(Bình Luận Phim) Lục Vân Tiên (2004)

Nội dung truyện thơ Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu chắc hẳn đã quá quen thuộc, nên bài này chỉ nhằm nêu ra một số nhận xét khách quan từ một khán giả của bộ phim nhiều tập Lục Vân Tiên sản xuất năm 2003-2004 (đạo diễn Phương Điền, Đỗ Phú Hải, Lê Bảo Trung).

1. Phim được xây dựng dựa trên tác phẩm truyện thơ Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu, tuy vẫn giữ cốt truyện chính nhưng có thêm thắt nhiều chi tiết mới nhằm tạo hứng thú cho khán giả. Đặc biệt, những chi tiết thêm vào không hề làm mờ nhạt nội dung truyện thơ nguyên thủy, mà trái lại còn làm nổi bật thêm ý nghĩa được Nguyễn Đình Chiểu gởi gắm qua thơ cũng như giúp xây dựng hình tượng nhân vật được rõ ràng, gần gũi hơn.

Một số chi tiết nổi bật được thêm vào:

– Mưu kế đánh giặc Ô Qua của đoàn quân Lục Vân Tiên: Trong truyện thơ, Nguyễn Đình Chiểu đơn giản chỉ kể lại cảnh Vân Tiên dẫn quân ra trận, đánh giặc tan tác rồi rút về. Trong khi đó, kịch bản phim đã dựng lên chi tiết quá trình đánh giặc của quân ta, từ việc Vân Tiên trọng dụng tài năng của gia đình lão võ sư Nguyễn Hoài Trung, đến việc bày mưu kế giả vờ đuổi Ba Nghĩa và ông Năm Lửa ra khỏi doanh trại để lừa giặc đều góp phần xây dựng nội dung phim thêm phần kịch tính, đồng thời chứng tỏ rằng quân ta giỏi và có tài thật sự mới đánh thắng được bọn giặc xảo quyệt mưu mô.

Đoàn quân đánh giặc Ô Qua (yxine.com)

– Vân Tiên xử tội Trịnh Hâm: Một chi tiết khá hay được thêm vào phim, đó là khi Vân Tiên được vua giao tùy quyền xử tội Trịnh Hâm và cảm thấy khó nghĩ, không biết nên xử thế nào. Ý của Hớn Minh, Tử Trực đã rõ: phải chém. Trong đêm đó khi thổ lộ chuyện Trịnh Hâm cùng Nguyệt Nga, Nguyệt Nga đã nêu ý rằng triều đình thiếu gì quan lại lớn nhỏ lo việc xét xử trừng phạt, cớ sao nhà vua lại giao việc ấy cho chàng, một người vừa là đồng môn, bằng hữu, vừa là kẻ đối đầu với Trịnh Hâm. Chẳng hay nhà vua cũng hiểu chàng có tấm lòng bao dung độ lượng? Ngày hôm sau, Vân Tiên đã ban lệnh thả Trịnh Hâm đi và bảo rằng Trịnh Hâm vốn không phải kẻ thủ ác, phần nhiều do chịu ảnh hưởng của Thái Sư mà nên nỗi. Câu khuyên nhủ của Nguyệt Nga không được viết trong thơ, nhưng khi dựng lên phim đã khiến người ta hiểu hơn về tính sâu sắc của nhân vật, đồng thời cũng rất khéo léo tôn lên sự bao dung và công minh của Lục Vân Tiên – điều mà ta chỉ đọc được qua vài dòng thơ.

Trạng rằng: “Hễ đứng anh hùng, Nào ai có giết đứa cùng làm chi. Thôi thôi ta cũng rộng suy, Truyền quân mở trói đuổi đi cho rồi.” Hâm rằng: “Khỏi giết rất vui,” Vội vàng cúi lạy chân lui ra về.

