Bản Chất Con Người Phần 'thiện' Nhiều Hơn Phần 'ác'? - BBC
Có thể bạn quan tâm
Nguồn hình ảnh, Getty Images
- Tác giả, Kelly Oakes
- Vai trò, BBC Future
- 11 tháng 7 2019
Bạn có xu hướng tìm thấy điều tốt đẹp nhất trong mọi người, hay cho rằng người khác đang chực chờ tìm cách hãm hại bạn? Và liệu bạn có luôn luôn thành thật khi trò chuyện, hay bạn thích tỏ ra duyên dáng hơn?
Câu trả lời của bạn trước những câu hỏi trên phần nào sẽ cho cho thấy bạn là "vị thánh trong đời thường" tới mức nào - một nhóm các nhà tâm lý học đưa ra một cách thức mới để quan sát tính thiện trong nhân cách con người.
Có thật con người ta 'nhân chi sơ vi bản thiện'?
Nhút nhát có thể khiến bạn kém hạnh phúc?
Vì sao 'gần mực thì đen'
Những tính cách này sẽ có ích nếu như bạn nhìn con người và nhìn nhân loại nói chung về cơ bản là tốt - và ứng xử với mọi người theo cách nhìn đó.
Hai thập niên trước, các nhà tâm lý học đưa ra "bộ ba tăm tối" về nhân cách con người để tìm hiểu lý do vì sao một số người không hề lo nghĩ gì trước khi quay bài khi thi cử, hoặc là hành hạ người yếu thế hơn.
Từ đó, các nhà nghiên cứu đã tận dụng bộ ba này - với tên gọi: Kiêu căng, Nham hiểm, và Thái nhân cách (narcissism, Machiavellianism, và psychopathy) - để tìm hiểu sự liên quan của chúng đến nhiều thứ như thành công tại nơi làm việc, những rắc rối trong quan hệ, và thậm chí bảy tội ác chết người.
Skip Đọc nhiều nhất and continue readingĐọc nhiều nhất
Phía sau việc Bộ Công an không ngừng mở rộng quyền lực
Bộ Công an Việt Nam khởi tố, ông Nguyễn Đình Thắng nói gì?
Ông bà Clinton sắp điều trần trước Quốc hội về vụ Epstein
Vì sao Trung Quốc gấp rút xử tử 11 thành viên của một gia tộc mafia khét tiếng
End of Đọc nhiều nhất
Đó cũng chính là lý khiến Scott Barry Kaufman, nhà tâm lý học từ Đại học Columbia ở New York, cho rằng đã đến lúc cần nhìn đến sự cân bằng theo hướng chú ý tới phần nhân cách tử tế trong con người chúng ta.
"Tôi thực sự khó chịu khi mọi người quá thích thú với phần nhân cách xấu xa, nhưng lại hờ hững với phần sáng," ông nói.
Giống như phần tối, phần "bộ ba tốt đẹp" mà Kaufman và đồng nghiệp tìm hiểu gồm ba xu hướng tính cách cùng tạo ra bức tranh tổng thể về nhân cách con người.
Mỗi phần trong xu hướng nhấn mạnh một khía cạnh khác nhau trong cách ta tương tác với mọi người: Từ việc nhìn thấy phần tốt nhất trong con người, dễ dàng tha thứ, tới việc tán thưởng thành công của người khác, cho đến việc cảm thấy khó chịu khi phải thao túng người khác để họ làm việc gì đó cho bạn.
Xu hướng thứ nhất, nhân văn, được định nghĩa là đặt niềm tin vào phẩm giá vốn có và giá trị trong mỗi con người.
Thứ hai là xu hướng Kantianism, bắt nguồn từ tên nhà triết học Immanuel Kant. Xu hướng này có nghĩa là bạn đối xử với mọi người như đối xử với chính mình thay vì coi họ là con tốt vô giá trị trên bàn cờ cá nhân của bạn.
