Bệnh & Chết: 07. CHỊU ĐỰNG ĐAU ĐỚN TRONG TỈNH THỨC

VII

CHỊU ĐỰNG ĐAU ĐỚN TRONG TỈNH THỨC Bhikkhu Anālayo, Mindfully facing disease and death (2017)

VII.1 GIỚI THIỆU

Bài kinh được dịch trong chương này ghi lại một dịp khi chân Đức Phật bị thương và Ngài phải chịu đau đớn dữ dội. Trong bài kinh còn có các thiên tử bình luận ca ngợi về cách thức mẫu mực mà Ngài phải đối mặt với cơn đau.

Sự xuất hiện của các vị thiên tử là một đặc điểm thường thấy trong các bài kinh nguyên thủy, trong đó ghi lại những câu chuyện mà Đức Phật và các vị đệ tử nổi tiếng gặp gỡ đàm luận với các thiên tử. Trái ngược với một vài khuynh hướng ngày nay cho rằng sự xuất hiện của các thiên tử chỉ là biểu hiện những ý nghĩ phân vân trong tâm trí của nhân vật chính trong câu chuyện, để thông hiểu rõ ràng ý nghĩa của các bài kinh, chúng ta cần phải thừa nhận rằng dựa theo kinh văn, Đức Phật và các vị đệ tử đã tin và khẳng định sự hiện hữu của các thiên tử đó.

Điều này không có nghĩa là người ta cần phải tin tuyệt đối vào sự hiện hữu của các thiên tử để có thể hưởng được lợi ích từ bài kinh có đề cập đến các vị ấy. Tuy nhiên, điều đó có nghĩa, để hiểu đúng thông điệp được đưa ra trong bài kinh, tốt nhất là xem xét lời nói của một thiên tử theo cách tương tự như xem xét lời nói của các nhân vật chính được mô tả trong bài kinh.

Trong trường hợp của bài kinh này, những lời bình luận của các thiên tử về sự chịu đựng nỗi đau của Đức Phật cần được đọc giống như chúng ta đọc về lời tuyên bố qua các câu kệ của một tỳ-khưu vô danh ở phần cuối bài kinh của Tạp A-hàm đã trình bày trong Chương 5 (SĀ 727), trong đó vị ấy bình luận về tác dụng của việc trì tụng các chi phần đưa đến giác ngộ khi Đức Phật bị bệnh, giải thích rằng việc trì tụng đó làm cho Đức Phật trải nghiệm lại hương vị của sự giác ngộ. Tương tự như vậy ở bài kinh trong chương này, thông tin về cách Đức Phật đối phó cơn đau do thương tích được những người chung quanh nói ra, ở đây, những người này là các thiên tử thay vì là chúng sinh trong cõi người.

Bài kinh dưới đây được dịch từ bộ sưu tập Tạp A-hàm thứ hai, không còn toàn vẹn trong Hán tạng, gọi là Biệt dịch Tạp A-hàm (T 100). Bài kinh tương đương cũng được tìm thấy trong Tương ưng bộ (SN 1.38) và bộ sưu tập chính của Tạp A-hàm (SĀ 1289, T 99). Bộ Tạp A-hàm chính này (T 99) có những bài kinh đa số được trích dịch trong cuốn sách.

VII.2 KINH VĂN

Biệt dịch Tạp A Hàm Kinh (T 100) SĀ(2) 287 Bình Anson dịch, dựa theo bản tiếng Anh của Bhikkhu Anālayo

Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật ở tại hang Thất Diệp (Sattapaṇṇi) trên núi Tì-bà-la (Vebhāra). Chân Phật bị cây Khư-đà-la đâm trúng rất đau đớn. Như Lai lặng yên chịu đựng. Tuy cơn đau dồn dập xảy đến, Ngài vẫn không nói năng gì.

Vào lúc đó, có tám vị thiên tử dung mạo đoan chánh đến gặp Phật. Trong số đó, một vị nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Sư tử của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Sư tử của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị thiên tử thứ hai nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Long tượng của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Long tượng của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị thiên tử thứ ba nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Như thiện thừa ngưu của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Như thiện thừa ngưu của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị thiên tử thứ tư nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Như thiện thừa mã của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Như thiện thừa mã của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị thiên tử thứ năm nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Ngưu vương của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Ngưu vương của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị thiên tử thứ sáu nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Vô thượng trượng phu của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Trượng phu vô thượng của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị thiên tử thứ bảy nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Liên hoa của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Liên hoa của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị Thiên tử thứ tám nói: “Sa-môn Cồ Đàm như đóa hoa sen trắng (phân-đà-lợi, puṇḍarīka). Hãy xem thiền tịnh của Ngài, đạt định cực tốt, không kiêu căng mà cũng không quỵ lụy. Ngài an định vì đã giải thoát. Đã giải thoát nên Ngài an định”.

Sau đó, vị Thiên tử này nói lên bài kệ:

“Tâm đó chưa thanh tịnh Dù trải một trăm năm Tinh thông năm Vệ-đà Bị giới cấm trói buộc Đắm chìm trong bể ái Không qua được bờ kia”. [*]

Sau khi nói xong, tám vị Thiên tử đảnh lễ dưới chân Phật, rồi trở về trú xứ.

