Bệnh Nhiễm Trùng Do Cytomegalovirus

BỆNH NHIỄM TRÙNG DO CYTOMEGALOVIRUS

Bác sĩ NGUYỄN HỮU CHÍ

CMV (cytomegalovirus) là một loại siêu vi (virus) gây bệnh cho người ở các lứa tuổi khác nhau, từ trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, phụ nữ mang thai, người lớn, người nhiễm HIV và cả người được ghép tạng. Siêu vi này được tìm thấy trong máu, nước bọt, phân, nước tiểu và cả trong dịch tiết sinh dục. Một khi CMV xâm nhập vào người, nó có thể tồn tại lâu dài, thậm chí suốt đời trong cơ thể người bị nhiễm. Con đường lây nhiễm CMV có thể là:

Lây nhiễm qua các tiếp xúc thân mật do tiếp xúc thường xuyên trong gia đình với dịch tiết của người mang mầm bệnh.

Lây nhiễm qua các quan hệ tình dục không an toàn.

Lây nhiễm do truyền máu hoặc qua các dụng cụ có dính máu chứa mầm bệnh.

Lây nhiễm từ người mẹ nhiễm CMV sang cho con.

Đa số người nhiễm phải CMV đều không có triệu chứng rõ ràng. Một số bệnh nhân có triệu chứng nhưng lại thay đổi tùy theo thể bệnh, cơ địa và đường lây.

Nhiễm CMV bẩm sinh. Nhiễm trùng thai nhi rất thay đổi, có thể nhẹ, không rõ ràng nhưng cũng có thể gây ra nhiều biểu hiện trầm trọng. Người mẹ bị nhiễm CMV trong thai kỳ với xuất huyết dưới da, vàng da-niêm, gan lách to. Thai nhi có thể chậm phát triển trong tử cung, đầu nhỏ có hoặc không có hóa vôi trong não. Sanh sớm được ghi nhận trong khoảng khoảng 30-50% trường hợp. Trẻ sinh ra có thể có những bất thường ở thành bụng, ở mắt, làm xét nghiệm có thể ghi nhận men gan bất thường, giảm tiểu cầu, tăng bilirubin, tán huyết, lượng protein trong dịch não tủy tăng… Các trẻ này thường có tiên lượng xấu: tử vong khoảng 20-30%, số trẻ sống sót với nhiều di chứng trầm trọng về thần kinh và vận động.

Nhiễm CMV chu sinh. Trẻ được sinh qua ngả âm đạo, mắc bệnh do tiếp xúc với máu hoặc dịch tiết sinh dục của người mẹ bị nhiễm bệnh. Sau sinh, trẻ có thể mắc bệnh do bú mẹ. Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ sơ sinh có bị nhiễm CMV, nếu bù mẹ trên 1 tháng 40-60% trẻ có thể bị nhiễm CMV. Phần lớn trẻ nhiễm CMV chu sinh không có triệu chứng, một số trẻ có biểu hiện phát triển thể chất kém, viêm phổi, phát ban, viêm gan, thiếu máu, nổi hạch.

Hội chứng tăng đơn nhân nhiễm trùng có thể được ghi nhận ở trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn với sốt, lạnh run, nhức đầu, đau cơ-khớp, lách to, phát ban (thường xuất hiện sau khi uống ampicillin hoặc amoxicillin). Hiếm hơn, một số trẻ có biểu hiện viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não. Xét nghiệm máu cho thấy tế bào lymphô tăng với > 10% có dạng không điển hình, men gan tăng nhẹ, thiếu máu, giảm tiểu cầu… Hầu hết người nhiễm CMV với thể bệnh này có thể phục hồi hoàn toàn, CMV tiếp tục bài tiết trong nước tiểu, dịch tiết sinh dục và nước bọt trong nhiều tuần đến nhiều tháng sau.

Nhiễm CMV ở người suy giảm miễn dịch. Ở bệnh nhân ghép tạng, CMV có thể gây ra sốt, giảm bạch cầu, viêm gan, viêm thận, viêm phổi, viêm thực quản-dạ dày, viêm vỏng mạc. Ở bệnh nhân AIDS, viêm vỏng mạch do CMV tương đối thường gặp và là nguyên nhân dẫn đến mù lòa.

Vấn đề liên quan giửa xảy thai và nhiễm CMV chưa được xác định và hiện có rất ít thông tin về vấn đề này. CMV có thể gây bệnh cho phụ nữ mang thai và người phụ nữ có thể lây nhiễm cho con trong lúc mang thai hoặc vào lúc sanh hoặc sau khi sanh.

Hiện nay, y học có thể xác định được nhiễm CMV bằng nhiều xét nghiệm sinh học phân tử như phản ứng chuổi polymerase (polymerase chain reaction = PCR) phát hiện DNA của CMV trong nước tiểu, nước bọt, máu, dịch não tủy hoặc tìm kháng nguyên của CMV trong bạch cầu. Một số xét nghiệm huyết thanh như IgM anti-CMV xác định nhiễm CMV cấp, hoặc anti-CMV toàn phần (IgG + IgM) góp phần chẩn đoán nhiễm CMV trong quá khứ.

Hầu hết người nhiễm CMV không có triệu chứng, cần được theo dõi, điều trị tập trung chỉ vào người suy giảm miễn dịch. Thuốc điều trị có thể là ganciclovir, valganciclovir, cidofovir. Tùy theo thể bệnh mà thầy thuốc chuyên khoa chọn các chế phẩm thích hợp. Hiện nay chưa có vaccines hiệu quả để phòng ngừa nhiễm CMV. Biện pháp phòng ngừa chủ yếu là hạn chế tiếp xúc với dịch tiết có chứa mầm bệnh. Immunoglobulin có thể sử dụng để phòng ngừa bệnh lý do CMV cho bệnh nhân ghép thận, cho trẻ sơ sinh có mẹ bị nhiễm CMV trong thai kỳ… Một số bệnh nhân được ghép tủy, ghép thận có thể dùng ganciclovir hoặc valganciclovir để dự phòng nhiễm CMV.

Nguồn tài liệu:

1. Hirsch MS. Cytomegalovirus and Human Herpesvirus Type 6, 7, and 8. Chapter 182, Harrison’s Principles of Internal Medicine, 18th Edition, 2014

2. Berger JR, Nath A. Cytomegalovirus, Epstein-Barr virus, and slow cirus infections of the Central Nervous System. Chapter 378, Goldman Cecil’s Medicine, 24 th Edition, 2012.