CÂY BÔNG VẢI

CÂY BÔNG VẢI

KỸ THUẬT TRá»’NG BÔNG VẢI

Nguồn: Đào Quang HÆ°ng– NXBNN 2003.

1. Chọn đất trồng bông

Hầu hết các loại đất thích hợp cho cây trồng cạn đều có thể trồng bông vải, tuy nhiên để đạt năng suất cao, hiệu quả kinh tế lá»›n cần chọn đất tốt, giàu dinh dưỡng, tÆ¡i xốp, thoát nÆ°á»›c, giữ ẩm, ít chua (pHKCl > 5) và có Ä‘á»™ mặn thấp dÆ°á»›i 0,4%.

Đối vá»›i vùng Tây Nguyên, Đông Nam bá»™ và Duyên hải miền Trung cần chọn các loại đất bazan nâu đỏ, bazan nâu Ä‘en, đất Ä‘en, đất xám và đất phù sa không được bồi hàng năm. Bông vải là cây Æ°a nÆ°á»›c, nhÆ°ng rất sợ bị úng vì vậy cần chọn đất cao ráo, dá»… tiêu nÆ°á»›c.

Đồng bằng sông Cá»­u Long nên chọn đất phù sa ven sông Tiền, sông Hậu không bị ngập nÆ°á»›c từ tháng 11 đến tháng 5, vùng đất thịt pha cát gò cao có nguồn nÆ°á»›c tÆ°á»›i chủ Ä‘á»™ng để trồng bông vụ Đông Xuân có tÆ°á»›i. Ngoài ra có thể trồng bông vụ mÆ°a từ tháng 8 và thu hoạch vào tháng 1 năm sau tại vùng Bảy núi thuá»™c hai huyện Tri Tôn, Tịnh Biên tỉnh An Giang.

2. Thời vụ trồng bông

Thông thường bông vải ở nÆ°á»›c ta có hai thời vụ trồng Ä‘ó là vụ khô (còn gọi là vụ Đông Xuân) và vụ mÆ°a (còn gọi là vụ Mùa). Tuy nhiên má»—i vùng có Ä‘iều kiện khí hậu, đất Ä‘ai khác nhau, nên thời vụ trồng cÅ©ng khác nhau.

3. Làm đất trÆ°á»›c khi gieo

Đất trồng bông trÆ°á»›c khi cày, bừa làm đất cần phải dọn sạch cỏ dại. Dùng cày máy hoặc trâu bò cày sâu, bừa kỹ. Sau Ä‘ó rạch hàng sâu 7 - 10 cm theo khoảng cách quy định để bón phân lót và gieo hạt bông.

Vùng đất trÅ©ng dá»… bị ngập khi mÆ°a thì phải tạo rãnh thoát nÆ°á»›c.

4. Mật Ä‘á»™ và khoảng cách

Mật Ä‘á»™ là yếu tố cấu thành năng suất quan trọng, việc xác định mật Ä‘á»™ phụ thuá»™c vào Ä‘iều kiện khí hậu, đất Ä‘ai, giống, thời vụ, trình Ä‘á»™ thâm canh…

4.1. Vụ khô

+ Đất tốt, thâm canh cao, gieo Ä‘úng thời vụ. Mật Ä‘á»™: 4,0 - 5,0 vạn cây/ha. Khoảng cách: 70 - 80 cm x 30 cm x 1 cây. Lượng hạt gieo: 4,5 - 5,5 kg/ha.

+ Đất trung bình, xấu và gieo muá»™n. Mật Ä‘á»™: 5,5 - 6,5 vạn cây/ha. Khoảng cách: 50 - 60 cm x 30 cm x 1 cây hoặc 60 - 70 cm x 25 cm x 1 cây. Lượng hạt gieo: 6,0 - 6,5 kg/ha.

4.2. Vụ mưa

+ Đất tốt, thâm canh cao, gieo Ä‘úng thời vụ. Mật Ä‘á»™: 3,5 - 4,0 vạn cây/ha. Khoảng cách: 80 - 90 cm x 30 cm x 1 cây. Lượng hạt gieo: 4,0 - 4,5 kg/ha.

+ Đất trung bình, xấu và gieo muá»™n. Mật Ä‘á»™: 4,0 - 5,0 vạn cây/ha. Khoảng cách: 70 - 80 cm x 30 cm x 1 cây. Lượng hạt gieo: 4,5 - 5,5 kg/ha.

5. Cách gieo hạt bông

- Tiến hành gieo khi đất Ä‘ang còn ẩm.Gieo má»—i hốc 1 – 2 hạt, tốt nhất là gieo xen kẽ 2 hạt - 1 hạt – 2 hạt…/hốc.

- Lấp đất nhỏ, mịn, dày 3 – 4 cm, nÆ¡i khô hạn thì lấp dày 5 – 7 cm.

- Sau khi gieo xong có thể phun thuốc trừ cỏ Dual 720 EC vá»›i liều lượng 1,5 - 2 lít/ha.