---------- [*] So với bản kinh trong Tạp A-hàm (SĀ 1289) và Tương ưng bộ (SN 1.38), có lẽ bản biệt dịch nầy không đầy đủ, thiếu mất các câu kệ tương ứng [ND].

*-----*

Tạp A-hàm (SĀ 1289) KIM THƯƠNG Hòa thượng Thích Đức Thắng dịch

Tôi nghe như vầy. Một thời, Đức Phật ở trong hang Thất Diệp, chỗ của quỷ thần Kim-bà-la, nơi núi Kim-bà-la (Vebhāra), tại thành Vương xá. Bấy giờ, Thế Tôn vừa bị cây thương vàng [kim thương] đâm chân chưa bao lâu, nên khi cử động thân thể còn cảm thấy đau đớn; nhưng Ngài xả tâm chánh trí, chánh niệm, kham nhẫn tự an, không có tưởng thoái thất. Khi ấy có tám vị Thiên tử sơn thần tự nghĩ: ‘Hôm nay Thế Tôn đang ở trong thất đá chỗ của quỷ thần núi Kim-bà-la tại thành Vương xá. Ngài bị cây thương vàng đâm chân, cử động thấy đau, nhưng Ngài có thể xả tâm, chánh niệm, chánh trí, kham nhẫn tự an, không có tưởng thoái thất. Chúng ta phải đến tán thán trước Ngài.’ Nghĩ rồi, đến chỗ Phật, đảnh lễ sát chân, ngồi lui qua một bên.

Vị Thiên thần thứ nhất nói kệ tán thán:

Sa-môn Cù-đàm, Sư tử giữa người; Thân gặp thống khổ, Kham nhẫn tự an. Chánh trí chánh niệm, Không hề thoái thất.

Thiên tử thứ hai lại tán thán:

Bậc Đại sĩ đại long, Bậc Đại sĩ ngưu vương; Đại sĩ phu dũng lực, Đại sĩ phu ngựa hay. Đại sĩ phu thượng thủ, Đại sĩ phu thù thắng.

Thiên tử thứ ba lại tán thán:

Sa-môn Cù-đàm này, Sĩ phu Phân-đà-lợi; [*] Thân bị những thống khổ, Mà vẫn hành tâm xả. Trụ chánh trí, chánh niệm, Kham nhẫn để tự an; Mà không hề thoái thất.

Thiên tử thứ tư lại tán thán:

Người nào nghe lời nói Của Sa-môn Cù-đàm, Sĩ phu Phân-đà-lợi, Mà hiềm trái phản lại, Người ấy sẽ khổ mãi, Không được lợi ích nào. Chỉ trừ người chân thật.

Thiên tử thứ năm lại nói kệ:

Quán định, tam-muội kia, Khéo trụ nơi chánh thọ; Giải thoát lìa các trần, Không hiện cũng không ẩn. Tâm kia trụ an ổn, Mà được tâm giải thoát.

Thiên tử thứ sáu lại nói kệ:

Dù trải năm trăm năm, Tụng kinh Bà-la-môn; Tinh cần tu khổ hạnh, Không lìa trần giải thoát. Ấy là hàng thấp kém, Không qua được bờ kia.

Thiên tử thứ bảy lại nói kệ:

Vì bị dục bức bách, Trì giới là trói buộc; Dù dõng mãnh khổ hạnh, Trải qua một trăm năm. Tâm kia không giải thoát, Không lìa các trần cấu; Ấy là loại thấp kém, Không qua đến bờ kia.

Thiên tử thứ tám lại nói kệ:

Tâm trụ dục kiêu mạn, Không thể tự điều phục; Không được định, tam-muội, Chánh thọ của Mâu-ni. Một mình ở rừng núi, Tâm kia thường phóng dật; Với quân ma chết kia, Không qua được bờ kia.

Sau khi tám Thiên tử sơn thần tán thán xong, đảnh lễ sát chân Phật, liền biến mất.

---------- [*] Hoa sen (puṇḍarīka) trong loài người

VII.3 THẢO LUẬN

Tám vị thiên tử trong bài kinh rất cảm hứng khi thấy khả năng của Đức Phật chịu đựng nỗi đau và các vị ấy thốt lên nhưng lời thán phục bằng nhiều so sánh khác nhau. Những so sánh này liên quan đến các loài thú vật, mà trong tư tưởng Ấn Độ cổ đại biểu hiện những phẩm chất tốt đẹp mẫu mực và cũng đề cập đến hoa sen, truyền tải ý tưởng vươn lên trên mọi ràng buộc và tham ái của thế gian. Thiên tử cuối cùng so sánh sự điềm tĩnh của Đức Phật với những gì mà các đạo sĩ bà-la-môn thời đó xem như là thành tựu tột đĩnh, cụ thể là thông thạo kinh điển Vệ-đà thiêng liêng của họ.

