Bê Tông Hóa Tác động đến Môi Trường

Rừng bê tông nhà thay rừng cây hứng nắng (H1)

Bê tông hóa cả tường rào

Bê tông hoá những năm gần đây được đẩy mạnh phát triển trên nhiều hình thức trong đó vùng đô thị đã đi đầu như nhà cao tầng đường phố sân chơi vỉa hè đều bằng bê tông. Ở nông thôn nhà lá và hàng rào truyền thống bằng cây xanh từ ngàn xưa ngày nay đã thay bằng nhà ở, hàng rào, lối đi bằng bê tông (H 2).

Nông thôn ngày nay hàng rào cây xanh thay bằng bê tông, đường bê tông (H2)

Nhiều dự án lớn của cấp quốc gia gần đây đều được mang tên “bê tông hoá” như bê tông hoá đê điều, bê tông hoá kênh mương, bê tông hoá đường nông thôn. Nhiều phát triển khác liên quan đến bê tông như độ thị hoá nông thôn, phát triển khu công nghiệp, mạng lưới đường quốc lộ, sân bay bến cảng, v.v...

Bê tông là kết quả của các nguyên vật liệu sau khi được xử lý sẽ đông kết hoá đá vĩnh viễn rất thông dụng trong xây dựng. Tuy nhiên trong nhiều ích lợi cũng có mặt bất lợi của nó, bản chất của bê tông là hoá đá vĩnh cữu đã nói lên điều này.

Núi đá cây xanh còn có thể mọc lên thành rừng do có bề mặt mấp mô cùng nhiều hốc rãnh. Còn bê tông từ bàn tay con người làm ra nhẵn nhụi và phẳng phiu nên cây xanh không tự mọc được (H 3).

Núi đá cây xanh còn mọc lên, bê tông con người làm ra chẳng cỏ cây nào mọc được (H3)

Cũng như các loài động vật có thể làm hang hốc cư ngụ từ mương máng, đê bờ bằng bê tông này. Nó đồng nghĩa với sự sống khó có thể sinh tồn trên bề mặt bê tông hay dưới khối bê tông đè nén vùi dập.

Những hệ luỵ từ bê tông hoá

Quan sát khu đô thị ngày nay nếu giả dụ cần phải đặt tên cho sát với cái đóng vai trò chủ chốt nhất thì phải gọi khu đô thị theo đúng nghĩa chính là “khu bê tông hoá”. (H 4)

Khu đô thị đúng ra là khu bê tông hóa (H4)

Đúng vậy, cái gì ở đây cũng được bê tông, từ toà nhà đến sân, khuôn viên đường phố, sân vận động, bến xe ga tàu cho đến vỉa hè cống rãnh đều trở thành một khối bê tông khép kín.

Nó đồng nghĩa với vùng đất vốn có ở dưới khối bê tông đô thị này vĩnh viễn nằm trong bóng tối chôn vùi tất cả mọi sinh vật sống trong đất ở nơi đây!

Theo quan niệm người Á đông, mọi sự trong cuộc sống luôn được cân bằng hoà quyện âm và dương (trời đất). Vậy mà dân sống ở đô thị ngày nay một phần trong quan niệm này bị thiên lệch vì chỉ còn sống với khí trời còn khí đất đã thực sự bị chôn vùi dưới lớp bê tông theo đúng nghĩa đen!

Quan niệm con người sinh ra là từ cát bụi đến khi chết đi cũng thành cát bụi. Vậy mà, ở đô thị ngày nay, mọi người không muốn thấy đất bụi tất cả đều bị bê tông bịt kín, một cọng cỏ cũng khó mà mọc lên.

Như vậy đã có cái bất ổn trong sự cần thiết phải sống gần gũi giữa con người với thiên nhiên, kể cả với quan niệm về phong thuỷ.

Tuy nhiên, điều quan tâm nữa là, vùng đô thị đã phá vỡ chu trình khép kín về cung cấp nước trong tự nhiên. Từ nước mưa rơi xuống gặp mặt đất cùng cỏ cây nước từ từ ngấm xuống lòng đất cung cấp cho lượng nước ngầm dự trữ.

Ở vùng đô thị, do bề mặt toàn bê tông nên nước mưa trơn tuột chảy thẵng vào cống rãnh rồi đổ ngay ra sông ra biển, không còn cơ hội nào cho nước có thể ngấm xuống vùng đất này!

Nguy cơ cạn kiệt nguồn nước ngầm khu đô thị đã là một thực tế rõ ràng. Xưa nay chúng ta vẫn nói rừng tự nhiên bị khai thác chặt hạ trở thành rừng cây thưa, đồi trọc khi mưa nhiều nước không được cản trở chảy tuột nhanh nên đã gây ra lũ quét lũ ống.

Điều này đối với vùng đô thị ngược lại, nước mưa phải chảy thật nhanh vì sợ ngập úng. Trong thiên nhiên, mưa chính là hình thái thiết yếu để đem lại cho sự sống. Điều này đã rõ khi vùng đô thị lại dựa hẳn sự cung cấp từ các nhà máy nước mà bỏ quên nguồn nước mưa chính thống.