Cuối cùng là "niềm tin vào con người", là phần tính cách tin rằng mọi người về cơ bản là tốt, và họ không có ý hãm hại bạn.
Nguồn hình ảnh, Getty Images
William Fleeson, nhà tâm lý học từ Đại học Wake Forest ở Bắc Carolina, nói rằng ba xu hướng trên hoàn toàn ăn khớp với một nghiên cứu đang tìm hiểu về việc điều gì khiến một người là người tốt.
Đặc biệt, niềm tin theo đó cho rằng người khác là tốt có vẻ như là yếu tố chủ chốt. "Người ta càng tin rằng người khác là tốt, thì họ càng ít cần bảo vệ bản thân trước những gì chống lại họ, họ càng ít cảm thấy nhu cầu trừng phạt người khác khi người đó làm chuyện xấu," ông nói.
Nghệ thuật giả điên để chạy tội
Những chuyến đi làm con người bỗng dưng phát điên
Thế giới sẽ hỗn loạn nếu không dối trá
Các vị thánh trong đời thường không chỉ làm điều tốt cho thế giới bằng sự tử tế của bản thân họ. Kaufman phát hiện ra rằng những người xếp hạng cao với những xu hướng tính cách trên cho biết họ cảm thấy thỏa mãn hơn với các mối quan hệ và trong cuộc sống nói chung, và được ghi nhận có lòng tự trọng cao hơn và cảm giác về bản thân mạnh mẽ hơn.
Một loạt các điểm mạnh của những người này có liên hệ với điểm số cao, trong đó có sự tò mò, quan điểm, niềm đam mê, tình yêu, lòng tử tế, tinh thần đồng đội, sự vị tha và lòng biết ơn.
Dù vậy, thay vì chỉ toàn tốt hay toàn xấu, hầu hết mọi người đều là sự pha trộn của nhiều phần tính cách.
(Bạn có thể làm một bài kiểm tra cho thấy mức độ 'thiện', 'ác' trong xu hướng nhân cách của bạn trên website của Kaufman.)
Tuy một số người có điểm cao với phần thiện và điểm thấp trong phần ác, nhưng nghiên cứu của Kaufman cho thấy rõ ràng là các phần tính cách đó không thực sự đối lập nhau. Điều này càng củng cố cho ý tưởng rằng mỗi chúng ta đều là tổng hoà của cả hai phần tính cách đó.
Điều này có tác dụng tích cực.
Chẳng hạn, những người có phần tính 'ác' nhiều hơn thì có vẻ như can đảm và quyết đoán hơn, là hai tính cách rất có ích khi ta cố hoàn thành công việc. Xu hướng tính cách xấu cũng có tương quan tới khả năng sáng tạo và kỹ năng lãnh đạo.
"Tôi nghĩ rằng hai phần tính cách này đều có trong tất cả chúng ta," ông nói. "Trân trọng phần tính cách xấu thực sự là điều rất tốt, và điều quan trọng là cần khai thác chúng theo cách lành mạnh để tối ưu hóa tiềm năng sáng tạo, như vậy sẽ tốt hơn là vờ rằng mình không có tính cách xấu đó."
Nguồn hình ảnh, Getty Images
Thậm chí dù bạn cố nghiêng về phần tính cách tốt thì điều đó cũng không có nghĩa là cuộc đời bạn sẽ trở nên đầy ánh sáng và hoa hồng.
Chẳng hạn như một phần trong xu hướng tính cách Kantianism là việc thấy rằng mình phải luôn là chính mình, kể cả khi điều đó có thể gây tổn hại đến uy tín của bạn.
Một người sống như vậy cuối cùng cũng sẽ phải đối mặt với tình huống mà để thực sự là chính mình, họ sẽ phải làm điều gì đó mà mọi người không chấp nhận.
"Đôi khi để là chính mình ta phải dám đối mặt," Kaufman nhận định. "Nhưng bạn không thực hiện điều đó bằng cách cố gắng thao túng người khác."
