Bộ Xương Tế Bào – Wikipedia Tiếng Việt

Sinh học tế bào
Tế bào động vật
Thành phần tế bào động vật điển hình: Nhân con Nhân tế bào Ribosome (những chấm nhỏ) Túi Lưới nội chất hạt Bộ máy Golgi Khung xương tế bào Lưới nội chất trơn Ty thể Không bào Bào tương (dịch lỏng chứa các bào quan, nằm trong tế bào chất) Lysosome Trung thể Màng tế bào

Bộ xương tế bào, bộ khung nâng đỡ của tế bào, cũng như mọi bào quan khác, nó nằm trong tế bào chất. Nó có trong mọi tế bào nhân chuẩn (tế bào eukaryotic) và những nghiên cứu gần đây còn cho thấy nó có trong các tế bào chưa có nhân chuẩn nữa (tế bào prokaryotic). Bộ xương tế bào là một cấu trúc vững chắc, giúp duy trì hình dạng của tế bào, bảo vệ tế bào và giúp tế bào di động (các cấu trúc lông và roi). Ngoài ra, nó còn có vai trò quan trọng không những trong sự vận chuyển bên trong tế bào (lấy ví dụ như các chuyển động của các túi màng và các bào quan) mà còn trong sự phân chia tế bào. Đây là một cấu trúc giống như bộ xương động vật và nổi trong tế bào chất.

Bộ xương của tế bào nhân chuẩn (tế bào Eukaryotic)

[sửa | sửa mã nguồn]

Bộ xương giúp nâng đỡ cấu trúc và hình dạng của tế bào bao gồm ba loại sợi chính.

Các sợi Actin

[sửa | sửa mã nguồn]

Actin là một phân tử polypeptit, cuộn khúc thành hình cầu. Đường kính khoảng 7 nm, loại sợi này bao gồm 2 chuỗi các phân tử actin xoắn quanh nhau. Các phân tử actin được trùng hợp nhanh chóng khi tế bào cần, và ngược lại thì sẽ giải thể.

Chúng nằm ngay dưới màng tế bào, bởi vì chúng giúp nâng đỡ hình dạng tế bào (sợi actin tạo thành các bó liên kết chéo), hình thành những chỗ lồi tế bào chất (như các vi mao chẳng hạn) và tham gia vào sự di truyền tính trạng. Cùng với myosin, chúng cũng tham gia vào hoạt động co cơ.

Sự di động kiểu Amip, hiện tượng thực bào, sự di động của các tế bào nuôi cấy nhờ các gai nhỏ cũng phụ thuộc vào hoạt động của các sợi Actin nằm ngay dưới màng tế bào.

Các sợi trung gian

[sửa | sửa mã nguồn]

Các sợi trung gian là các protein hình sợi, thông thường gồm 3 chuỗi polypeptit hình sợi với kích thước khác nhau. Những sợi này có đường kính từ 8 đến 11 nanomét và bền hơn các sợi actin. Chúng tổ chức các cấu trúc không gian 3 chiều bên trong tế bào (ví dụ như chúng có trong thành phần cấu trúc của màng nhân).

Có nhiều loại sợi trung gian khác nhau:

• Tạo thành từ vimentin: thường thấy ở các cấu trúc nâng đỡ tế bào.
• Tạo thành từ keratin: tìm thấy trong các tế bào da, lông, tóc.
• Sợi thần kinh: trong các tế bào thần kinh.
• Tạo thành từ lamin: cấu trúc nâng đỡ màng nhân.

Các ống vi thể

[sửa | sửa mã nguồn]

Đó là những ống rỗng hình trụ, đường kính khoảng 25 nm, được quấn quanh bởi 13 sợi nguyên (là các chuỗi polypeptit hình cầu, là sản phẩm nhị hợp của anpha và beta tubulin. Chúng có những biểu hiện rất hoạt tính như gắn GPT cho quá trình polymer hoá. Chúng được tổ chức bởi trung thể.

Nhiệm vụ chính:

• Vận chuyển bên trong tế bào (liên kết với dynein và kinesin, chúng vận chuyển các bào quan như ti thể hay các túi màng).
• Sự vận động của lông và roi (nhờ sự trượt lên nhau của các ống vi thể).
• Cấu tạo nên thoi vô sắc.
• Tạo nên lớp màng bảo vệ ở tế bào thực vật.

Bộ xương của tế bào chưa có nhân chuẩn (tế bào Prokaryotic)

[sửa | sửa mã nguồn]

Bộ xương trước đây thường được nghĩ chỉ có ở tế bào nhân chuẩn, nay cũng được tìm thấy ở tế bào chưa có nhân chuẩn. Mặc dù có mối quan hệ tiến hoá khác xa nhau, sự giống nhau trong cấu trúc 3 chiều cung cấp 1 bằng chứng thuyết phục là bộ xương của 2 loạt tế bào này thật sự tương đồng.

Các loại protein chính được tìm thấy trong bộ xương tế bào: FtsZ, MreB và ParM, Crescentin.

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn] Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về Bộ xương tế bào.

• Sinh học đại cương - Bộ môn sinh học - Khoa KHCB - Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.

x t s Cấu trúc của tế bào / bào quan
Hệ thống nội màng	Màng tế bào Nhân tế bào Nhân con Lưới nội chất Bộ máy Golgi Parenthesome Tự thực thể Túi Túi nhập bào Túi xuất bào Túi thực bào Lysosome Không bào Acrosome Thể hạt Melanosome Vi thể Glyoxysome Peroxisome Thể Weibel–Palade
Khung xương tế bào	Vi sợi Vi ống Sợi trung gian Khung xương tế bào nhân sơ Trung tâm tổ chức vi ống Trung thể Trung tử Thể gốc Thể trục cực Tơ cơ
Nội cộng sinh	Ty thể Lạp thể Tiền lục lạp Lục lạp Sắc lạp Vô sắc lạp Lão lạp Lạp bột Lạp dầu Lạp đạm Tannosome
Cấu trúc nội bào khác	Nhân con RNA Ribosome Thể ghép nối Thể vòm Tế bào chất Bào tương Chất ẩn nhập Proteasome Magnetosome
Cấu trúc ngoại bào	Sợi 9+2 Tiêm mao Tiên mao Sợi trục Nan hoa Chất nền ngoại bào Thành tế bào

x t s Các protein ở biểu mô
Mặt bên/tế bào-tế bào	Phân tử liên kết tế bào: Vòng dính Cadherin Lưới tận Thể liên kết Protein desmoglein Kênh ion: Liên kết khe/Đơn vị kết nối Protein connexin Bộ xương tế bào: Thể liên kết Protein desmoplakin Protein plakoglobin Sợi trương lực Protein màng khác: Dải bịt Protein claudin Protein occludin Protein MARVELD2
Màng đáy/tế bào-chất nền	Lá đáy Thể bán liên kết/Sợi trương lực Focal adhesion Costamere
Bờ tự do	Lông chuyển điển hình/Lông chuyển không điển hình Vi nhung mao/Lông bất động (protein STRC)