6. Phân bón cho cây bông

6.1. Thời kỳ bón phân: Bón lót: Việc bón phân trÆ°á»›c khi gieo bông là rất cần thiết và là má»™t tiến bá»™ kỹ thuật, đặc biệt có hiệu quả đối vá»›i vùng đất xấu và cây trồng trÆ°á»›c không phải là cây họ đậu.

6.2. Liều lượng phân bón và số lần bón phân. Các vùng đất tốt: Đất bazan, đất Ä‘en, đất phù sa... bón nhÆ° sau:

•Tổng lượng phân bón nguyên chất cho 1 ha: 90 kg N + 45 kg P2O5 + 45 kg K2O

•Loại phân và lượng phân bón cho má»—i lần

Các vùng đất xấu: Đất thịt pha cát, đất xám, đất phù sa không được bồi hàng năm… bón phân nhÆ° sau:

- Tổng lượng phân bón nguyên chất cho 1 ha 120 kg N + 60 kg P2O5 + 60 kg K2O

Nếu bón phân há»—n hợp NPK thì dá»±a vào tổng lượng bón để tính cho từng loại phân, loại nào thiếu thì bổ sung p6.

6.3. Sá»­ dụng phân bón lá: Cung cấp bổ sung dinh dưỡng cho cây bông bằng các loại phân bón qua lá là rất cần thiết nhằm tăng khả năng đậu quả, sức chống chịu sâu bệnh, năng suất và phẩm chất sợi. Các loại phân thường dùng hiện nay là: K - HUMATE, VCC, KNO3...

Chú ý:Không nên sá»­ dụng má»™t số loại phân bón chứa chất kích thích sinh trưởng có tác dụng tÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° 2,4D sẽ làm lá bị xoăn lại, ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây bông.

7. Chăm sóc – làm cỏ – xá»›i xáo

Chăm sóc thời kỳ cây con là rất quan trọng, cây khỏe sẽ cho năng suất cao. Khi cây bông đạt 15 ngày sau gieo cần phải xá»›i xáo nhẹ xung quanh gốc nhằm phá váng tạo Ä‘á»™ thoáng cho bá»™ rá»… phát triển và trừ cỏ dại lấn át khi cây bông còn nhỏ.

Thời kỳ ra nụ cần tiến hành xá»›i sâu để xúc tiến bá»™ rá»… ăn sâu, Ä‘á»™ sâu xá»›i từ 10 – 15 cm. Đồng thời kết hợp vun đất vào gốc cây nhằm chống đổ.

Khi bông Ä‘ã ra hoa, bá»™ rá»… Ä‘ã phát triển khá mạnh, lúc này không nên xá»›i sâu làm tổn thÆ°Æ¡ng rá»…. Chỉ nên xá»›i nhẹ sau mÆ°a hoặc sau khi tÆ°á»›i, đồng thời vun cao vào gốc để tránh cây bị đổ ngã.

8. Bấm ngọn

Bấm ngọn thân chính và bấm đầu cành là kỹ thuật quan trọng trong toàn bá»™ kỹ thuật chỉnh cành. Bấm Ä‘úng lúc sẽ hạn chế Æ°u thế phát triển về phía ngọn, làm cho nụ nhiều, quả nặng hÆ¡n, hạn chế chiều cao cây, và chín sá»›m.

Bấm ngọn bông phụ thuá»™c Ä‘á»™ phì đất, chế Ä‘á»™ chăm sóc, khí hậu, giống… Nên bấm ngọn vào thời kỳ cây bông Ä‘ã có khoảng 14 - 15 cành quả (70 - 85 ngày tuổi). Sau bấm ngọn thường xuyên Ä‘ánh cành vượt.

9. TÆ°á»›i nÆ°á»›c và tiêu nÆ°á»›c

Bông là cây rất cần nÆ°á»›c, nhÆ°ng không chịu úng, để đạt năng suất cao, phẩm chất tốt cần chú ý:

- Về mùa khô, tÆ°á»›i định kỳ 10 - 15 ngày/lần.

- Về mùa mÆ°a, phải chủ Ä‘á»™ng tiêu nÆ°á»›c, bông vải rất sợ bị úng nÆ°á»›c dù chỉ trong thời gian ngắn.

10. Phòng trừ sâu bệnh hại bông

1. Má»™t số loại sâu hại chính trên cây bông

Sâu xanh: Ngay từ khi sâu non má»›i nở Ä‘ã nhanh chóng đục vào ngọn cây, nụ non, hoa, quả. Sức phá của chúng rất lá»›n, má»—i con có thể làm hại 15 - 20 nụ hoa trong đời của nó (13 - 15 ngày). Sâu tuổi nhỏ gây hại mạnh hÆ¡n sâu tuổi lá»›n, vì chúng di chuyển nhiều để tìm thức ăn.