Tám vị thiên tử trong bài kinh rất cảm hứng khi thấy khả năng của Đức Phật chịu đựng nỗi đau và các vị ấy thốt lên những lời thán phục bằng nhiều cách so sánh khác nhau. Những so sánh này liên quan đến các loài thú vật, mà trong tư tưởng Ấn Độ cổ đại biểu hiện những phẩm chất tốt đẹp mẫu mực và cũng đề cập đến hoa sen, truyền tải ý tưởng vươn lên trên mọi ràng buộc và tham ái của thế gian. Vị thiên tử cuối cùng so sánh sự điềm tĩnh của Đức Phật với những gì mà các đạo sĩ bà-la-môn thời đó xem như là thành tựu tột đĩnh, cụ thể là thông thạo kinh điển Vệ-đà thiêng liêng của họ.

Bên cạnh những so sánh trên, một chủ đề khác mà chư thiên đưa ra là sự dại dột điên rồ khi nói xấu một người thành tựu như Đức Phật. Theo cách này, dựa trên những so sánh được sử dụng bởi các thiên tử, sự điềm tĩnh của Đức Phật khi đối mặt với nỗi đau mạnh mẽ cho thấy Ngài là một hành giả rất thành đạt, chỉ có người ngu xuẩn ngớ ngẩn mới nói xấu về Ngài.

Những lời khen tặng của chư thiên đều dựa vào sự kiện Đức Phật dùng niệm để chịu đựng cơn đau. Hai bài kinh tương đương đều ghi nhận rằng, khi chân bị tổn thương, Đức Phật đã chịu đựng những cơn đau mạnh mẽ bằng cách dựa vào niệm. Hai bài kinh không xác định rõ ràng rằng đây là chi phần niệm trong thất giác chi, chỉ đề cập đến niệm và hiểu biết rõ ràng (tỉnh giác). Mặc dù có sự khác biệt nhỏ này, nhưng điểm chung của ba phiên bản là nhấn mạnh về tiềm năng của niệm, sự tỉnh thức, để đối diện với cơn đau. Điều này rõ ràng được coi là có ý nghĩa quan trọng đến mức cả một nhóm các vị thiên tử đều ca ngợi thái độ gương mẫu của Đức Phật tỉnh thức đối mặt với nỗi đau.

Sự kiện Đức Phật chịu đựng nỗi đau trong bài kinh ở chương này bổ sung cho sự kiện Ngài hồi phục sức khỏe khi nghe trì tụng về các chi phần đưa đến giác ngộ – thất giác chi, được đề cập ngắn gọn trong Chương 5. Sự kiện tương tự được thảo luận trong Chương 6 về ngài Anuruddha, rõ ràng ngài đã chọn cách áp dụng niệm để đối mặt với cơn đau hơn là nhập tâm vào thiền diệt thọ tưởng định. Trong trường hợp của ngài Anuruddha, và thậm chí còn hơn thế nữa trong trường hợp của Đức Phật, với khả năng đắc định, không thể cho rằng các ngài không có khả năng an trú tâm vào các mức thiền định thâm sâu khi thân bị đau đớn. Thật thế, Đức Phật đã được ghi nhận dễ dàng nhập vào diệt thọ tưởng định khi sắp nhập diệt.

Hơn nữa, trong bài kinh được dịch ở đây, thiên tử thứ tám lưu ý rõ ràng rằng Đức Phật, mặc dù đang bị đau đớn, đạt định cực kỳ tốt. Tương tự như vậy, trong bài kinh ở Tương ưng bộ (SN 1.38), thiên tử thứ tám nói rằng Đức Phật có mức thiền định tốt, và trong phiên bản Tạp A-hàm (SĀ 1289), đó là vị thiên tử thứ năm tuyên bố rằng Đức Phật có mức định tam-muội cao. Do đó, khả năng mà Đức Phật đắc định vào dịp này là điểm chung giữa các bài kinh.

Sự kiện mà Đức Phật và ngài Anuruddha lựa chọn áp dụng niệm thay vì an trú tâm vào diệt thọ tưởng định để cắt bỏ nỗi đau cho chúng ta thấy ngay cả những hành giả thành tựu cao tột cũng xem niệm là một phương cách thích hợp để đối mặt với các cơn đau đớn mạnh mẽ.

Đối mặt với nỗi đau với niệm cung cấp một lựa chọn mạnh mẽ mở ra cho bất kỳ ai sẵn sàng thử thực hành, mà không cần phải đạt đến mức thiền định thâm sâu, không giống như việc đắc diệt thọ tưởng định. Một bài kinh trong Tương ưng bộ (SN 47.4) và trong Tạp A-hàm (SĀ 621) ghi lại lời dạy rõ ràng của Đức Phật rằng các tu sĩ mới xuất gia phải lập tức được hướng dẫn tu tập bốn pháp lập niệm (pháp hành tứ niệm xứ). Điều này cho thấy rõ ràng việc thực hành bốn pháp lập niệm không phải xem như chỉ dành cho các hành giả thành tựu cao, mà phải được xem là đáng khen ngợi, khuyến khích ngay cả đối với những người vừa bắt đầu vào con đường tu tập.

