Nguyễn GiangTrưởng Ban Việt Ngữ BBC

	Dấu vết hiếm có của thay đổi tại Franfurt Oder là tiệm ăn nhanh kiểu Mỹ McDonald's

Hàng tỷ đôla được đổ vào vùng này nhưng kinh tế vẫn trì trệ, thất nghiệp cao nhất nước, và tâm lý bi quan của dân chúng cũng rất phổ biến.

Mấy lần đến thăm vùng Đông Đức cũ trong thời gian qua đều cho tôi cảm giác rằng đây là một vùng đất thiếu sức sống.

Lần gần nhất tôi trở lại Đông Đức là đến thành phố Franfurt Oder hồi tháng Sáu 2005. Tuy đây là cửa ngõ của Đức sang vùng Đông Âu, nhưng khung cảnh thật là ảm đạm, ngoài đường người già nhiều hơn người trẻ.

Thành phố không mấy thay đổi so với thời cộng sản, nghĩa là đường phố sạch đẹp, yên lặng nhưng có vẻ rất ảm đạm, buồn bã.

Một con đường giữa trung tâm với tàu điện chạy chậm rãi vẫn mang tên Karl Marx, ông tổ của chủ nghĩa cộng sản. Vì thực ra chẳng có lý do gì để người Đức chối bỏ danh nhân của họ.

Người Đức vẫn coi ông Marx là một trong những người Đức vĩ đại nhất trong lịch sử và chuyện ai đó ở xứ khác hiểu sai, làm sai những thuyết của ông là chuyện họ làm họ chịu.

Giá cả thì khá là đắt, kể cả so với Luân Đôn. Tôi đi khắp dọc khu phố chính tại Franfurt Oder để tìm mua một vại pha lê loại để uống bia có hình thành phố này, nhưng không thấy, chứng tỏ người ta không hề nghĩ đến chuyện làm hàng lưu niệm nhắm vào du khách.

Có một số tiệm thủy tinh có bán vại bia nhưng không có hình gì cả và giá tới 14 đồng euro. Nhớ một lần khác đến miền Bắc Pháp tôi mua được vại bia lưu niệm có chữ Stella Artois hẳn hoi mà giá chỉ có 5 euro, đủ biết ở Đức, nhất là Đông Đức cũ, hàng hóa đắt chừng nào.

	Một trong những nét xưa lưu lại là tên phố Karl Marx

Khung cảnh và cuộc sống bên Balan thì nghèo hơn Đông Đức nhiều, thể hiện qua chất lượng nhà cửa, đường xá không bằng bên Đức nhưng kinh doanh và sinh hoạt thì sống động hơn nhiều.

Nhiều báo Balan giải thích rằng sau khi chế độ cộng sản sụp đổ, Balan chẳng biết bấu víu vào đâu nên toàn dân phải 'tự thân vận động', ai cũng lo làm ăn, nhiều người làm một lúc hai ba việc.

Còn người Đông Đức vừa thoát khỏi thời bao cấp xã hội chủ nghĩa lại được đàn anh Tây Đức 'bao cấp' luôn cho cả nền kinh tế nên không tích cực làm việc.

Nhưng đổ lỗi cho họ kể ra cũng oan, vì đây là một câu chuyện phức tạp.

Có ý kiến nói người cha của quá trình thống nhất Đức, thủ tướng Helmut Kohl đã làm một động tác khôn ngoan về chính trị là công nhận đồng mác Đông Đức có giá trị như mác Tây Đức, một đổi một. Như thế, toàn bộ nền kinh tế Đông Đức được nhập vào phía Tây không có vấn đề gì.

Nhưng sau này, nhiều ý kiến chỉ ra rằng đây là một quyết định tai hại cho kinh tế phía Đông, vì nó tiêu diệt luôn tính cạnh tranh của các bang miền Đông, khiến Đông hóa ra cũng đắt như Tây, và các nhà đầu tư Tây Đức muốn chuyển cơ sở sản xuất sang Balan, Slovakia, Hungary hơn sang vùng Đông của chính nước mình.

Ngoài ra, cần nhớ kinh tế Đông Đức là một phần của khối xã hội chủ nghĩa, chịu sự phân công lao động của Liên Xô. Sau khi cắt đứt hệ với các thị trường cũ đó, không dễ gì mà thay đổi cách làm và chuyển hướng sản xuất ở vùng đất với mười mấy triệu người quen làm theo một cách cũ.

Già nhiều hơn trẻ

	Cảnh thành phố Franfurt nhìn từ bờ sông Oder

Đúng như các nhà kinh tế bình luận, nhóm dân số có sức mua lớn nhất ở Đức lại là những người về hưu. Tôi vào một quán ăn lúc buổi trưa thì 90% người ăn là các cụ già, chỉ có duy nhất ba bốn người là học sinh trung học và sinh viên.

Theo nhận xét của các báo Anh như tờ The Times, qua lời bình luận của phóng viên Roger Boys tại Đức thì các cụ già về hưu ở Đức có lương cao nhưng lại thích chi tiền cho đi nghỉ hè ở nước ngoài hơn là chi trong nước, nên việc tái đầu tư của các quỹ hưu trí vào chính trị trường nội địa, việc thúc đẩy nhu cầu mua bán tại chỗ là rất khó.

Người Đức già lo âu nhiều cho việc hưởng tuổi già của họ, chứ không chịu hy sinh cho tương lai đất nước. Vả lại, sinh suất ở Đức giảm nhiều, ngày càng có ít trẻ em, thì đầu tư cho tương lai là cả một câu hỏi.

Cách đây vài năm tôi có đến thành phố Chemnitz, từng là Karl Marx Stadt, thành phố duy nhất trên thế giới từng mang tên vị lãnh tụ quốc tế cộng sản.

Tại đó còn có hiện tượng người dân bỏ nhà sang phía Tây kiếm việc. Đến thăm một số người Việt Nam ở lại sau thời thống nhất nước Đức tôi thấy họ được chính quyền cấp cho nhà ở cùng ngay một khu gần nhau, ngay gần thành cổ Chemnitz.

Tôi rất ngạc nhiên và hỏi sao lại có thể được như vậy, vì khu gần thành cổ ở nước châu Âu nào cũng là nơi giá bất động sản rất cao.

Các gia đình Việt Nam đó nói là có nhiều khu phố dân Đức bỏ đi, nên chính quyền thậm chí còn khuyến khích những người nhập cư vào sinh sống để nhà cửa khỏi bị bỏ hoang.

Cuộc sống của các bạn Việt Nam đó, chủ yếu làm nghề buôn bán nhỏ, thực ra là rất ổn định và sung túc. Nhưng cũng như khung cảnh xung quanh, cảm giác buồn bã là nét chủ đạo, ít ra là theo quan sát của tôi. Bởi ngoài chuyện đi làm kiếm tiền, tụ tập ăn uống, chăm lo cho gia đình, trẻ con, trong một nhóm nhỏ vài ba gia đình, họ cũng chẳng có thú vui gì khác.

Đi ra ngoài vui chơi cũng khó, vì thành cổ lát đá thật đẹp, các công viên rộng rãi, văn minh thì đầy ra đó, nhưng đâu cũng vắng tanh vắng ngắt.

Thế mới biết, cuộc sống không chỉ có nhà, xe, ăn uống, tiết kiệm. Nó cần một số thứ khác làm ta đỡ thấy đơn điệu. Cái đó thì thật khó tìm ra ở vùng Đông Đức cũ, dù nay là đã là nước Đức thống nhất.