Cảm Nhận Về Bài Thơ "Mẹ Và Quả" - 123doc

Nhưng vấn đề không dừng lại ở quy luật trồng trọt của nhà nông. Điều chính yếu là trong bài thơ này là Nguyễn Khoa Điềm nói đến công lao dưỡng dục sinh thành của người mẹ đối với con c[r]

Mẹ và quả

Tục ngữ Việt Nam có câu: "Mười ngày trồng cây không bằng một ngày trông quả"

Từ chuyện trồng cây hái quả, nhà thơ Nguyễn Khoa Ðiềm đã khéo léo chuyển sang chuyện "trồng người" bằng sự liên tưởng độc đáo qua bài thơ Mẹ và quả.

Những mùa quả mẹ tôi hái được

Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng

Những mùa quả lặn rồi lại mọc

Như mặt trời, khi như mặt trăng

Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên

Còn những bí và bầu thì lớn xuống

Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn

Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi

Và chúng tôi một thứ quả trên đời

Bảy mươi tuổi mẹ mong chờ được hái

Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi

Mình vẫn còn một thứ quả non xanh

Nguyễn Khoa Ðiềm

Lời bình 1

Ðề tài về "mẹ và con" là đề tài vĩnh hằng mà biết bao thi sĩ trên trái đất này đều có những thể nghiệm của mình qua mỗi vần thơ Nguyễn Khoa Ðiềm đã tìm được tứ thơ mới lạ, độc đáo, tạo được hiệu quả thẩm mỹ nghệ thuật cho người đọc

Mở đầu bài thơ là lời kể giản dị về một việc làm bình thường của người trồng cây, mong cho chúng chóng ra qua kết trái Mảnh vườn của mẹ cứ vần xoay theo năm tháng mùa màng cho những trái ngọt thơm "như mặt trời, khi như mặt trăng", và niềm tin ấy của mẹ như một chân lý đã được kiểm chứng: "Mẹ vẫn trông vào tay

mẹ vun trồng" Cuộc đời lam lũ của biết bao bà mẹ nông thôn luôn gắn liền với mảnh vườn nhỏ bé, và những trái ngọt đầu mùa, mẹ luôn dành cho những đứa con

đi xa Nguyễn Khoa Ðiềm đã nâng ý thơ lên một tầm cao hơn, chuyển sang

chuyện "trồng người" bằng cách nói hóm hỉnh, mới lạ gây được ấn tượng:

Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên

Còn những bí và bầu thì lớn xuống

Những người con được mẹ chăm ẵm cứ lớn cao hơn, còn bầu bí của mẹ thì giàn leo từng quả cứ dài ra "lớn xuống" Câu thơ tạo được vế đối giữa "lớn lên" và

"lớn xuống" ở cả hai chiều cao và sâu của cuộc đời, của không gian và thời gian, ta đều thấy in dấu của bàn tay mẹ Nhưng có lẽ ý vị và mới mẻ hơn là trong sự liên tưởng so sánh giữa giọt mồ hôi vất vả của mẹ nuôi ta khôn lớn, nó cứ dài ra, nặng thêm như những quả bầu, quả bí Ðây là những giọt mồ hôi xanh:

Chúng mang dáng những giọt mồ hôi mặn

Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi

Có thể nói đây là những câu thơ tài hoa nhất trong bài, khắc sâu sự hy sinh thầm lặng của mẹ, và lòng biết ơn vô bờ của người con về công dưỡng dục sinh thành của mẹ hiền Cây trả công cho người bằng những mùa quả, và người trồng cây cứ hy vọng mùa sau tốt hơn mùa trước, mong cho cây trĩu cành sai trái Còn cái "vườn người" của mẹ, ngoài chín tháng mười ngày thai nghén khổ đau, mẹ mong từng giờ đứa con của mình tập nói, tập đi những bước đi đầu tiên trong đời Tâm trạng của mẹ cứ thấp thỏm, lo âu, buồn vui theo dòng chảy của thời gian cho tới lúc "thất thập cổ lai hy"