Tiềm năng của niệm trong việc trợ giúp ngay cả những người không có nhiều kinh nghiệm hành thiền để đối mặt với nỗi đau thể xác và tinh thần đã được quảng bá trong thời gian gần đây, đặc biệt là thông qua phát triển các chương trình Giảm Căng Thẳng Dựa Trên Niệm (Mindfulness-Based Stress Reduction). Thiền sư cư sĩ Kabat-Zinn mô tả các nguyên tắc chính về cách áp dụng niệm để giảm căng thẳng và giúp đối mặt với nỗi đau như sau: [*]

Đau đớn là một phần tự nhiên của kinh nghiệm sống. Khổ là một trong nhiều phản ứng đối với nỗi đau ... khổ không phải lúc nào cũng là từ cơn đau mà là cách chúng ta nhận thức và phản ứng với nó quyết định mức độ khổ sở mà chúng ta sẽ trải qua. Và đó là nỗi khổ mà chúng ta sợ nhất, không phải nỗi đau ...

Một số thí nghiệm cổ điển với cơn đau cấp tính cho thấy điều chỉnh cảm xúc là cách hiệu quả để giảm mức độ đau khi cơn đau dữ dội và kéo dài hơn là cách giúp bạn lãng quên nó ... cảm giác, cảm xúc và nhận thức hay khái niệm về cơn đau đớn có thể được tách rời ra, có nghĩa là chúng có thể được nhận thức như là các khía cạnh độc lập của trải nghiệm ... hiện tượng tách rời này có thể cho chúng ta các mức độ tự do mới để nghỉ ngơi trong tỉnh thức và đối phó với bất cứ điều gì phát sinh trong bất kỳ hoặc cả ba lĩnh vực này theo một cách hoàn toàn khác, giảm thiểu đáng kể những đau khổ đang trải nghiệm.

-------------------------------------

[*] Kabat-Zinn 1990/2013: Full Catastrophe Living, Using the Wisdom of Your Body and Mind to Face Stress, Pain, and Illness, New York: Bantam Books.

* * *

Biệt dịch Tạp A Hàm Kinh (T 100) SĀ(2) 287 Bình Anson dịch, dựa theo bản tiếng Anh của Bhikkhu Anālayo

Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật ở tại hang Thất Diệp (Sattapaṇṇi) trên núi Tì-bà-la (Vebhāra). Chân Phật bị cây Khư-đà-la đâm trúng rất đau đớn. Như Lai lặng yên chịu đựng. Tuy cơn đau dồn dập xảy đến, Ngài vẫn không nói năng gì.

Vào lúc đó, có tám vị thiên tử dung mạo đoan chánh đến gặp Phật. Trong số đó, một vị nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Sư tử của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Sư tử của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị thiên tử thứ hai nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Long tượng của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Long tượng của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị thiên tử thứ ba nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Như thiện thừa ngưu của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Như thiện thừa ngưu của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị thiên tử thứ tư nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Như thiện thừa mã của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Như thiện thừa mã của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị thiên tử thứ năm nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Ngưu vương của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Ngưu vương của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị thiên tử thứ sáu nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Vô thượng trượng phu của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Trượng phu vô thượng của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị thiên tử thứ bảy nói: “Sa-môn Cồ Đàm quả thật là bậc Liên hoa của nhân loại. Tuy chịu cảm thọ đau đớn, vẫn không bỏ niệm giác, tâm không bị phiền não, không thay đổi. Nếu có người nào phỉ báng Ngài, bậc Liên hoa của nhân loại, người ấy quả là rất ngu si”.

Vị Thiên tử thứ tám nói: “Sa-môn Cồ Đàm như đóa hoa sen trắng (phân-đà-lợi, puṇḍarīka). Hãy xem thiền tịnh của Ngài, đạt định cực tốt, không kiêu căng mà cũng không quỵ lụy. Ngài an định vì đã giải thoát. Đã giải thoát nên Ngài an định”.

Sau đó, vị Thiên tử này nói lên bài kệ:

“Tâm đó chưa thanh tịnh Dù trải một trăm năm Tinh thông năm Vệ-đà Bị giới cấm trói buộc Đắm chìm trong bể ái Không qua được bờ kia”. [*]

Sau khi nói xong, tám vị Thiên tử đảnh lễ dưới chân Phật, rồi trở về trú xứ.

---------- [*] So với bản kinh trong Tạp A-hàm (SĀ 1289) và Tương ưng bộ (SN 1.38), có lẽ bản biệt dịch nầy không đầy đủ, thiếu mất các câu kệ tương ứng [ND].

Tạp A-hàm (SĀ 1289) KIM THƯƠNG Hòa thượng Thích Đức Thắng dịch

Tôi nghe như vầy. Một thời, Đức Phật ở trong hang Thất Diệp, chỗ của quỷ thần Kim-bà-la, nơi núi Kim-bà-la (Vebhāra), tại thành Vương xá. Bấy giờ, Thế Tôn vừa bị cây thương vàng [kim thương] đâm chân chưa bao lâu, nên khi cử động thân thể còn cảm thấy đau đớn; nhưng Ngài xả tâm chánh trí, chánh niệm, kham nhẫn tự an, không có tưởng thoái thất. Khi ấy có tám vị Thiên tử sơn thần tự nghĩ: ‘Hôm nay Thế Tôn đang ở trong thất đá chỗ của quỷ thần núi Kim-bà-la tại thành Vương xá. Ngài bị cây thương vàng đâm chân, cử động thấy đau, nhưng Ngài có thể xả tâm, chánh niệm, chánh trí, kham nhẫn tự an, không có tưởng thoái thất. Chúng ta phải đến tán thán trước Ngài.’ Nghĩ rồi, đến chỗ Phật, đảnh lễ sát chân, ngồi lui qua một bên.

