Björn Járnsíða - Vikipedi

I. Björn Björn Járnsíða
Björn'ün mezartaşı olduğuna inanılan U13 Runik taşı
İsveç Kralı
Önce gelen	Ragnar Lodbrok
Sonra gelen	I. Erik
Danimarka Kralı
Önce gelen	Ragnar Lodbrok
Sonra gelen	I. Erik
Defin	Mälaren, Uppsala
Çocuk(lar)ı	I. Erik
Hanedan	Munsö Hanedanı
Babası	Ragnar Lodbrok
Annesi	Lagertha Lodbrok

Bjørn Járnsíðe Ragnarsson yarı efsanevi İsveç kralı ve ünlü Viking savaşçısı Ragnar Lodbrok'un oğlu. Járnsíðe lakabı Türkçedeki yiğit ve alp sözcüklerinin Eski Norsça'daki karşılığıdır,[1] savaşlardaki cesareti nedeniyle Bjørn'a bu takma ad uygun görülmüştür. 9. yüzyılda yaşamıştır, Munsö Hanedanının kurucusudur.

Hayatı

[değiştir | kaynağı değiştir]

Güçlü bir Viking komutanı ve denizci olan Björn, Fransa'nın içlerine doğru yapılan viking saldırıları geleneğini devam ettirdi. 860 yılında büyük bir donanmayla Akdeniz'e çıktığı bilinmektedir. İspanya kıyılarını yağmalayıp Cebelitarık'tan içeri girerek Fransa'nın güney sahillerine saldırmıştır. Kışı burada geçiren donanma İtalya'ya doğru yola devam etmiş, Pisa kentine saldırarak burayı ele geçirmiştir. İç kısımlara doğru ilerleyen Björn, Roma sandığı Luna kenti duvarlarına ulaşmış ancak surları aşamamıştır. Kenti ele geçirmek için çeşitli entrikalar çeviren Björn sonunda amacına ulaşır.[2] Daha sonra Sicilya ve Kuzey Afrika kıyılarını da yağmalar. Dönüş yolunda ise Cebelitarık'a gittiğinde yolunun müslüman donanması tarafından kesildiğini görür. Şiddetli çarpışma sonucu 40 gemisini kaybeden Björn özellikle Rum Ateşine çözüm bulamaz. Donanmasının kalan kısmı İskandinavya'ya döner, Björn de hayatının geri kalan kısmını zengin bir kral olarak devam ettirir.

Akdeniz Seferi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Frank, Norman, Arap, İskandinav ve İrlanda kaynakları, 859-861 yıllarında Hastein, Björn Ironside ve muhtemelen bir veya daha fazla kardeşinin önderliğinde Akdeniz'e yapılan büyük bir Viking baskınından bahsetmektedir. İber kıyılarına baskın yaptıktan ve Cebelitarık Boğazı'ndan geçerek ilerledikten sonra, İskandinavlar Fransa'nın güneyini yağmaladılar ve filo kışı burada geçirdi, ardından İtalya'ya inerek Pisa'yı ele geçirdiler.  Akdeniz seferi sırasında bu zafer ve Akdeniz çevresindeki (Sicilya ve Kuzey Afrika dahil) diğer zaferlerle coşan Vikinglerin, bir fırtınada 40 gemi kaybettiği kaydedilmiştir. Cebelitarık Boğazı'na geri döndüler ve Medina-Sidonia kıyısında, Endülüs kuvvetlerinin sürpriz bir baskınında mancınık ateşiyle 2 gemi kaybettiler ve geriye sadece 20 gemi sağlam kaldı. Filo kalıntıları 862'de Fransız sularına geri döndü. William of Jumièges'in kroniğine göre seferin lideri Björn Ironside idi. 11. yüzyılın başlarındaki İrlanda'nın Parçalı Yıllıkları, Lochlann'dan kardeşleri tarafından kovulan ve Orkney Adaları'nda kalan bir şef olan Ragnall mac Albdan'ın iki oğlunun bu girişimin başında olduğunu söylüyor. [3]

