậy không lẽ những người trong chúng ta khi học, khi xem, khi nghe tư vấn như thế cũng bị phê phán là quá dâm dục hay sao? Xin thưa rằng, ham thích tình dục là không sai bởi nó là bản năng tự nhiên của con người và sinh vật, song từ ham thích đến mức độ dâm dục hay đồi trụy lại có một khoảng cách xa. Ham thích tình dục nhưng không làm việc sai trái, không phá đi thành trì đạo đức, không phá hoại hạnh phúc gia đình khác, không xâm phạm đến nhân phẩm của bất kỳ ai thì lấy gì làm sai trái đâu mà chê, mà trách, mà đánh giá lệch lạc?

Cắc Cớ – nhiều ngõ ngách (cắc) để gán cho nó cái cớ, cái lý do, cái trí tưởng tượng của con người. Bà Xuân Hương quả là có tài quan sát và liên tưởng phong phú thật, để lại cho hậu thế một bài thơ thú vị, sâu sắc, và chắc hẳn ai đọc xong bài thơ lần đầu cũng sẽ cười nhẹ một tiếng mà thốt rằng: “Cái bà Xuân Hương này tục quá!” Cái thốt ấy chỉ đơn giản là một tiếng cười thú vị và hài hước mà thôi, còn ai đã hiểu thơ Hồ Xuân Hương, hiểu bà Chúa thơ Nôm này thì sẽ có một tiếng cười to lớn, tiếng cười khoái chí mà khen rằng: “Sao bà Xuân Hương lại giỏi liên tưởng, giỏi sử dụng từ ngữ đến như vậy?!”.

Nhóm HDV Du lịch chùa Thầy Hotline: 01692 659 264

Chia sẻ:

• X
• Facebook