Vị Thiên thần thứ nhất nói kệ tán thán:

Sa-môn Cù-đàm, Sư tử giữa người; Thân gặp thống khổ, Kham nhẫn tự an. Chánh trí chánh niệm, Không hề thoái thất.

Thiên tử thứ hai lại tán thán:

Bậc Đại sĩ đại long, Bậc Đại sĩ ngưu vương; Đại sĩ phu dũng lực, Đại sĩ phu ngựa hay. Đại sĩ phu thượng thủ, Đại sĩ phu thù thắng.

Thiên tử thứ ba lại tán thán:

Sa-môn Cù-đàm này, Sĩ phu Phân-đà-lợi; [*] Thân bị những thống khổ, Mà vẫn hành tâm xả. Trụ chánh trí, chánh niệm, Kham nhẫn để tự an; Mà không hề thoái thất.

Thiên tử thứ tư lại tán thán:

Người nào nghe lời nói Của Sa-môn Cù-đàm, Sĩ phu Phân-đà-lợi, Mà hiềm trái phản lại, Người ấy sẽ khổ mãi, Không được lợi ích nào. Chỉ trừ người chân thật.

Thiên tử thứ năm lại nói kệ:

Quán định, tam-muội kia, Khéo trụ nơi chánh thọ; Giải thoát lìa các trần, Không hiện cũng không ẩn. Tâm kia trụ an ổn, Mà được tâm giải thoát.

Thiên tử thứ sáu lại nói kệ:

Dù trải năm trăm năm, Tụng kinh Bà-la-môn; Tinh cần tu khổ hạnh, Không lìa trần giải thoát. Ấy là hàng thấp kém, Không qua được bờ kia.

Thiên tử thứ bảy lại nói kệ:

Vì bị dục bức bách, Trì giới là trói buộc; Dù dõng mãnh khổ hạnh, Trải qua một trăm năm. Tâm kia không giải thoát, Không lìa các trần cấu; Ấy là loại thấp kém, Không qua đến bờ kia.

Thiên tử thứ tám lại nói kệ:

Tâm trụ dục kiêu mạn, Không thể tự điều phục; Không được định, tam-muội, Chánh thọ của Mâu-ni. Một mình ở rừng núi, Tâm kia thường phóng dật; Với quân ma chết kia, Không qua được bờ kia.

Sau khi tám Thiên tử sơn thần tán thán xong, đảnh lễ sát chân Phật, liền biến mất.

---------- [*] Hoa sen (puṇḍarīka) trong loài người

SN 1.38 MIẾNG ÐÁ VỤN Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt Bình Anson hiệu đính dựa theo bản dịch tiếng Anh của Bhikkhu Bodhi

Tôi nghe như vầy. Một thời Thế Tôn ở tại Rājagaha (Vương Xá), tại Maddakucchi (vườn Nai). Lúc bấy giờ, chân Thế Tôn bị miếng đá bể đâm phải. Nhiều cảm thọ mãnh liệt dồn dập xảy ra. Thân cảm thọ khổ đau, nhói đau, nhức nhối, khốc liệt, không khoái tâm, không thích thú. Nhưng Thế Tôn chịu đựng, niệm và tỉnh giác, không phiền não. Rồi Thế Tôn cho trải áo saṅghāṭi (tăng-già-lê) xếp tư lại, nằm xuống phía hông bên phải như dáng điệu con sư tử, chân đặt trên chân, niệm và tỉnh giác.

Rồi bảy trăm quần tiên Satullapa [*] ở cõi trời Ba Mươi Ba, sau khi đêm đã gần mãn, với dung sắc thù thắng chói sáng toàn vùng Maddakucchi, đi đến Thế Tôn. Sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên.

Ðứng một bên, một vị Thiên đọc lên lời cảm hứng này trước mặt Thế Tôn:

– Sa-môn Gotama thật là bậc Long tượng. Và với tư cách Long tượng, khi các cảm thọ nơi thân khởi lên, khổ đau, nhói đau, nhức nhối, khốc liệt, không khoái tâm, không thích thú, Ngài chịu đựng, niệm và tỉnh giác, không phiền não.

Rồi một vị Thiên khác nói lên lời cảm hứng này trước mặt Thế Tôn:

– Sa-môn Gotama thật là bậc Sư tử. Và với tư cách Sư tử, khi các cảm thọ nơi thân khởi lên, khổ đau, nhói đau, nhức nhối, khốc liệt, không khoái tâm, không thích thú, Ngài chịu đựng, niệm và tỉnh giác, không phiền não.