– Vân Tiên trả nghĩa lão ngư ông: Một cảnh phim khá cảm động là lúc Vân Tiên quay lại làng chài xưa tìm lão ngư già đã cứu sống mình để trả nghĩa. Ta biết rằng lão ngư già đã cứu Vân Tiên thoát chết đuối trên sông rồi đưa chàng về túp lều rách nát của mình, chăm sóc chàng khỏe lên và dìu chàng lết từng bước một sang nhà Võ Công. Khi Vân Tiên vận quan phục cùng Nguyệt Nga, Tử Trực ghé thăm trả nghĩa, lão ông chẳng nói chẳng rằng chỉ lẳng lặng chèo thuyền ra giữa sông ngồi câu cá. Ba người trên bờ kiên nhẫn đứng đợi tới xế trưa dưới cái nắng gay gắt, đến khi lão ông hiểu được tấm chân tình thực sự của người mang ơn mình, hiểu rõ rằng dù cờ võng, lính tráng oai nghi, đây vẫn chính là người thanh niên mù lòa yếu đuối mình cứu sống năm nao chớ không phải kẻ đã thay tâm đổi dạ, mang bạc vàng danh lợi đổi trác nghĩa tình, ông mới xuôi đò vào bờ lên nhận của người hàm ơn mấy lạy. Ông lão làng chài cùng chi tiết này trong phim, dù không được chép trong truyện thơ nguyên gốc, đã thể hiện rõ nhất cái “nghĩa” mà Nguyễn Đình Chiểu muốn gởi gắm, đồng thời phác họa lên một nhân vật phụ mẫu mực cho hình ảnh người nông dân có cái tâm thiện, tuy nghèo vật chất nhưng đầy lòng tốt, tình nghĩa cũng như tính khảng khái, lòng tự trọng. Hình ảnh lão ngư ông thể hiện rất rõ hai câu thơ:

“Nhớ câu kiến nghĩa bất vi

Làm người thế ấy cũng phi anh hùng”

– Những nhân vật mới được thêm vào: Năm Lửa, gia đình lão võ sư Nguyễn Hoài Trung, Ba Nghĩa,.. là những nhân vật không có trong truyện thơ nguyên gốc, nay được thêm vào phim một cách khéo léo. Khéo léo ở đây nằm ở chỗ tuy là nhân vật phụ, họ đã có nhiều đất diễn để bộc lộ rõ tính cách nhân vật của mình: yêu nước, trung thành, coi trọng tình nghĩa và hết sức nhất quán trong cách ăn ở, đối nhân xử thế. Năm Lửa vốn dĩ là cai ngục, tính tình khảng khái, coi trọng nghĩa khí, sau khi đánh giặc xong đã từ chối hết mọi bạc vàng chức tước vua ban mà về quê hưởng cuộc sống thanh đạm bên người vợ đã vò võ chờ ông bao năm trời. Còn Ba Nghĩa lại chính là con trai của bà lão đã cưu mang Nguyệt Nga trong rừng, đồng thời là em trai của cô gái bị tên Đặng Sinh con nhà qua cưỡng bức. Ba Nghĩa cùng ông Năm Lửa đã hi sinh chịu tra tấn, nhục nhã trước toàn quân để giả vờ trà trộn vào hàng ngũ quận địch, lập nên chiến công lớn dụ dỗ tướng Cốt Đột xa vào bẫy quân Việt. Gia đình mãi võ Nguyễn Hoài sau khi chịu ơn cứu mạng của Vân Tiên đúng một lần, đã một lòng quy phục tham gia đoàn quân chống giặc. Họ đều thể hiện nên cái dũng khí, rất khảng khái, rất chất, của quân ta, điều mà Nguyễn Đình Chiểu đã không nhắc tới nhiều trong tác phẩm nguyên gốc.

2. Võ thuật trong phim: So sánh bộ phim này với Tây Sơn Hào Kiệt (2010), ta có thể nhận thấy võ thuật trong Lục Vân Tiên vẫn còn cứng, sơ sài và đa phần là diễn thô chứ không cần diễn viên đóng thế (đặc biệt là các cảnh của Lục Vân Tiên và Trịnh Hâm). Tuy nhiên trong khi Tây Sơn Hào Kiệt có xu hướng lạm dụng kĩ thuật nhiều, dàn dựng còn phô, cách đánh và đi quyền còn chịu ảnh hưởng của phim cổ trang Trung Quốc chứ không hẳn là trích từ võ cổ truyền Việt Nam thật sự, thì những cảnh đánh nhau trong Lục Vân Tiên lại ngây ngô một cách khá chân thật, khiến cho khán giả tuy nhận ra sự cứng nhắc không thể tránh khỏi trong các cảnh giao đấu nhưng lại không hề cảm thấy khó chịu. Cảnh đánh nhau trong phim đặc biệt không chịu ảnh hưởng bởi phim cổ trang Trung Quốc, nên những pha đấu giáo, đi quyền, luyện công, tuy còn sơ sài nhưng lại mang rõ dáng dấp và phong thái của võ Việt Nam: nhịp nhàng, nhanh nhạy, khéo léo, dẻo dai nhưng không kém phần mạnh mẽ.

