Biển Bị Bẩn - Vì Biển Xanh

2. Ô nhiễm biển là do đâu?[1]

Rác thải

Rác thải do con người cố ý xả thải, hoặc đi theo nguồn nước, trôi từ đất liền ra biển. Một phần rác dễ dàng tan vụn hoặc chìm xuống đáy. Tuy nhiên, hầu hết rác thải rắn, đặc biệt là các loại nhựa, có thể trôi nổi nhiều dặm và tồn tại nhiều năm ròng rã trên đại dương. Rác thải có thể giết hại các sinh vật biển theo nhiều cách: Các loài động vật rất dễ bị kẹt trong những mảnh rác hoặc những tấm lưới đánh cá bỏ đi, bị thương, bị nghẹt thở và bị rác thải chiếm mất nơi trú ngụ. Những chú cá không may ăn phải rác có thể bị sặc, bị hóc, và rồi chết vì đói hoặc nhiễm độc. Các mảnh rác lớn có thể chìm xuống, nghiền nát và làm ngộp thở các sinh vật sống đáy biển.

Rác trôi nổi dưới biển. Tác phẩm của tham dự cuộc thi ảnh Our Ocean, One Future (Đại sứ quán Hoa Kỳ).

Nước thải, hóa chất độc hại và các chất dinh dưỡng

Ô nhiễm có thể xâm nhập trực tiếp vào đại dương qua các dòng nước thải. Phần lớn nước thải xuất phát từ nước xả nhà vệ sinh, phòng tắm, nước rửa bát, giặt giũ, nấu nướng,… Ở nhiều nơi trên thế giới, các dòng nước thải không được xử lý, hoặc được xử lý dưới nước, sau đó thải kênh mương, sông, suối rồi cuối cùng cũng đi ra biển. Ví dụ, theo báo cáo của Quỹ Quốc tế về Bảo vệ Thiên nhiên, 80% nước thải đô thị thải ra biển Địa Trung Hải không được xử lý.[2] Nước thải có thể dẫn đến hiện tượng phú dưỡng làm cho tảo phát triển bùng phát, gây suy giảm ôxy, tàn phá đời sống của thực vật và động vật biển. Ngoài ra, nó có thể mang theo những vi khuẩn có khả năng gây bệnh cho các sinh vật biển. [3]

Nước thải từ nông trại gần nguồn nước chảy xuống sông rồi ra biển.

Các vật chất độc hại xuất được xả ra biển cũng làm ảnh hưởng đến môi trường biển. Các vật chất này bao gồm hóa chất và kim loại nặng (chì, thủy ngân, đi-ô- xin, các hợp chất hóa học công nghiệp, chất phóng xạ, v.v...). Chúng yếu bị xả ra biển từ các khu công nghiệp, nông nghiệp và các hoạt động của con người, chủ yếu từ việc thăm dò dầu khí, khai thác mỏ ven biển, sản xuất điện (nhiệt điện sử dụng năng lượng hóa thạch, điện hạt nhân),v.v…, hoặc theo mưa hay theo nước sông ra biển. Nhiều loại chất độc nguy hiểm nhất lắng xuống lớp trầm tích đáy biển, và sau đó đầu độc các sinh vật ăn phải chúng. Các vật chất độc hại tấn công các sinh vật biển từ bên trong, làm chết, gây bệnh, đột biến gen, suy giảm năng lực sinh sản… Những chất độc này không thể tiêu hóa được và trở nên tập trung hơn khi chúng đi dọc theo chuỗi thức ăn. Những loài động vật ăn thịt bậc cao hơn - cá, chim, và động vật có vú – sẽ phải chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Chất thải công nghiệp chảy tiến ra biển

Nước thải chảy tràn ra biển ở thành phố Đà nẵng. Ảnh: Cổng Thông tin Quan trắc Môi trường.[4]

Tuy vậy, không chỉ có các chất độc kể mới gây độc cho biển. Các chất dinh dưỡng tập trung ở mức độ cao như phốt pho, nitơ, ammoniac, các hợp chất hữu cơ… cũng có thể gây ô nhiễm và phá vỡ sự cân bằng các hệ sinh thái biển. Những chất này thường được xả ra từ những nhà máy chế biến thực phẩm công nghiệp ven biển (bao gồm chế biến thủy hải sản), hay từ phân bón của các đồng cỏ, trang trại,… ra sông rồi ra biển. Việc dư thừa hàm lượng các chất dinh dưỡng trong nước khiến cho tảo và một số loài thực vật phát triển nhanh, bùng phát quá mức về mật độ tế bào hoặc sinh khối. Hiện tượng tảo nở hoa và héo úa này có thể hút kiệt oxi và tạo ra “vùng chết” ở những vùng nước nông hay chậm lưu thông. Người ta còn gọi hiện tượng này là “thủy triều đỏ”.

Hiện tượng Thủy triều đỏ. Nguồn ảnh: Space Coast Daily, trích Wall Street OTC Image

Tràn dầu

Tràn dầu tập hợp những tác động xấu nhất của cả hai loại ô nhiễm trên. Khi bị dầu dính quanh cơ thể, thực vật và động vật biển nhanh chóng bị chết ngạt. Dầu tràn dính vào lông các loài chim và động vật có vú khiến chúng mất khả năng cách nhiệt. Dầu tiếp xúc với da và mắt gây nhiễm trùng nghiêm trọng và dẫn đến mù lòa. Động vật khi hít phải dầu có thể bị tổn thương các nội tạng, bị liệt hoặc tử vong, hoặc mất khả năng sinh sản.

Mỗi năm, chỉ riêng ở Mỹ, có khoảng từ 300,000 đến 750,000 tấn dầu tràn bị xả vào các đại dương.[5] Những vụ tràn dầu lớn do tàu chở dầu gây ra thường rất nghiêm trọng và được nhắc tới nhiều trên báo chí, nhưng đó chỉ là thủ phạm của số ít dầu gây ô nhiễm đại dương. Phần nhiều dầu trên biển đến từ các động cơ, máy móc, các phương tiện chuyên chở, dầu đến từ các nhà máy trên đất liền, bị xả vào các đường cống ngầm, trôi ra biển.

Ô nhiễm tiếng ồn

Biển sâu trông có vẻ yên ả, nhưng thực chất, những âm thanh nhân tạo vẫn vang lên ngày càng lớn và không ngừng nghỉ. Do hoạt động lưu thông hàng hải, khai thác dầu khí, nghiên cứu, sử dụng hệ thống thông tin liên lạc và định vị bằng âm thanh, tiếng ồn trong lòng biển đã tăng lên hai bậc trong vòng 60 năm trở lại đây. Tiếng ồn này đặc biệt ảnh hưởng xấu đến động vật có vú ở biển.

Trong các đại dương, nơi khoảng cách dài và tầm nhìn ngắn, nhiều loài dựa vào âm thanh để giao tiếp, định hướng, và thăm dò môi trường xung quanh. Những hoạt động có ý nghĩa sống còn này ngày càng trở nên khó khăn do tiếng ồn gây nhiễu khả năng nghe của động vật. Ô nhiễm tiếng ồn khiến hải cẩu, sư tử biển, và cá voi không thể kiếm ăn hay lẩn trốn kẻ săn mồi, xua đuổi chúng khỏi khu vực kiếm ăn và sinh sản quen thuộc, và khiến con non bị tách khỏi mẹ. Các nghiên cứu gần đây quy kết sự mất khả năng nghe và mất phương hướng do tiếng ồn cường độ mạnh là thủ phạm dẫn đến sự gia tăng số vụ việc cá voi mắc cạn và chết.