Rồi một vị Thiên khác nói lên lời cảm hứng này trước mặt Thế Tôn:

– Sa-môn Gotama thật là Lương tuấn mã. Và với tư cách Lương tuấn mã, khi các cảm thọ nơi thân khởi lên, khổ đau, nhói đau, nhức nhối, khốc liệt, không khoái tâm, không thích thú, Ngài chịu đựng, niệm và tỉnh giác, không phiền não.

Rồi một vị Thiên khác nói lên lời cảm hứng này trước mặt Thế Tôn:

– Sa-môn Gotama thật là bậc Ngưu vương. Và với tư cách Ngưu vương, khi các cảm thọ nơi thân khởi lên, khổ đau, nhói đau, nhức nhối, khốc liệt, không khoái tâm, không thích thú, Ngài chịu đựng, niệm và tỉnh giác, không phiền não.

Rồi một vị Thiên khác nói lên lời cảm hứng này trước mặt Thế Tôn:

– Sa-môn Gotama thật là bậc Nhẫn nại Kiên cường. Và với tư cách bậc Nhẫn nại Kiên cường, khi các cảm thọ nơi thân khởi lên, khổ đau, nhói đau, nhức nhối, khốc liệt, không khoái tâm, không thích thú, Ngài chịu đựng, niệm và tỉnh giác, không phiền não.

Rồi một vị Thiên khác nói lên lời cảm hứng này trước mặt Thế Tôn:

– Sa-môn Gotama thật là một bậc Khéo điều phục. Và với tư cách là một bậc Khéo điều phục, khi các cảm thọ nơi thân khởi lên, khổ đau, nhói đau, nhức nhối, khốc liệt, không khoái tâm, không thích thú, Ngài chịu đựng, niệm và tỉnh giác, không phiền não.

Rồi một vị Thiên khác nói lên lời cảm hứng này trước mặt Thế Tôn:

– Hãy xem Ngài khéo tu tập thiền định và tâm đã giải thoát, không có nổi lên, không có chìm xuống, không bị ngăn trở hay khống chế bởi bất kỳ áp lực nào. Ai có thể nghĩ mình đi ngược lại một bậc Long tượng như vậy, một bậc Sư tử như vậy, một bậc Lương tuấn mã như vậy, một bậc Ngưu vương như vậy, một bậc Nhẫn nại Kiên cường như vậy, một bậc Khéo điều phục như vậy, trừ phi là một người mù?

Các vị Bà-la-môn, Tinh thông năm Vệ-đà, Dù tu tập khổ hạnh, Cho đến hàng trăm năm, Tâm họ không có thể Chân chánh được giải thoát.

Tự tánh quá hạ liệt, Không đến bờ bên kia, Bị khát ái chi phối, Bị giới cấm trói buộc, Dầu tu tập khổ hạnh, Cho đến hàng trăm năm, Tâm họ không có thể Chân chánh được giải thoát.

Tự tánh quá hạ liệt, Không đến bờ bên kia. Ở đời không nhiếp phục Kiêu mạn cùng các dục, Tâm không được an tịnh, Không tu tập thiền định, Ở trong rừng cô độc Nhưng tâm tư phóng dật, Vị ấy khó vượt khỏi Sự chinh phục tử thần.

Nhiếp phục được kiêu mạn, Khéo tu tập thiền định, Tâm tư khéo an tịnh, Giải thoát được viên mãn, Ở trong rừng cô độc Tâm tư không phóng dật, Vị ấy khéo vượt khỏi Sự chinh phục tử thần.

------------------------------------- [*] Nhóm quần tiên ở cõi trời Ba Mươi Ba (Đao-lợi, Tāvatiṁsa), thiên chủ là Sakka (Đế-thích).

Phàm nhân lẫn thánh nhân đều tu tập bốn pháp lập niệm (bốn niệm xứ)

SN 47.4 Tại Sālā Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Bình Anson hiệu đính dựa theo bản dịch tiếng Anh của Bhikkhu Bodhi

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kosala tại một làng bà-la-môn tên là Sālā. Tại đó, Thế Tôn nói với các tỳ-khưu như sau:

“Này các tỳ-khưu, những tỳ-khưu nào mới thọ giới, xuất gia chẳng bao lâu, mới đến trong Pháp và Luật này; những tỳ-khưu ấy cần phải được các ông khích lệ, hướng dẫn, an trú tu tập bốn lập niệm. Thế nào là bốn?

“(Các ông nên hướng dẫn họ:) ‘Hãy đến, này các hiền giả, hãy trú, quán thân trong thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chuyên chú, với tâm thanh tịnh, định tĩnh, nhất tâm, để biết như thật đối với thân. Hãy trú, quán thọ trong các thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chuyên chú, với tâm thanh tịnh, định tĩnh, nhất tâm để biết như thật đối với các thọ. Hãy trú, quán tâm trong tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chuyên chú, với tâm thanh tịnh, định tĩnh, nhất tâm, để biết như thật đối với tâm. Hãy trú, quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chuyên chú, với tâm thanh tịnh, định tĩnh, nhất tâm, để biết như thật đối với các pháp’.