Jumiègesli William'ın Akdeniz seferi hakkındaki anlatımı, Björn'ün üvey babası Hastein'in etrafında yoğunlaşmaktadır. İki Viking, Fransa'da birçok (çoğunlukla başarılı) baskın düzenledi. Daha sonra Hastein, Björn'ü Roma İmparatoru yapma fikrine kapıldı ve himayesindeki kişiyle birlikte Akdeniz'e büyük bir Viking baskını düzenledi. O zamanlar Roma olduğuna inandıkları Luni'ye doğru iç bölgelere ilerlediler, ancak şehir surlarını aşamadılar. İçeri girmek için kurnaz bir plan tasarlandı: Hastein, piskoposa haberciler göndererek, ölümcül hasta olduğunu, ölüm döşeğinde tövbe ettiğini ve Hristiyan ayinlerini almak ve/veya kiliselerinin içindeki kutsal topraklara gömülmek istediğini söyledi. Küçük bir onur muhafızıyla şapele getirildi, ardından şaşkına dönmüş din adamlarını sedyesinden atlayarak şaşırttı. Viking grubu daha sonra kasaba kapılarına doğru yol açtı ve kapılar hemen açılarak ordunun geri kalanının içeri girmesine izin verildi. Luni'nin Roma olmadığını anladıklarında, Björn ve Hastein bu şehri araştırmak istediler, ancak Romalıların savunma için iyi hazırlanmış olduklarını duyduklarında fikirlerini değiştirdiler. Batı Avrupa'ya döndükten sonra iki adam yollarını ayırdı. Björn, İngiliz kıyılarında gemi kazası geçirdi ve zar zor hayatta kaldı. Daha sonra William'ın öldüğünü söylediği Frisia'ya gitti.  Bu anlatımda bazı tarihsel zorluklar var. Hastein, çağdaş kaynaklarda Björn'den daha sonra ortaya çıkıyor ve onun üvey babası olması, öldüğünde 80'li yaşlarında olması anlamına gelir. Çağdaşları Viking Rollo ve Norveç Kralı Harald Fairhair'in benzer yaşam sürelerine sahip olmaları göz önüne alındığında, bu kesinlikle mümkündür. Luni'nin Sarazenler tarafından yağmalandığı da bilinmektedir. [4]

Latin kaynakları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Annales Bertiniani ve Chronicon Fontanellense adlı kaynaklar Berno adlı bir savaşçı komutasındaki Vikinglerin 850'li yıllarda Seine Nehri boyunca yağma saldırıları düzenlediğini yazar. Ayrıca 1070'li yıllarda Jumiègesli William ondan Bier Costae ferreae olarak bahsederek kral Ragnar Lodbrok'un oğlu olduğunu yazar.[5]

