Bài Thơ Một Vần, Thơ Rất Chát! | Uyên Nguyên

Trang chủ » Bài Thơ 1 Vần » Bài Thơ Một Vần, Thơ Rất Chát! | Uyên Nguyên

Có thể bạn quan tâm

Bỏ qua nội dung IMG_4582[1] Tập thơ “Bài Thơ Một Vần” của Bùi Chát, Giấy Vụn xuất bản, 2009

Đọc thơ Chát ‘khó cảm’, vì thơ không câu chấp, gieo vần theo các thể loại truyền thống lãng mạn phổ thông, nhưng thơ vẫn rất thơ. Ý và từ mỗi bài trong tập luôn ngợi ca giá trị vẻ Đẹp cuộc sống;

Đọc thơ Chát, tựa như tụng một bài Kinh mà không phải Kinh, bởi vẫn thấy thoáng trong từng âm ngữ, thơ Chát bàng bạc lý Đạo;

Đọc thơ Chát, như nghiền ngốn cổ kim triết thuyết siêu hình đông-tây, dù chẳng tân toan đem ẩn ngữ, huyền nghĩa áp đảo mà ta thường thấy nhiều ở những học phái văn chương, của rất nhiều trường hợp, câu cú dù nghe chân phương, khúc chiết như thể Tagore, Haiku…

Vậy thơ Chát là gì? Là thơ Tụng, Thơ Mới, Thơ cách tân, hay có thể gọi là Thơ Tân Hình Thức, Thơ Thời Hậu Hiện Đại?

Riêng tôi, không nhìn từ mọi hướng của thơ truyền thống lãng mạn hay thơ mới theo nghĩa mới trong thơ hiện đại, mà nhìn trực diện vào sự kiện Chát khéo gieo thành những “Bài Thơ Một Vần,” không có ẩn ngữ, trái lại rành mạch, thì bấy giờ thơ làm người đọc thấm thía với nỗi đau tức khắc, ngay hiện tại, nỗi đau của đại bộ phận dân tộc đang bị chính những “người anh em” ruồng rẫy, đãi bôi:

Những người anh em Đã phản bội chúng tôi Đã ném chúng tôi vào ngục Đã nhuộm đỏ màu da chúng tôi Đã hy sinh mạng sống chúng tôi Cho những giấc mơ ngột hứng của họ (Không thể khác – tr.14)
Vậy thì thơ Chát cũng đồng nghĩa của sự thật, một sự thật hết sức phũ phàng như Chát nói là, “ngoài sức tưởng tượng,” bởi xã hội Việt Nam ngày càng phổ biến những chủ nghĩa quái thai lọc lừa, khủng bố đe dọa con người do bàn tay của những “người anh em”. Nhưng họ là ai?
Tôi gặp những người cộng sản Những người anh em của chúng tôi Những người làm chúng tôi mất đi ký ức mất đi tiếng nói bản thân mất đi những cái thuộc về giá trị chúng tôi còn sở hữu duy nhất một điều Nỗi sợ (Ai?- tr.16)
Cuộc cờ đã thay từ hơn 30 năm trước, mà mấy mươi năm sau đó, những thế hệ lớn theo cha anh, đều cùng lớn theo với một nỗi sợ như Chát nói, nó được tượng hình trong thơ Chát một màu đỏ của máu, như một chủ nghĩa hà khắc nhuộm khắp quê hương. Nỗi sợ “màu đỏ” mỗi ngày phình to, đeo ám mà Chát nhắc hoài trong tập:
Tôi đứng trước một ngã tư Đèn đỏ ngăn tôi lại… Chúng tôi, nhiều thế hệ Bị giữ lại bởi đèn đỏ Chúng tôi không cất bước được Chúng tôi không bay lên được Giao lộ ở khắp nơi Không ai có thể vượt qua màu đỏ. (Đèn đỏ – tr.24)
“Màu đỏ!” Năm xưa cũng vì một trong mấy câu thơ: “Tôi bước đi, không thấy phố, không thấy nhà. Chỉ thấy mưa sa trên màu cờ đỏ!” mà nhà thơ Trần Dần đã bị đày ải, khốn đốn từ tầng lớp sĩ phu trí thức đọa xuống đáy tầng xã hội, vì thời người đã dùng “súng và thực phẩm” để hăm dọa. Thì có gì lạ đâu, hôm nay thơ Chát lại viết:
Màu đỏ Như loài cỏ ngỡ là chuyện nhỏ nên không ai dọn bỏ chúng tôi luôn hốt hoảng nhưng biết làm thế nào!? (Bài thơ một vần – tr.26)
Ám ảnh khuất lấp thiên thu, một mùa đất trời biểu trưng cho hình ảnh lãng mạn, thơ mộng trong cõi văn chương thi phú, thì trong thơ Chát, đọc thấy choáng:
Những cây gì trên đường nào không biết nữa tự dưng thu về trổ rực hoa đỏ và chiều nay đương kẹt xe ở đó (Không đề – tr.)
Con người đang mất máu, cây khô cũng đang mất máu thành sản phẩm của thời Chủ nghĩa Xã hội hoang tưởng. Trong lòng Chát, mùa Thu thoảng hương Hoa Sữa, đã trở thành một nỗi đau tự bao giờ:
Đến từ đâu nồng, tanh. Hoa sữa… Trong những bài thơ và những bài hát Ngợi ca hoa sữa. Khiến thời gian nực cười Vẻ lãng mạn tồi tàn Mùi hoa nhắc nhớ mùa thu đương trị. (Hoa Sữa – tr. 50)
Đến đây thì thơ không chỉ là thơ giới hạn của phạm trù văn chương, mà thơ Chát là lời cảnh tỉnh nhân bản cho con người trong cơn mê ngủ triền miên. Dậy mà đi thôi, hãy
“tháo bỏ các bảng hiệu quảng cáo / Đường Nguyễn Tất Thành dẫn vào thành phố / Nơi giấc mơ đang được đóng gói / Từ những dây chuyền… / Chủ nghĩa xã hội / Sản phẩm của hoang tưởng… / Này các đồng nghiệp, những người bạn hữu / Chúng ta vẫn là những nhà sản xuất? / Sao không bày bán sản phẩm của mình!!!”  (Kinh tế thị trường, tr. 36)
Mà Chát đã đi thật đấy, đi bằng đôi chân của chính mình, Chát đi trước và vượt lên hết nỗi sợ hãi đang tồn tại, để tìm sự sống giữa cõi chết, vì đó là cách duy nhất để – được – tự – do!
Chọn một niềm đau. Mỗi ngày để sẻ chia với thế giới Dân tộc này Chọn một niềm tin. Mỗi ngày Để có mặt trên trái đất Lãnh thổ này Chọn một cái chết. Mỗi ngày Trong con mắt chế độ Để được tự do. (Sống – tr. 64)
Thơ Chát vì vậy, là lời khẳng định một nhân cách sống của người cầm bút, sĩ phu tri thức, dù tuổi đời thì rất trẻ, đã dám trực diện đương đầu với “hiện thực xã hội chủ nghĩa”: Anh chị em hãy nhớ:
Chúng ta có mặt nơi đây không phải để khóc Không phải để cân nhắc Im lặng Rồi quay đầu Chúng ta ở đây để sống để thể hiện bổn tánh chúng ta. … Sợ hãi – không bao giờ là mục đích. (Hiện thực xã hội chủ nghĩa – tr 70)

Thơ Chát vì vậy, ‘khó cảm’, vì người đọc hôm nay trong hay ngoài nước, sẽ hình dung ra những điều tai ương của một chủ nghĩa, một mô hình xã hội quái thai như một di sản chẳng còn ai muốn kế thừa, dù là những thế hệ Việt Nam trưởng thành sau năm 1975. Điều ‘khó cảm’ của thơ Chát, tôi muốn nói chính là ở điểm này, hình tượng trong thơ Chát, khiến cho người đọc khi lần giỡ từng bài, và sau khi gấp sách lại, “không tưởng tượng nỗi” rằng,  dưới thời xã hội chủ nghĩa, có những điều man rợ đã và đang xảy ra.