Tạo hình võ thuật vai Lục Vân Tiên (vietbao.vn)

3. Dàn diễn viên: Có thể nói bộ phim đã tập hợp được dàn diễn viên gạo cội, nhiều kinh nghiệm diễn xuất: Chi Bảo, Hồng Ánh, Quyền Linh, …Vai diễn Kiều Nguyệt Nga của Hồng Ánh khá ấn tượng. Hồng Ánh đã thoát khỏi cái bóng của một Kiều Nguyệt Nga yểu điệu thục nữ trong truyện thơ nguyên gốc, mà thể hiện được một nhân vật Kiều Nguyệt Nga trong phim vừa có cái tình của phụ nữ, vừa có sự sâu sắc, hiểu biết, khéo léo trong đối nhân xử thế, khiến Nguyệt Nga trở nên nổi bật hơn hẳn so với những người đẹp khác trong phim, xứng đôi vừa lứa cùng Lục Vân Tiên. Trương Ngọc Ánh trong vai Võ Thể Loan cũng đã thể hiện một Thể Loan rất khác. Trong khi Thể Loan phiên bản truyện thơ cũng xấu tánh y như cha mẹ, Võ Thể Loan trong phim lại là một cô gái có tấm lòng nhân hậu, biết xót thương và hay giúp đỡ những người nghèo khó. Kết thúc phim có vẻ hơi ác đối với Thể Loan nhân hậu khi cô phải nuôi người mẹ điên trong hốc núi (dù không ác bằng phiên bản truyện thơ), khiến người xem tự hỏi cô gái kia đã làm gì khi phải gánh chịu thay hậu quả mà cha mẹ cô đã gây nên? Phải chăng tội lỗi của cô chỉ là quá nhút nhát, không dám đấu tranh với cái ác, cái xấu (những hành động của cha mẹ) để rồi khi hối hận thì đã quá muộn? Ánh mắt của Trương Ngọc Ánh lúc cuối phim khi gặp lại Vân Tiên thể hiện rõ nét nhất cảm xúc đó.

Kiều Nguyệt Nga cùng Kim Liên (ngoisao.vn)