“Này các tỳ-khưu, có những tỳ-khưu hữu học, tâm chưa thành tựu, đang sống cần cầu vô thượng an ổn, khỏi các khổ ách. Các vị ấy cũng trú, quán thân trong thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chuyên chú, với tâm thanh tịnh, định tĩnh, nhất tâm để liễu tri về thân. Các vị ấy cũng trú, quán thọ trong các thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chuyên chú, với tâm thanh tịnh, định tĩnh, nhất tâm để liễu tri về thọ. Các vị ấy trú, quán tâm trong tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chuyên chú, với tâm thanh tịnh, định tĩnh, nhất tâm để liễu tri về tâm. Các vị ấy trú, quán pháp trong các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chuyên chú, với tâm thanh tịnh, định tĩnh, nhất tâm để liễu tri về các pháp.

“Này các tỳ-khưu, có những tỳ-khưu là bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, hoàn toàn giải thoát với tuệ giác. Các vị ấy cũng trú, quán thân trong thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chuyên chú, với tâm thanh tịnh, định tĩnh, nhất tâm, xả ly đối với thân. Các vị ấy cũng trú, quán thọ trong các thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chuyên chú, với tâm thanh tịnh, định tĩnh, nhất tâm, xả ly đối với các thọ. Các vị ấy trú, quán tâm trong tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chuyên chú, với tâm thanh tịnh, định tĩnh, nhất tâm, xả ly đối với tâm. Các vị ấy trú, quán pháp trong các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chuyên chú, với tâm thanh tịnh, định tĩnh, nhất tâm, xả ly đối với các pháp.

“Này các tỳ-khưu, những tỳ-khưu nào mới thọ giới, xuất gia chẳng bao lâu, mới đến trong Pháp và Luật này; những tỳ-khưu ấy cần phải được các ông khích lệ, hướng dẫn, an trú tu tập bốn lập niệm này”.

*

SĀ 621 (Tương tự như trên)

* * *

Tỉnh thức trước bệnh tật và cái chết Lời Phật dạy trong kinh văn nguyên thủy

Bhikkhu Analayo (2017). Mindfully Facing Disease and Death: Compassionate Advice from Early Buddhist Texts.

MỤC LỤC TỔNG QUÁT

Dẫn nhập

BỆNH TẬT

Chương 01 - Đức Phật như là một vị y sĩ vô thượng Chương 02 - Thân bệnh, tâm an Chương 03 - Mũi tên của đau khổ Chương 04 - Phẩm chất của bệnh nhân và người chăm sóc Chương 05 - Tiềm năng chữa bệnh của các chi phần giác ngộ Chương 06 - Giảm thiểu cơn đau trong tỉnh thức Chương 07 - Chịu đựng cơn đau trong tỉnh thức Chương 08 - Tỉnh thức đối mặt bệnh tật Chương 09 - Không sợ hãi khi bị bệnh Chương 10 - Liều thuốc nội quán Chương 11 - Những lời dạy giải thoát từ một bệnh nhân Chương 12 - Chương trình hành thiền chữa bệnh

CÁI CHẾT

Chương 13 - Chết là điều tất nhiên Chương 14 - Tự do tỉnh thức không buồn rầu Chương 15 - Cận tử và các phạm trú Chương 16 - Các hướng dẫn trước khi chết Chương 17 - Không chấp thủ và bệnh bất trị mạt kỳ Chương 18 - Lời khuyên về chăm sóc thoa dịu Chương 19 - Chết trong tỉnh thức Chương 20 - Tiềm năng giải thoát của cái chết Chương 21 - Sức mạnh của nội quán lúc cận tử Chương 22 - Những lời cuối của một đệ tử cư sĩ thành đạt Chương 23 - Trạng thái thiền của Đức Phật khi nhập diệt Chương 24 - Quán tưởng về cái chết

Kết luận và các hướng dẫn hành thiền

Dẫn nhập Các hướng dẫn hành thiền cho ngài Girimānanda (1) Quán vô thường (2) Quán vô ngã (3) Quán bất tịnh (4) Quán nguy hại (5) Quán từ bỏ (6) Quán xả ly (7) Quán diệt tận (8) Quán không tham luyến vào toàn thế giới (9) Quán các hành là vô thường (10) Quán hơi thở

CÁC CHỦ ĐỀ GIÁO THUYẾT TRONG MỖI CHƯƠNG

Chương 01 - Tứ thánh đế và Bát chi thánh đạo, danh hiệu của Như Lai Chương 02 - Năm uẩn chấp thủ, vị ngọt và nguy hại Chương 03 - Bảy khuynh hướng ngủ ngầm và ba loại cảm thọ Chương 04 - Bốn phạm trú Chương 05 - Năm triền cái, bảy chi phần giác ngộ và cách tu dưỡng Chương 06 - Bốn pháp lập niệm, pháp nhãn, và đạt thiền diệt Chương 07 - Tầm quan trọng của chư thiên Chương 08 - Bốn cấp bậc giác ngộ, năm hạ phần kiết sử, và tam vô lậu học Chương 09 - Bốn chi phần Dự Lưu và ngũ giới Chương 10 - Hai mươi loại thân kiến và ba lậu hoặc Chương 11 - Vô ngã và sự khác biệt giữa Dự Lưu và giác ngộ hoàn toàn Chương 12 - Bốn tưởng điên đảo