Vậy thơ Chát, là thơ hiện thực nhân bản, là tiếng nói nghe thật chát lòng trước nỗi đau chung của đất nước – con người Việt Nam, như trường hợp điển hình của mấy ngày qua có một số anh em thanh niên nhiệt huyết, yêu chuộng tự do hòa bình ở bên nhà đã bị công an chính quyền vây đánh trọng thương mà không nguyên cớ, chỉ vì thèm chút tự do ngồi với bạn bè, một chút tự do hít thở hương gió Sàigòn-Hà Nội, hay chút tự do yêu chuộng mảnh đất ấm áp dưới chân mình…

Còn ta may mắn ở đây, được tự do nhung nhớ Sàigòn, nhưng vẫn “thấy phố phường buồn xưa chưa nguôi…” và, “đường chia ly vẫn ngóng tin nhau,” chợt thèm!

“Để đêm đêm nhớ về Sài Gòn Thấy mình vừa trở lại quê hương Đã gặp người một trời yêu thương Cho lòng thêm chút ấm Thấy bạn bè thèm ngồi bên nhau Nhắc chuyện người chuyện đời thương đau Tình chia trong đêm sầu…” (Đêm nhớ về Sài Gòn, Trầm Tử Thiêng)

Đêm trông tin Nguyễn Lân Thắng nằm viện, đọc lại thơ Chát, trong tiếng mưa trời phương ngoại, bỗng thèm quá ngày trở lại ngồi giữa chiều Sàigòn, tha hồ ngửi chút “Đất Phương Nam*”

California, 11, 2011 Uyên Nguyên

* Nơi có dịp được gặp gỡ học giả Nguyễn Tôn Nhan, là lần sau cùng, và với Chuột, ’em rể’ của Chuột, cùng Lý Đợi và Bùi Chát.

Chia sẻ:

  • X
  • Facebook
  • Thêm
  • Túi
  • Reddit
  • LinkedIn
Thích Đang tải...

Bình luận về bài viết này Hủy trả lời

Δ

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.

Điều hướng bài viết

Bài cũ hơn: Huỳnh Thục Vy: Nhận Định Sự Thật – Tự Do và Nhân Quyền Bài tiếp theo: Uyên Nguyên: Hạt Buồn, tác phẩm bi đát trong một nền học thuật định hướng lề trái lề phải Thanh bên Tháng Mười 2015
H B T N S B C
1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031
« Th9 Th11 »
  • Uyên Nguyên: ‘Trên Núi Không Có Phật’* | Vai Trò Thiện Tri Thức Của Mọi Thời Đại
  • Huệ Đan: Hội Đồng Hoằng Pháp: Hoằng Pháp Như Sinh Mệnh Phật Giáo
  • Nguyên Việt: “Tôi” và “AI”
  • Huệ Đan: Milarepa – Từ Bóng Tối Nghiệp Lực Đến Ánh Sáng Giải Thoát
  • Nguyên Việt: Còn Những Nỗi Buồn Hơn Chiến Tranh…
  1. Hình đại diện của engagingbuddhism

    Important from Vinh Nguyen Please visit engagingbuddhism.wordpress.com | | | "Before you act, listen. Before you react, think. Before you…

  2. Hình đại diện của Trương Hiếu

    Cảm ơn bài viết nên đọc tìm hiểu...

  3. […] Thầy Trí Siêu Lê Mạnh Thát. Ảnh: Uyên Nguyên […]

  4. Hình đại diện của pttho

    Nếu Việt + biết điều này thì 1975... Yahoo Mail: Search, Organize, Conquer

  5. Hình đại diện của Dan Nguyen

    Sau khi chiến tranh kết thúc, chính sách kinh tế tập trung bao cấp, cải tạo công thương nghiệp tư…

  • Bình luận
  • Đăng lại
  • Theo dõi Đã theo dõi
    • Uyên Nguyên
      • Đã có 338 người theo dõi Theo dõi ngay
    • Đã có tài khoản WordPress.com? Đăng nhập.
    • Uyên Nguyên
    • Theo dõi Đã theo dõi
    • Đăng ký
    • Đăng nhập
    • URL rút gọn
    • Báo cáo nội dung
    • Xem toàn bộ bài viết
    • Quản lý theo dõi
    • Ẩn menu
Đang tải Bình luận... Viết bình luận ... Thư điện tử (Bắt buộc) Tên (Bắt buộc) Trang web %d

Từ khóa » Bài Thơ 1 Vần