Và chúng tôi một thứ quả trên đời

Bảy mươi tuổi mẹ mong chờ gặt hái

"Mẹ già như chuối chín cây", "như đèn trước gió" (ca dao), thế mà người mẹ

ở đây đã ngoài bảy mươi rồi, cái tuổi sắp "quy tiên", vẫn nuôi hy vọng, vẫn chờ mong, lo lắng, nhưng thật hạnh phúc biết bao khi ta nghe được những tiếng nói ân hận, tha thiết thốt ra tự đáy lòng của người con hiếu thảo:

Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi

Mình vẫn còn một thứ quả non xanh.

Câu thơ không chỉ là hàm ý biết ơn mà còn là sự ân hận như một thứ "tự kiểm" về sự chậm trễ thành đạt của đứa con chưa làm thoả được niềm vui của mẹ Hạnh phúc biết bao cho những người mẹ có những người con đẹp như trái chín

"mặt trời, mặt trăng" Và mẹ sẽ buồn xiết bao nếu phải mang xuyến tuyền đài khi thấy những đứa con như những trái sâu, trái thối trước sự băng hoại về đạo đức trong một bộ phận thanh thiếu niên hiện nay Bài thơ mang vẻ đẹp chân tình giản

dị như lòng mẹ qua cách cảm mới mẻ của nhà thơ, tránh được lối nói ước lệ của biết bao câu ca dao và những bài thơ viết về đề tài vĩnh cửu này./

Lê Xuân Bột

Lời bình 2:

Từ trước đến nay có không ít bài thơ viết về mẹ thật cảm động Đây là đề tài quen thuộc với người làm thơ trong nước và cả thế giới Viết về mẹ, có cái dễ và cũng

có cái khó Dễ bởi vì, nhìn tổng thể ít có tình cảm nào dào dạt, sâu nặng như tình

mẹ con Cảm xúc, sự khởi đầu cũng là yếu tố quan trọng bậc nhất trong hành trình sáng tạo thi ca, khi viết về người sinh ra mình thường có sẵn trong tâm hồn nhà thơ Khó là nếu không tìm được tứ mới, thi ảnh độc đáo thì rất dễ bị lặp lại người khác Nguyễn Khoa Điềm đã tìm được cái tứ rất hay và có những hình ảnh ấn tượng trong bài thơ "Mẹ và quả"

Trước hết, chúng ta xét đến mối liên hệ giữa con – mẹ - quả trong bài thơ Trong

đó mẹ giữ vị trí trung tâm Mẹ với đức tính tần tảo, cần cù, khiêm nhường, nhân hậu đã sinh ra con và làm ra những mùa quả Trong sự so sánh của Nguyễn Khoa Điềm thì con cũng là một thứ quả của mẹ (đây cũng là cái tứ của bài thơ) Giữa thứ quả mẹ sinh ra và quả mẹ trồng được có những sự giống và khác nhau Làm rõ

sự giống, khác nhau đó tác giả giải bày tình cảm, tâm trạng của mình đối với mẹ

Theo thời gian mưa nắng, cuộc đời mẹ gắn bó với vườn tược ruộng đồng để làm ra những mùa màng ấm áp:

Những mùa quả lặn rồi lại mọc

Như mặt trời, khi như mặt trăng

Sự ví von có phần phóng đại nhằm nhân tầm kích sự vật lên Những mùa quả của

mẹ chính là sự sống, ánh sáng của con cũng như mặt trời mặt trăng đối với trái đất này vậy Không có mặt trời mặt trăng ngày và đêm trên trái đất sẽ tối tăm cũng như không có mẹ chúng con thiếu vầng sáng ấm áp và dịu mát của cuộc đời

Tuy nhiên, đằng sau sự ngợi ca cảm động đó là những băn khoăn có phần hối hận của mình về mẹ:

Những mùa quả mẹ tôi hái được

Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng

Những thành quả gặt hái được bây giờ là do công sức mẹ bỏ ra, chúng con chưa làm được gì cho người cả Ý thức ấy lại tiếp tục được khai triển trong mối liên hệ giữa con – mẹ - quả như đã nói ở trên:

Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên

Còn những bí và bầu thì lớn xuống

Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn

Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi

Hình ảnh quả bí, quả bầu treo trên giàn được biểu đạt bằng sự lớn xuống (ngược chiều với con của mẹ lớn lên) và được ví như những giọt mồ hôi mặn thầm lặng rỏ xuống lòng mẹ Trước sau, mẹ vẫn thế, âm thầm chịu thương chịu khó nuôi con, không đòi hỏi một sự trả ơn báo đáp nào cả Cũng tựa như cây trái của mẹ im lặng nuôi người không mong lời tụng ca Mẹ chỉ mong chúng ta mau chín chắn , khôn lớn, trưởng thành để có ích cho đời Điều mong mỏi ấy, đâu chỉ có trong ngày một ngày hai mà đằng đẵng kéo dài từ tháng này qua tháng khác năm này qua năm

khác Khi già rồi thì niềm mong ấy của mẹ vẫn không hết Bởi vậy, con – một thứ quả trên đời mà mẹ mong chờ được hái - ai chẳng có tâm trạng:

Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi

Mình vẫn còn một thứ quả non xanh

Từ cây quả liên tưởng, so sánh đến con người, Nguyễn Khoa Điềm cho ta một b ài học thiết thực về lòng hiếu nghĩa với mẹ cha

Lời bình 3:

Bài thơ là một hiện minh thuyết phục về luật nhân - quả trong cuộc sống con người - thế giới khách quan với tính biện chứng sâu sắc của nó Hình tượng Mẹ và Quả xuyên suốt toàn bài thơ làm sáng rõ thêm cho luật nhân - quả (nhân nào thì quả ấy ) đã tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm, tâm hồn mỗi chúng ta

Những mùa quả mẹ tôi hái được

Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng

Hai câu thơ mở đầu là một sự khẳng định, định hướng tính biện chứng về luật nhân - quả Vì sao như vậy? Vì:

"Những mùa quả mẹ tôi hái được

Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng"

chứ không trông chờ, cậy nhờ vào tay của ai khác Dẫu tay của ai khác có thể khoẻ, chắc (!) hơn tay mẹ nhưng phẩm chất của mẹ là tự lực cánh sinh Là người từng trải mẹ không thiếu kinh nghiệm về sự trả giá đó Mẹ chỉ thu hoạch được, hái được những mùa quả từ tay mẹ vun trồng mà thôi Những mùa quả với mẹ cần thiết biết bao, không thể thiếu nó được Và nữa, những mùa quả không phải lúc nào cũng có, thậm chí có khi "thất bát" trắng tay nhưng thường là tuần tự theo một chu kỳ nhất định, lặn rồi lại mọc – như mặt trời khi như mặt trăng Cho nên theo

mẹ không thể “Đại Lãn chờ sung" mà được, phải có thời gian vun trồng, chăm sóc

và chờ đợi Sự “vun trồng” của mẹ phụ thuộc vào mẹ, vun trồng chu đáo kỹ lưỡng

ắt sẽ được quả tốt, ngược lại, thì

Thời gian chăm sóc - chờ đợi là thời gian quả lặn Còn khi thu hoạch (quả chín, quả đến kỳ hái được), chính là thời gian quả mọc Hai từ "lặn" và "mọc" thật ấn tượng Đây là một ẩn dụ đầy tính sáng tạo của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm khi nói

về luật nhân - quả trong chu kỳ trồng trọt của nhà nông

Nhưng vấn đề không dừng lại ở quy luật trồng trọt của nhà nông Điều chính yếu

là trong bài thơ này là Nguyễn Khoa Điềm nói đến công lao dưỡng dục sinh thành của người mẹ đối với con cái Tay mẹ như có phép thần nên "lũ chúng tôi" (là con

của mẹ) cứ thế lớn lên qua sự chăm sóc nuôi dưỡng của mẹ

"Còn những bí và bầu thì lớn xuống

Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn

Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi"