Lấy ví dụ về Dorothy Day, nhà báo và nhà hoạt động người Mỹ, đã qua đời năm 1980. Bà dành cả cuộc đời cống hiến cho công bằng xã hội và phụng sự người nghèo, trong đó bà thành lập những "nhà khách" cung cấp nơi ở, thực phẩm và quần áo cho những người có nhu cầu.
Một số người nói rằng bà nên được Giáo hội Thiên chúa phong thánh. Nhưng bà không hẳn là người khiến tất cả mọi người dễ chịu. "Bà cực kỳ có đạo đức, từng sống trong nghèo khó và thường mất bạn vì lập trường của bà trong nhiều việc," Fleeson nói.
Những người có phần tính cách tốt nhiều hơn cũng có xu hướng cảm thấy tội lỗi nhiều hơn - và điều này không hẳn là xấu, Taya Cohen từ Trường Kinh tế Tepper thuộc Đại học Carnegie Mellon ở Pittsburgh nói.
Có sự khác biệt giữa cảm giác tội lỗi lành mạnh do hành vi của người đó gây ra, và sự đay nghiến không lành mạnh từ sự xấu hổ gây ra, bà nói.
"Mặc dù cảm giác tội lỗi nói chung là không dễ chịu, nhưng nó giúp mọi người cư xử theo cách phù hợp hơn."
Trong thực tế, nghiên cứu đã tìm ra mối liên hệ giữa mặc cảm tội lỗi với nhiều hành vi tích cực ở những khía cạnh khác nhau trong đời sống con người.
Chẳng hạn, nếu bạn vô tình đổ rượu lên tấm thảm màu kem mới của người bạn, sau đó bạn dịch chuyển một chiếc ghế để che vết ố đi, bạn sẽ cảm thấy thế nào ngày hôm sau?
Những người cảm thấy họ đã hành động thảm hại dễ bị mặc cảm hơn. Nhưng lỗi đó thực chất chỉ là cảm giác thấy mình có trách nhiệm sâu sắc với người khác, Cohen nhận định - như một ánh sáng dẫn đường trong nội tâm hướng ta đến điều đúng.
Nếu bạn sợ rằng mình không không có nhiều phần tính cách tốt lắm, thì hãy ghi nhớ rằng ý tưởng rằng nhân cách ta thực ra dễ biến đổi hơn bạn tưởng.
Nguồn hình ảnh, Getty Images
Mặc dù công trình nghiên cứu do Fleeson và đồng nghiệp đã phát hiện rằng con người có xu hướng đạo đức kiên định trong thời gian ngắn hạn, nhưng về mặt dài hạn thì sẽ luôn có chỗ cho sự ứng biến.
Day - trên con đường trở thành vị thánh chính chức - tin rằng một người có thể chọn lựa trở thành người tốt hơn bằng cách buộc bản thân thay đổi một cách chậm rãi nhưng kiên định theo thời gian.
Trong khi vẫn chưa có nghiên cứu cho thấy ý tưởng của bà có tác dụng với mọi người, thì vẫn có bằng chứng cho thấy nhân cách là điều dễ uốn nắn trong suốt cuộc đời con người.
"Tôi thực sự nghĩ rằng nhân cách chỉ là tổng hòa của thói quen, trạng thái suy nghĩ, hành động và cảm xúc trong thế giới, và ta có thể thay đổi những thói quen đó," Kaufman nói.
Nghiên cứu cũng cho thấy rằng mặc cảm tội lỗi có xu hướng tăng lên trong suốt phần đời sống trưởng thành của ta, từ tuổi 20 đến khoảng 60 tuổi, vì vậy vẫn còn có cơ hội bạn sẽ trở nên thánh thiện hơn khi bạn lớn tuổi, dù bạn có thích điều đó hay không.
Công trình của Kaufman về phần nhân cách tốt là thông điệp đầy hy vọng về nhân loại nói chung.