Ragnarssona þáttr

[değiştir | kaynağı değiştir] Ana madde: Ragnarssona þáttr

Ragnarssona þáttr'e göre Björn kral Ragnar Lodbrok ile Lagertha'nın oğludur. Kardeşlerinin Hvitserk, Ivar Ragnarsson ve Sigurd Ragnarsson olduğu ayrıca babasının önceki evliliğinden olan çocukları Erik ve Agnar ile de üvey kardeş olduğu yazılır. Björn ve kardeşleri İsveç'ten ayrılarak Jutland, Gotland ve Öland'ın yanı sıra bölgedeki tüm adacıkları ele geçirirler. Daha sonra İvar ile birlikte Lejre'ye yerleşip buradan hükmederler. Sagaya göre oğullarının başarısını kıskanan Ragnar, İsveç hükümdarı Östen Beli'ye talimat verip İsveç topraklarını oğullarından korumasını ister. Daha sonra kendi başına Baltık Denizine açılarak yağma seferleri düzenler. Ragnar'ın oğulları Erik ve Agnar Mälaren Gölüne gelerek Östen Beli'ye haber gönderirler. Buna göre kendilerine itaat etmesini ve kızı Borghild'i Erik'e vermesi istenir. Önce İsveçli kabile şeflerine danışması gerektiğini bildiren Östen Beli, şeflerden aldığı olumsuz karar üzerine kardeşlere saldırır. Muharebe sonrasında Agnar öldürülür, Erik ise esir alınır. Galip Östen Beli, yine de kızı Borghild'i Erik'e verebileceğini ve isterse Uppsala hükümdarı olabileceğini belirtse de bu yenilgiden sonra Erik ölmeyi tercih ettiğini söyler. İsteği üzerine savaş meydanında en yüksek yerde kazığa oturtulur. Olayı duyan üvey Aslaug ve oğulları Björn ve Hvitserk İsveç'e büyük bir orduyla giderek Östen'i mağlup ederek öldürürler. Ragnar, oğullarının kendisine haber vermeden intikam seferi düzenlemesine içerleyerek İngiltere'ye çok az bir kuvvetle saldırmaya kalkar.[6] Northumbria kralı Ælla Ragnar'ı yener ve yılanlarla dolu bir çukura atarak öldürür. Björn ve kardeşleri Ælla'ya saldırsa da başarısız olur. İvar barış görüşmeleri sonucunda İngiltere'de kalarak York kentini kurar. Geçen zaman içinde yerel halk tarafından sevilen bir hükümdar olan İvar, kardeşlerini Northumbria'ya yeniden saldırmak için adaya davet eder. Bu sırada kendisi de İngiliz kabile şefleriyle birlikte Viking saflarına katılır. Ælla yenilir ve ağır işkencelerle öldürülür. Björn ve kardeşleri bundan sonra İngiltere, Galler, Fransa ve İtalya'ya yağma seferleri düzenler. Seferden döndüklerinde İskandinav topraklarını aralarında bölüşürler. Björn Uppsala bölgesinin hakimi olur.

Hervarar saga

[değiştir | kaynağı değiştir]

Hervarar Saga'da da Östen Beli'nin ölümü Ragnar Lodbrok Sagasındaki gibi anlatılır. Ragnar öldüğünde Björn İsveç kralı olur. Björn'ün iki oğlu olur. Oğullardan Erik Björnsson bir sonraki İsveç kralı olur.[7]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]

1. ^ "Ironside Ne Demek?". 9 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
2. ^ Efsaneye göre öldüğü haberini yayan Björn Hristiyan olarak gömülmeyi vasiyet ettiğini şehirdeki piskoposa iletecek, şehre alınan cenaze alayı Björn'ün işaretiyle saldırıya geçecektir. Kentin kapıları açılınca da Viking ordusu şehre girecektir.
3. ^ Björn Ironside (İngilizce), 22 Ocak 202631 Ocak 2026 
4. ^ Björn Ironside (İngilizce), 22 Ocak 202631 Ocak 2026 
5. ^ Lotbroci regis filio
6. ^ Efsaneye göre sadece 2 Knarr ile sefere çıkmıştır
7. ^ Diğer oğlunun adı Refil'dir. Erik Bjönsson'dan sonra tahta Refil'in oğlu Erik_Refilsson geçecektir. Erik o kadar başarılı bir hükümdar olmuştur ki halk arasında onun ilah olduğuna inananlar bulunmaktadır.

g t d Ragnarssona þáttr sagasında kişi, konu ve olaylar
Eski Norsça Normanlar Ragnarssona þáttr Saga Vikingler
Ælla Aslaug Björn Járnsíða Burghal Hidage Büyük Viking Ordusu Hvitserk İvar Ragnarsson Lagertha Lindisfarne Munsö Hanedanı Northumbria Ragnar Lodbrok Sigurd Ragnarsson Skjaldmö
I. Horik Paris Kuşatması (845) Wessex Egbert Æthelwulf Flandralı Judith