Các câu thơ đọc lên nghe thật ấm áp, dân giã, tưởng như không có gì dân giã hơn, bởi đó là lời ăn tiếng nói hàng ngày gắn bó thân thiết của nhà nông Nguyễn Khoa Điềm đã chọn quả bí, quả bầu với đặc trưng của nó là "lớn xuống", hình dáng lại

"mang dáng giọt mô hôi mặn" nhằm diễn tả nỗi khổ nhọc, vất vả của mẹ Biết bao giọt mồ hôi mặn của mẹ đã nhỏ xuống âm thầm, lặng lẽ để “kết nên” những quả

bí, quả bầu

Điều thiết thực là, chính những quả bí, quả bầu này (có thể còn nhiều loại hoa màu khác) lại là nguồn sống nuôi dưỡng cho "lũ chúng tôi" lớn lên Hẳn là mẹ rất vui

và tin tưởng vào sự "vun trồng" của mình sẽ được đền bù xứng đáng Không có người mẹ nào nuôi con mà kể công lao Trái lại, con cái nhiều khi Thế nên, dân gian mới truyền đời

"Mẹ nuôi con biển hồ lai láng

Con nuôi mẹ tính tháng ngày công".

Ngẫm thật chạnh lòng phải không bạn?! Chính vậy mà cha ông vẫn luôn răn dạy con trẻ rằng:

Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính cha

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

Như vậy, đủ thấy các bậc làm cha làm mẹ luôn mong muốn gì ở các con? Nguyễn Khoa Điềm đã lý giải điều đó một cách chân thành, mộc mạc và thấm thía qua khổ thơ cuối của bài Từ chuyện quả thật do cây tạo ra đến quả - con người do dưỡng dục mà thành – là một chuyển ý bất ngờ độc đáo của nhà thơ:

Và chúng tôi, một thứ quả trên đời

Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái

Tứ của bài thơ chính là ở hai câu này Đời của mẹ đã bao lần hái được quả nhưng điều để mẹ toại nguyện hơn cả là mong muốn các con trở thành một thứ "quả lành

có ích" cho đời vì mẹ đã "thất thập cổ lai hy" rồi Tưởng thế là đủ không cần phải nói gì thêm Đọc tiếp hai câu cuối của bài thơ mới thấy chữ HIẾU của đứa con đặt

ra vượt hẳn trên sự nghĩ bình thường của mẹ, của nhân gian:

Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi

Mình vẫn còn một thứ quả non xanh.

Thật là tài tình Đứa con Nguyễn Khoa Điềm nghĩ được như vậy quả là đại hiếu đối với mẹ Đằng sau nỗi day dứt thường niên đó là một tấm lòng "cho tròn chữ hiếu mới là đạo con" của nhà thơ Rằng, bất cứ ai đọc Mẹ và Quả, hẳn đều cảm ơn

mẹ - chính mẹ đã có công sinh thành, dưỡng dục nên một người con tuyệt vời là tác giả của bài thơ trên

Dẫu không phải xếp lớp "tập này tập nọ" nhưng công chúng yêu thơ đã "đọc anh"

là "bắt mắt" liền

Âm hưởng sử thi và trữ tình công dân là hai cảm hứng chủ đạo, thông qua bút pháp tả thực và điển hình hoá cao độ trên cái nền cuộc sống đầy biến động được tinh lọc qua nhãn quan sáng suốt, nên Nguyễn Khoa Điềm luôn trụ vững với thời gian, tạo một vị thế xứng đáng trong nền thơ dân tộc Mẹ và Quả trên đây là một trong rất nhiều bài thơ hay "không thể kể hết" của nhà thơ