Hơn 1000 người đã thực hiện cả hai bài thử nghiệm để tìm hiểu về sự cân bằng trong xu hướng tính cách xấu và tốt - và một người trung bình thường sẽ nghiêng đáng kể về phần tính cách tốt.
"Đây là một lời xác nhận rằng dù thế giới đầy điều đáng sợ, con người thực sự căn bản là hướng về phần tốt," ông nói.
Nếu nhiều công trình nghiên cứu sâu hơn về phần sáng trong nhân cách cũng tìm ra kết quả tương tự, nó sẽ củng cố ý tưởng rằng dù đầy sai sót và tội lỗi, con người về cơ bản là tốt.
Có lẽ chỉ cần thế là đủ để kích thích niềm tin vào con người đối với bất kỳ ai đang dao động giữa phần tốt và xấu trong xu hướng tính cách của họ, và dịch chuyển sự cân bằng về phần tính cách thánh thiện trong tất cả mọi người.
Bài tiếng Anh đã đăng trên BBC Future.
Làm sao để luôn thấy bằng lòng với cuộc sống
28 tháng 6 năm 2019
Nhút nhát có thể khiến bạn kém hạnh phúc?
25 tháng 6 năm 2019
Vì sao 'gần mực thì đen'
23 tháng 6 năm 2019
Nghệ thuật giả điên để chạy tội
22 tháng 6 năm 2019
Cách 'bán' câu chuyện cuộc đời mình để thành công
16 tháng 6 năm 2019
Làm sao một thiểu số nhỏ có thể thay đổi thế giới
14 tháng 6 năm 2019
Tin chính
Ông bà Clinton sắp điều trần trước Quốc hội về vụ Epstein
6 giờ trướcBị gọi là 'kẻ thù': Phóng viên BBC Steve Rosenberg nói về thế đi trên dây khi đưa tin từ Nga
9 giờ trướcBộ Công an Việt Nam khởi tố, ông Nguyễn Đình Thắng nói gì?
2 tháng 2 năm 2026
BBC giới thiệu
Từ bộ trưởng Công an đến tổng bí thư: Ông Tô Lâm xây dựng và củng cố quyền lực như thế nào?
23 tháng 1 năm 2026
Đại hội 14: Đảng chọn tổng bí thư như thế nào?
22 tháng 1 năm 2026
Vì sao ông Tô Lâm và đội ngũ nhạy cảm về 'phe phái' trong Đảng? - bài 2
18 tháng 1 năm 2026
Đại tướng Phan Văn Giang: rào cản và cơ hội trên hành trình vào Bộ Ngũ
15 tháng 1 năm 2026
Ghế thủ tướng cho ông Lê Minh Hưng: cơ hội và những ẩn số
14 tháng 1 năm 2026
Ông Trump có thể 'chiếm' Greenland bằng cách nào?
8 tháng 1 năm 2026
GDP Việt Nam sẽ vượt Thái Lan ngay trong năm 2026?
7 tháng 1 năm 2026
Chiến lược an ninh quốc gia của ông Trump đẩy châu Âu vào thế khó
10 tháng 1 năm 2026
Vì sao Vingroup rút khỏi 'dự án cống hiến' đường sắt cao tốc Bắc-Nam?
25 tháng 12 năm 2025
Làm sao để luôn thấy bằng lòng với cuộc sống
28 tháng 6 năm 2019Nhút nhát có thể khiến bạn kém hạnh phúc?
25 tháng 6 năm 2019Vì sao 'gần mực thì đen'
23 tháng 6 năm 2019Nghệ thuật giả điên để chạy tội
22 tháng 6 năm 2019Cách 'bán' câu chuyện cuộc đời mình để thành công
16 tháng 6 năm 2019Làm sao một thiểu số nhỏ có thể thay đổi thế giới
14 tháng 6 năm 2019
Tin chính
Ông bà Clinton sắp điều trần trước Quốc hội về vụ Epstein
6 giờ trướcBị gọi là 'kẻ thù': Phóng viên BBC Steve Rosenberg nói về thế đi trên dây khi đưa tin từ Nga
9 giờ trướcBộ Công an Việt Nam khởi tố, ông Nguyễn Đình Thắng nói gì?
