Bảo Vật Quốc Gia Tượng Huyền Thiên Trấn Vũ

Và công việc chống lũ, chống lụt được người dân gắn với vị thần này, muốn thông qua thần để cầu mong vùng đất này khỏi bị lũ lụt, cho nhân dân xây dựng cuộc sống hạnh phúc... Điều đặc biệt ở đây là vị thần không diệt rắn và rùa, bởi các cụ xưa đã hiểu rất rõ rằng, việc chống lũ, chống lụt không chỉ là ngày một ngày hai, mà các cụ tìm ra được giải pháp là sống chung với lũ lụt, nên Huyền Thiên Trấn Vũ đã sử dụng 2 con thủy quái này để nó không gây nên lụt lội, phá hoại sản xuất. Đó là một điểm rất đẹp trong văn hóa, tín ngưỡng và trong truyền thống của dân tộc ta.

Kéo co ngồi trong lễ hội truyền thống đền Trấn Vũ. Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Ông Ngô Quang Khải, Trưởng Ban quản lý Di tích đền Trấn Vũ cho biết, các nhà nghiên cứu lịch sử văn hóa, các nhà khảo cổ học khi đánh giá về pho tượng, đã nhận xét, tượng Huyền Thiên Trấn Vũ ở đền Trấn Vũ là một pho tượng cổ, được đúc liền khối từ thế kỷ 17 - 18. Vào thời điểm đó, việc vận động nhân dân quyên góp để có một khối lượng đồng khoảng 4 tấn như vậy là rất lớn và không dễ. Thêm vào đó, kỹ thuật đúc đồng của cha ông ta trong thời kỳ đó đã được nâng lên đỉnh cao về giá trị nghệ thuật, những hoa văn, đường nét thể hiện trên bức tượng đã được Việt hóa, mà không bị lai căng, và các nhà khoa học đã nhận định, đó là những giá trị vô giá, cần được bảo tồn và phát huy, để cho các thế hệ sau thấy được công sức lớn lao của cha ông, cũng như trách nhiệm bảo vệ di sản, di tích sau này. Những người dân sống quanh đền Trấn Vũ, không chỉ tự hào bởi những giá trị về nghệ thuật, về di tích, tâm linh, mà còn tự hào bởi đền Trấn Vũ cùng với pho tượng Huyền Thiên Trấn Vũ cũng từng gắn bó với công cuộc đấu tranh giải phóng đất nước. Các cụ già thôn Ngọc Trì kể lại, thời kỳ Pháp xâm lược, chúng nhiều lần định phá hủy tượng thần, định hun nóng cho chảy ra thành đồng, nhưng vấp phải sự kháng cự của nhân dân, quân lính liên tục bị bệnh ốm chết, nên phải bỏ chạy. Có lần tránh địch càn, cán bộ cách mạng ẩn nấp trong đền, nằm gọn dưới chân tượng thần Trấn Vũ. Địch vào sục sạo một hồi, nhưng không phát hiện được, sau cũng không dám làm càn chốn uy nghiêm, nên cán bộ thoát. Trong những năm chống Mỹ, đền Trấn Vũ cũng là một cơ sở cất trữ vũ khí của bộ đội phòng không. Khi quân Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc, kho xăng Đức Giang, cánh đồng Ngọc Trì đều bị rải bom, rất may là cả ngôi đền và pho tượng đều còn nguyên vẹn. Đã thành thông lệ, hàng năm, từ ngày mùng 1 đến mùng 3/3 âm lịch, người dân tại thôn Ngọc Trì vẫn duy trì tổ chức lễ hội truyền thống đền Trấn Vũ, để tưởng nhớ công ơn của Đức thánh Huyền Thiên Trấn Vũ. Trong lễ hội, ngoài những nghi thức truyền thống của nhân dân vùng ven sông Hồng, người dân còn tổ chức nhiều trò chơi dân gian độc đáo, trong đó có trò “kéo co ngồi” - một nghi thức không thể thiếu trong lễ hội đền Trấn Vũ hàng năm, với ước vọng được thần bảo vệ, che chở cho xóm làng bình yên, mang lại niềm vui, tinh thần phấn khởi, và một sức sống mới cho cộng đồng. Trong văn hóa phương Đông, thần Trấn Vũ là một trong bốn vị thần trấn giữ bốn phương (Đông - Tây - Nam - Bắc). Ngoài đền Trấn Vũ ở thôn Ngọc Trì, thần Trấn Vũ còn được người dân thờ phụng ở nhiều nơi, như đền Quán Thánh (Ba Đình), chùa Huyền Thiên (Hoàn Kiếm), đền Sái - Thụy Lôi (Đông Anh). Trong đó, tượng thần ở đền Trấn Vũ có nhiều nét tương đồng với tượng ở đền Quán Thánh. Pho tượng Huyền Thiên Trấn Vũ ở đền Quán Thánh cũng đã được Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia đợt 5, tháng 12/2016.