Biểu Hiện Gen - VOER

Xử lí ARN

Là giai đoạn chỉ diễn ra ở sinh vật nhân chuẩn, bao gồm các sự kiện: gắn mũ (capping), ghép mảnh (splicing) và thêm đuôi polyA.

Gắn mũ

Các mARN của sinh vật nhân thật và virus có một cấu trúc đặc biệt ở đầu 5´, gọi là “mũ” – thực chất là phân tử 7-metyl-guanosin. Quá trình gắn mũ này xảy ra trong quá trình phiên mã và được bảo đảm đặc hiệu cho cấu trúc 5´ mARN. Cấu trúc mũ này có tác dụng bảo vệ ARN mới hình thành khỏi các enzym exonucleaza 5’-3’, là vị trí gắn trực tiếp cho phức hợp gắn với mũ (CBC - cap-binding complex) – chuẩn bị cho các bước chế biến tiền mARN kế tiếp và cũng là vị trí gắn cho các nhân tố trong tế bào chất cần thiết trong quá trình dịch mã.

Ghép mảnh

Ở sinh vật nhân chuẩn, gen không chỉ chứa các đoạn mang mã mà còn xen kẽ bởi các đoạn không mang mã, lần lượt được gọi là exon và intron. Trong quá trình chế biến tiền mARN, các đoạn intron này được loại bỏ và các đoạn exon nối lại với nhau tạo thành mARN trưởng thành. Chính mARN trưởng thành này mới là khuôn chính xác cho quá trình dịch mã mARN thành protein tương ứng. Sự kiện trên được gọi là ghép mảnh (splicing), cũng được thực hiện đồng thời với quá trình phiên mã và tiếp tục sau phiên mã bởi một phức hợp lớn gồm các snRNP (small nuclear ribonucleoprotein) (gọi là spliceosome). Một trong những đặc điểm nổi bật của ghép mảnh chính là ghép mảnh lựa chọn: Các exon trên mARN gồm 2 loại là exon cấu thành và exon lựa chọn, trong đó, chỉ có exon cấu thành luôn được giữ lại trên mARN trưởng thành. Chính nhờ ghép mảnh lựa chọn, một gen có thể tạo ra sản phẩm là nhiều protein khác nhau và vì thế, làm tăng độ đa dạng cũng như độ phức tạp của bộ gen sinh vật nhân chuẩn.

Thêm đuôi polyA

Quá trình này liên quan mật thiết với việc kết thúc phiên mã. Tuy nhiên, tác dụng của việc gắn đuôi polyA cho mARN để tạo thành mARN trưởng thành vẫn chưa được hiểu rõ.