2 tháng 2 năm 2026
BBC giới thiệu
Từ bộ trưởng Công an đến tổng bí thư: Ông Tô Lâm xây dựng và củng cố quyền lực như thế nào?
23 tháng 1 năm 2026Đại hội 14: Đảng chọn tổng bí thư như thế nào?
22 tháng 1 năm 2026Vì sao ông Tô Lâm và đội ngũ nhạy cảm về 'phe phái' trong Đảng? - bài 2
18 tháng 1 năm 2026Đại tướng Phan Văn Giang: rào cản và cơ hội trên hành trình vào Bộ Ngũ
15 tháng 1 năm 2026Ghế thủ tướng cho ông Lê Minh Hưng: cơ hội và những ẩn số
14 tháng 1 năm 2026Ông Trump có thể 'chiếm' Greenland bằng cách nào?
8 tháng 1 năm 2026GDP Việt Nam sẽ vượt Thái Lan ngay trong năm 2026?
7 tháng 1 năm 2026Chiến lược an ninh quốc gia của ông Trump đẩy châu Âu vào thế khó
10 tháng 1 năm 2026Vì sao Vingroup rút khỏi 'dự án cống hiến' đường sắt cao tốc Bắc-Nam?
25 tháng 12 năm 2025
Phổ biến
- 1Phía sau việc Bộ Công an không ngừng mở rộng quyền lực
- 2Bộ Công an Việt Nam khởi tố, ông Nguyễn Đình Thắng nói gì?
- 3Ông bà Clinton sắp điều trần trước Quốc hội về vụ Epstein
- 4Vì sao Trung Quốc gấp rút xử tử 11 thành viên của một gia tộc mafia khét tiếng
- 5Tiết lộ đáng chú ý từ hàng triệu tài liệu Epstein mới được công bố
- 6Bị gọi là 'kẻ thù': Phóng viên BBC Steve Rosenberg nói về thế đi trên dây khi đưa tin từ Nga
- 7Đả hổ diệt ruồi: Những tướng quân đội nào đã bị ông Tập Cận Bình thanh trừng?
- 8Nguy cơ cho Việt Nam khi Trung Quốc tăng cường xây đảo nhân tạo ở Hoàng Sa
- 9Thấy gì từ phim tài liệu về vợ ông Trump?
- 10Sau Đại hội 14, Đảng sắp xếp bàn cờ nhân sự cấp cao như thế nào?
Từ khóa » định Nghĩa Từ Dối Trá Là Gì
-
Dối Trá - Wiktionary Tiếng Việt
-
Nghĩa Của Từ Dối Trá - Từ điển Việt
-
"dối Trá" Là Gì? Nghĩa Của Từ Dối Trá Trong Tiếng Việt. Từ điển Việt-Việt
-
Dối Trá Nghĩa Là Gì? - Từ-điể
-
Dối Trá Là Gì? Hiểu Thêm Văn Hóa Việt - Từ điển Tiếng Việt
-
'dối Trá' Là Gì?, Từ điển Tiếng Việt
-
Dối Trá
-
Từ Điển - Từ Dối Trá Có ý Nghĩa Gì - Chữ Nôm
-
Dối Trá Là Gì
-
Từ Dối Trá Là Gì - Tra Cứu Từ điển Tiếng Việt
-
Thói Tật Dối Trá - Tiếng Chuông Cảnh Báo
-
Nghĩa Của "dối Trá" Trong Tiếng Anh
-
Nói Dối – Wikipedia Tiếng Việt
-
Tại Sao Chúng Ta Tự Lừa Dối Mình?