Thậm chí coi nước mưa là hiểm họa gây úng ngập dù chỉ tạm thời hơn là ý nghĩa nguồn cội đem lại sự sống tốt tươi bổ sung đổi mới lượng nước tự nhiên bền vững.

Đơn cử như trận ngập lụt năm ngoái ở Hà Nội. Thật đơn giản, khi bê tông đã bịt kín mặt đất đô thị, 100% nước tuột chảy cùng lúc gặp khi mưa lớn kéo dài đã trở thành cái vũng.

Bởi không hạ nguồn hay cửa sông nào có thể kham nổi khi lưu lượng nước chảy vượt quá khả năng tiêu thoát của nó nên gây ngập lụt là chuyện đương nhiên.

Với đất nước có nền văn minh lúa nước từ ngàn xưa ông cha ta đã biết lợi dụng vùng đất sẵn nước đồng thời tạo ra kênh đào, hồ ao, mương máng để dẫn thuỷ nhập điền.

Trải qua hàng ngàn năm ngoài canh tác cây lúa nước người nông dân cũng đã tạo ra môi trường sống tự nhiên cho nhiều loài thủy sinh nước ngọt tôm cua cá cùng với chuỗi thức ăn khép kín của nó.

Từ ruộng lúa nước và hệ thống mương máng ao rãnh đã cung cấp nhiều nguồn lợi thuỷ sản nước ngọt tự nhiên cho dân. “Bê tông hoá kênh mương” ngày nay là dấu ấn của sự phát triển hiện đại tạo thuận lợi việc dẫn nước tưới tiêu cho cây lúa trên đồng ruộng.

Tuy nhiên, thuận lợi mặt này lại gây phương hại cho mặt khác “bê tông hoá kênh mương” là sự cáo chung cho các loài tôm cua cá cùng chuỗi thức ăn của nó trên đồng ruộng!

Bởi lẽ khí hậu của nước ta có hai mùa rõ rệt là mùa khô và mùa mưa. Vào mùa khô, kênh mương nội đồng bằng đất cát tự nhiên là nơi tá túc cuối cùng của các loài tôm cua cá cùng chuỗi thức ăn.

Đây chính là những vũng nước, bùn đất, hang hốc. Chút ẩm ướt còn sót lại cưu mang loài vật này vượt qua mùa khô nắng nóng. Khi bê tông hoá kênh mương, cũng là lúc các ao rãnh mương máng tự nhiên đều bị lấp đi vì không còn tác dụng, làm mất đi môi sinh đã hình thành từ ngàn xưa cho các loài sinh vật vốn đã từng sinh tồn trên ruộng lúa. (H.5)

Bê tông hóa kênh mương vào mùa khô (H5)

Ngoài biến đổi khí hậu toàn cầu, trái đất nóng lên như ta đã biết, còn có một nguyên nhân nữa. Từ những núi đá vốn có trong tự nhiên, con người khai thác chế biến thông qua bê tông rồi đem rải khắp nơi để thoả mãn nhu cầu không giới hạn trong xây dựng.

Nhà ở, mạng lưới đường giao thông, sân bay bến cảng, đê điều thuỷ lợi thuỷ điện, vv..., tất thảy bề mặt trần trụi của mọi thứ bê tông con người đã xây dựng được mặt trời nung nóng hàng ngày hấp thụ sự nóng bức cộng hưởng lại sẽ bổ sung thêm cho sự nóng lên của trái đất. (H.6)

Đường giao thông là khối bê tông trần trụi hấp thụ nhiệt (H6)

Điều này sẽ thật dể hiểu nếu trong nắng gắt ta đi giửa trung tâm đường phố, các công trình bê tông hay giữa vùng đất có nhiều cỏ cây.

Mặt khác diện tích bê tông hoá xây dựng phát triển ra bao nhiêu thì có bấy nhiêu diện tích đất đai cỏ cây tự nhiên bị biến mất. Với tốc độ phát triển bê tông như hiện nay, đến một lúc nào đó, núi đá cũng vơi đi, đất đai dành cho cỏ cây lại bị bê tông hoá đá!

Bảo vệ môi trường trong kiến trúc xây dựng

Xuất phát từ sự phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực xây dựng dẫn đến nguy cơ xâm hại đến môi trường tự nhiên, các nhà hoạch định sách lược về môi trường và xây dựng cần đi đến thống nhất một chuẩn mực về công nghệ môi trường trong xây dựng.

Thế giới ngày nay đang đi đến hợp tác và tìm các giải pháp trước nguy cơ biến đổi khí hậu toàn cầu. Nguyên nhân gây ra do chính con người tác động nhiều mặt trong đó nguyên nhân từ bê tông hoá trong xây dựng chưa được quan tâm thích đáng. Đây là một ý tưởng mang tính phát hiện về tác động đến môi trường từ bê tông xây dựng.