4. Nhân vật ưa thích: Vương Tử Trực

Trong khi Vân Tiên đối lập với Trịnh Hâm về tính cách, Tử Trực lại giống Trịnh Hâm rất nhiều điểm: cùng xuất thân cao sang, tài giỏi, đỗ đạt cùng thời điểm, và đặc biệt cùng “đứng sau” cái bóng của Lục Vân Tiên, Tuy nhiên điểm khiến Vương Tử Trực khác biệt và vì thế đáng quý hơn Trịnh Hâm rất nhiều chính là một chữ “nghĩa”. Ngay từ lần đầu gặp Vân Tiên và đàm đạo về thi phú, giao đấu võ thuật, Tử Trực đã thực lòng nể phục tài nghệ của Vân Tiên mà nhận xét Vân Tiên chắc chắn sẽ đỗ trạng nguyên trong kì thi. Trong khi đó, Trịnh Hâm tuy là bạn đồng môn lâu năm với Vân Tiên nhưng lại luôn ghen ghét đố kị, và bị chính lòng ganh ghét đó dẫn tới những hành động xấu xa nhằm hãm hại bạn. Lúc Vân Tiên bỏ thi để về chịu tang mẹ, Tử Trực hết lời khuyên can, trong khi Trịnh Hâm nhân cơ hội lại còn hãm hại thêm, khiến Vân Tiên đã mù lòa yếu đuối lại còn suýt chết. Đến lúc đứng trước sự lựa chọn giữa việc đầu hàng quận giặc để bào toàn mạng sống hay trung thành với nước Việt, Tử Trực khảng khái tuyên bố cái “nghĩa” của mình với đất nước, nhà vua và anh em bạn bè để bày tỏ lòng trung thành của mình, còn Trịnh Hâm giặc chưa đến nhà đã vội đầu hàng để mưu toan lợi ích riêng cho cá nhân. Sự khiêm nhường, sống vì lợi ích chung của Tử Trực còn được thể hiện khi Tử Trực công khai xin lỗi toàn bộ binh sĩ về sự bất tài của mình khi để thua quân Ô Qua ở trận đầu tiên (mà lí do để thua là bởi Trịnh Hâm chứ không phải vì Tử Trực), đồng thời tuyên bố sẽ hết lòng phò vua diệt giặc dưới sự chỉ huy của Lục Vân Tiên, lúc bấy giờ đã lãnh ấn nguyên soái. Nếu Vân Tiên là anh hùng trung tâm của phim, tài đức vẹn toàn, dũng cảm khi đối đầu với giặc, thì Tử Trực cũng là một anh hùng của sự dũng cảm khi đối đầu với những tham lam đố kị, sân hận và nhỏ nhen của bản thân (ai mà chả có) để không trở thành một Trịnh Hâm thứ hai, mà là một Vương Tử Trực khiêm tốn, không phô trương nhưng vô cùng mạnh mẽ. Chính cái nghĩa khí đó đã khiến Cốt Đột đưa ra nhận xét “Cả ta và Vân Tiên đều cần Tử Trực” khi lên kế hoạch bắt cóc chàng.

Tử Trực khuyên can Vân Tiên đừng bỏ thi (xemphimso.com)

5. Ấn tượng còn đọng lại:

– Cảnh sống thanh bạch, khinh rẻ lợi danh, coi trọng tình nghĩa của phim đẹp, bình dị mà hạnh phúc tới nỗi lối sống coi trọng vật chất thời nay bỗng trở nên quá khốn khổ, quá ác. Chạy theo vòng xoáy tiền bạc, địa vị chắc gì đã mang lại hạnh phúc, mang lại cái “tĩnh” trong tâm hồn và cái “đầy” trong trí óc.

– Chỉ với một bụi tre và một chú chim sẻ cũng đủ tức cảnh sinh tình, làm nên một bài thơ hay, trọn vẹn. Phải chăng đời sống hiện nay quá khắc nghiệt với bao nhiêu những lo toan tùn mủn, tiền bạc, tham vọng, danh lợi… đã khiến người ta quên đi việc sống chậm lại, hòa mình vào thiên nhiên, biết ơn những điều nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa trong cuộc sống để rồi dần trở nên chai sạn, vô cảm?

– Có bao nhiêu người cảm thấy như tác giả bài viết này, xem phim xong, chững lại vài phút, tự thấy cũng mong ước được ngồi câu cá trên mặt hồ tĩnh lặng như lão ngư già giữa bờ sông, hay nhấp một ngụm trà ngon trước sân nhà, dưới bóng tre mát và lắng nghe tiếng sẻ ríu rít, bỏ quên tất cả những lo toan cuộc đời lại sau lưng? Để rồi tự hỏi xã hội thời nay – cái xã hội được coi là tân tiến, hiện đại, văn minh – phải như thế nào thì người ta mới phải nghĩ đến việc bỏ lại để mà hoài cổ, mong ước tìm về quá khứ, khát khao gìn giữ những giá trị xưa như thế này?

Kết luận: Không có gì để kết luận. Ngắn gọn là, xem thử phim đi bạn ạ. Trước giờ hầu hết mọi người đều chê phim Việt Nam, nhưng nếu mở lòng một chút, cố gắng đặt mình vào nhân vật một chút, thì sẽ khám phá ra được những góc cạnh mới của tâm hồn mỗi người cũng như những giá trị tuy cũ nhưng vẫn thức thời mà nhiều khi vì lo chạy theo áp lực cuộc đời mà ta lỡ quên mất.

Share this:

• X
• Facebook

Like Loading...

Related