Chương 13 - Phật Độc Giác và mười lực, bốn pháp vô sở úy của Như Lai Chương 14 - Năm vô lậu học và ba mươi bảy chi phần đưa đến giác ngộ Chương 15 - Vai trò các cõi trời Chương 16 - Tam Bảo và đường đến quả Dự Lưu Chương 17 - Ba tướng và bốn loại thức ăn Chương 18 - Tinh luyện tiệm tiến của hạnh phúc Chương 19 - Duyên sinh Chương 20 - Chánh kiến lúc cận tử Chương 21 - Sáu căn Chương 22 - Tầm quan trọng của Chuyển Luân Vương Chương 23 - Bốn tầng thiền hữu sắc và bốn tầng thiền vô sắc Chương 24 - Quán tưởng về cái chết

* * *

Tỳ-khưu Analayo sinh năm 1962 tại Đức. Sư xuất gia gieo duyên năm 1990 tại chùa Wat Suan Mokkh ở miền nam Thái Lan. Năm 1994, Sư đến Sri Lanka xuất gia với ngài Hòa thượng Balangoda Ananda Maitreya, và sau đó thọ giới tỳ-khưu với Hòa thượng Pemasiri vào năm 2007 trong hệ phái Shwegyin Nikaya (bắt nguồn từ hệ phái chính Amarapura Nikaya). Tuy nhiên, Bhikkhu Bodhi là vị thầy chính.

Sư hoàn tất chương trình tiến sĩ tại University of Peradeniya năm 2000 và luận án tiến sĩ được xuất bảm thành sách với tựa đề “Satipaṭṭhāna, the Direct Path to Realization”. Cuốn sách được nhiều người khen ngợi, đã được tái bản nhiều lần và dịch sang 10 thứ tiếng. Bản tiếng Việt được Cư sĩ Nguyễn Văn Ngân dịch, với tựa đề “Satipaṭṭhāna, Con đường thẳng tới giác ngộ”, xuất bản năm 2017.

Hiện nay, Sư là giáo sư Phật học tại Trung tâm Phật học của Đại học Hamburg, Đức quốc (Centre for Buddhist Studies, University of Hamburg), Đại học Phật giáo Pháp Cổ, Đài Loan (Dharma Drum Buddhist College, Taiwan). Sư là đồng sáng lập viên Nhóm Nghiên cứu A-hàm (Āgama Research Group) và là giảng sư của Trung tâm Phật học Barre, Hoa Kỳ (Barre Center for Buddhist Studies).

Hiện nay (2018), ngài trú và tịnh tu tại Trung tâm Phật học Barre, bang Massachusetts, Hoa Kỳ.

Các nguồn thông tin:

1) Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Bhikkhu_Analayo 2) University of Hamburg: https://www.buddhismuskunde.uni-hamburg.de/en/personen/analayo.html

------------------

Giáo sư AMING TU

Giáo sư Aming Tu (杜正民 - Đỗ Chính Dân, Du Zhengmin) là một sáng lập viên của hội CBETA (Chinese Buddhist Electronic Text Association, Hiệp hội Kinh văn Điện tử Phật giáo Trung Hoa) và đã từng là Giám đốc Điều hành của Hội (1998-2006). Ông là giáo sư Tin học và đã có nhiều đóng góp quan trọng trong dự án số hóa Tam tạng Kinh điển tiếng Hán. Năm 2005, ông bị bệnh và được chẩn đoán là bị bệnh ung thư gan, phải vào bệnh viện 10 ngày và trải qua một cơn đau đớn rất khắc nghiệt.

Sau khi rời bệnh viện, ông tìm đọc các bản kinh trong Hán tạng và tạng Pali có ghi lại các lời dạy của Đức Phật và các vị đại đệ tử để đối phó với cơn đau, bệnh tật và cái chết. Ông suy ngẫm và thực hành theo đó, và nhờ vậy, đã giúp ông rất nhiều để chịu đựng các cơn đau và viễn ảnh của cái chết không thể tránh được.

Ông thảo luận các vấn đề nầy với tỳ-khưu Anālayo – lúc ấy, Sư đang nghiên cứu và dịch các bản kinh A-hàm. Ông đề nghị Sư khai triển thành một cuốn sách với nội dung về phương cách đối diện với bệnh tật và cái chết, dựa theo các bản kinh của Phật giáo Sơ kỳ – bộ A-hàm trong Hán tạng và Nikāya trong tạng Pāli, cùng với những hướng dẫn thực tế để hành thiền, giúp hành giả có đủ nghị lực, hiểu biết và tỉnh thức để trực diện với các vấn đề tất yếu đó của kiếp người.

Sau khi Sư hoàn tất viết cuốn sách, Gs Tu đọc bản thảo, rất hoan hỷ và viết Lời Bạt, đề cập đến nguyên nhân ra đời của cuốn sách. Cuốn sách được xuất bản vào đầu năm 2017 và được nhiều vị thiền sư, học giả khen ngợi, tán thán. Một điều buồn là Gs Aming Tu không thấy được ấn bản chính thức. Ông qua đời vào tháng 11 năm 2016.

* * *