Đất nước ta đang trong thời kỳ phát triển mạnh mẽ kinh tế và đời sống xã hội đây cũng chính là thời điểm nhạy cảm kéo theo nhiều tác động xấu đến môi trường.

Thực tế chúng ta đã có nhiều định chế về bảo vệ môi trường, tuy nhiên do áp lực phát triển kinh tế và xã hội nên khó mà thực hiện được một cách đầy đủ. Sự xung đột không khoan nhượng luôn tồn tại giữa lợi ích phát triển kinh tế xã hội trước mắt với môi trường bị suy thoái về lâu dài.

Chúng ta chưa thể ý thức hết những hệ luỵ xuất phát từ việc tăng dân số đồng hành với nhu cầu hưởng thụ mức sống ngày một cao, trong đó phải kể đến con người ngày càng có khuynh hướng sống xa rời thiên nhiên mà bê tông hoá là một phương tiện để con người mặc sức thể hiện thay đổi mọi hình thái trên mọi đất nước và trái đất này.

Rừng cây thành rừng nhà ở lầu đài cùng muôn vàn công trình lớn nhỏ tất thẩy đều thông qua bê tông hoá, đây chính là những hệ luỵ đáng cho ta phải suy ngẫm...

Bê tông phải coi là vật liệu chết cần hạn chế sự phát triển của nó và tìm cách tạo ra sự sống thân thiện trên chính vật liệu bê tông này tránh tác động xấu phát sinh từ những hoạt động của con người gây ra.

Giải pháp tổng thể

Bê tông là vật liệu không thân thiện với môi trường sống cần tính tới tác động xấu của nó để có giải pháp khắc phục.

Vùng đô thị: Sử dụng bê tông (kể cả gạch) làm lớp phủ lát nền như sân bải, vỉa hè cần tạo lỗ thoát phù hợp thông xuống mặt đất cho đất thở (đất và trời có thể nhìn thấy nhau). Mục đích là nước mưa sẽ dễ dàng lọt xuống loài cỏ cũng tự mọc lên từ các lỗ này đồng thời điều hoà nắng nóng cùng khí trời khí đất. (H 7)

Mẩu thiết kế tấm lát vỉa hè cho cỏ mọc lên (đồ họa) (H7)

Các nhà ở thành phố tường bên ngoài nên tạo điều kiện để cây dây leo có thể mọc lên hay chậu cây cảnh trên ban công, tầng thượng. Khuôn viên khu nhà cấu kết loại hàng rào cây xanh hay loại cây dây leo. (H.8)

Mẩu tường nhà cây dây leo, sân vỉa hè dùng tấm lát để cỏ mọc (đồ họa) (H8)

Tận dụng mọi không gian trống có thể để trồng cây và dành mọi cơ hội cho cỏ mọc tự nhiên. Một khu phố sạch đẹp cần lấy tiêu chí dành nhiều không gian cây xanh thảm cỏ hơn là nơi lát kín bê tông phẳng lì chỉ cho đẹp mắt.

Màu xanh cỏ cây ngoài là lá phổi, máy điều hoà tự nhiên còn là nơi hấp thụ và phân huỷ khói bụi, chất hữu cơ, vi sinh vật độc hại có trong tự nhiên và do hoạt động của con người sinh ra. Hệ thống thoát nước cống rãnh cần tạo điều kiện cho nước mưa thấm vào lòng đất thành phố trước khi đỗ ra sông ra biển.

Vùng nông thôn:Không khuyến khích đô thị hoá vùng nông thôn cần gìn giử bản sắc vốn có của địa phương và dân tộc. Sử dụng hàng rào bằng cây xanh truyền thống ở thôn quê là hài hoà và thân thiện hơn là hàng rào bê tông đang dần phát triển ngày nay. Như vậy sẽ tạo cảnh quan tự nhiên đồng thời bổ sung thêm lượng cây xanh. (H.9)

Cần giữ gìn hàng rào cây xanh truyền thống (H9)

Hệ thống kênh mương nội đồng chỉ nên bê tông hoá trên các kênh mương mới. Các kênh mương vốn đã có từ lâu đời nên giử nguyên hoặc cùng tồn tại song song với kênh mương bê tông. Tạo hốc lỗ thông ra bờ đất ở kênh mương bê tông để các loài thuỷ sinh có thể đào hang, làm nơi cư trú sinh tồn.

Các công trình: Các công trình có diện bê tông lớn như bến bãi, công trình thuỷ điện, đê đập, đường giao thông..., ngoài diện tích phải dành cho đường đi còn lại bờ lề taluy khi xây dựng cần tạo hốc lổ phù hợp đỗ đất vào để loài cỏ có thể mọc lên sinh sống. (H10, H.11)

Taluy đường giao thông tạo hốc cho cỏ mọc (đồ họa) (H10)

Mẩu thiết kế tạo hốc cỏ mọc (đồ họa) (H11)