Sâu xanh phát sinh quanh năm, thường má»—i tháng có 1 lứa. Những tháng không có bông chúng gây hại trên cây trồng khác nhÆ° đậu xanh, thuốc lá, cà chua, bắp cải…

Sâu loang: Sâu loang còn gọi là sâu gai. Trưởng thành đẻ trứng rải rác ở các bá»™ phận: búp non, kẽ nách nụ, hoa, quả non, cuống lá, mặt dÆ°á»›i lá non.

Sâu non gây hại nách cành, lá non, đục vào thân làm cho búp non, cành non bị héo rÅ©. Khi bông lá»›n chúng đục vào nụ, hoa quả non làm nụ xòe, hoa rụng… khi quả lá»›n chúng ăn hết quả này sang quả khác.

Sâu cuốn lá: Sâu cuốn lá phát triển trong Ä‘iều kiện ẩm Æ°á»›t, âm u về thời tiết. Sâu non ở tuổi 1 - 3 thường tập trung, sau Ä‘ó má»›i phân tán bằng cách nhả tÆ¡ để qua lá khác, chúng có tập tính cuốn lá, má»—i con có khả năng gây hại 2 - 3 lá.

Sâu hồng: Sâu hồng là má»™t trong những đối tượng kiểm dịch của thế giá»›i và là má»™t trong những loại sâu đục quả khó trị nhất. Sâu non không những phá hại trên đồng ruá»™ng mà còn phá hại hạt trong kho.

Sâu non sau nở đục vào nụ, hoa, quả non. Sống kín Ä‘áo trọn đời trong Ä‘ó. Khi đẫy sức sâu đục 1 lá»— chui ra khỏi quả, xuống đất hóa nhá»™ng hoặc làm nhá»™ng ngay trong quả. Sâu làm cho hoa không nở được, đục quả, ăn hạt.

Sâu keo da láng: Sâu non nở nằm tập trung dÆ°á»›i mặt lá, chúng ăn chất xanh để lại màng lá, sâu lá»›n ăn hết lá để lại phần gân lá. Chúng cÅ©ng ăn lá Ä‘ài, nụ, hoa và quả non.

Rầy xanh: Rầy xanh tập trung chích hút dịch cây, làm cho cây thiếu dinh dưỡng, còi cọc. Khi bị nhẹ mép lá có màu hÆ¡i vàng và cong lên, nặng chuyển màu nâu vàng, rồi đỏ, lá cong queo cháy từ mép lá vào trong. Lá, nụ và quả non bị rụng, làm quả chín ép, ảnh hưởng đến năng suất.

Ở nÆ°á»›c ta rầy xanh gây hại quanh năm

Bọ trÄ©: Bọ trÄ© thường tập trung gây hại dọc theo hai bên gân lá. Cả ấu trùng và trưởng thành đều trá»±c tiếp gây hại bằng cách cứa, hút làm rách tế bào biểu bì lá, những lá bị hại chảy dịch tạo thành má»™t lá»›p có màu nâu ánh bạc. Cây bông bị hại sẽ cằn cá»—i vá»›i lá xù xì biến dạng, nụ, hoa, quả non bị rụng.

Rệp: Rệp có đặc tính đẻ con, cả rệp non và trưởng thành đều chích hút dịch cây làm cho lá co rút lại, cây sinh trưởng kém. Trong quá trình gây hại rệp thải ra chất mật dính tạo Ä‘iều kiện cho nấm Ä‘en phát triển, làm ảnh hưởng quá trình quang hợp của cây. Gây hại vào giai Ä‘oạn cuối sẽ làm bẩn xÆ¡ bông.

Rệp là môi giá»›i lây truyền bệnh xoắn lùn cho cây bông

2. Bệnh chủ yếu hại bông

Bệnh xanh lùn

Xanh lùn là bệnh gây hại quan trọng cho cây bông. Tác nhân gây bệnh do virus và được lan truyền trong tá»± nhiên nhờ côn trùng môi giá»›i là rệp bông.

Cây bông có thể bị bệnh khi cây còn nhỏ đến khi cây già. Triệu chứng vết bệnh rìa lá cong xuống phía dÆ°á»›i, lá giòn màu xanh đậm đồng nhất, các đốt thân, cành ngắn lại, cây lùn, khả năng ra hoa đậu quả kém, quả nhỏ, phẩm chất xÆ¡ giảm. Nếu cây bông bị bệnh trÆ°á»›c 50 ngày sau khi gieo thì hầu nhÆ° không cho thu hoạch.

Bệnh này không lây truyền qua đất, hạt giống, cÆ¡ giá»›i.

Bệnh mốc trắng: Tác nhân gây bệnh do nấm Ramulariopsis gossypii gây ra. Bệnh gây hại trên lá, tấn công từ lá già đến lá bánh tẻ. Cây bị bệnh nặng lá vàng và làm nụ, hoa, quả non bị rụng, quả chín ép, giảm năng suất.

Bệnh xâm nhiá»…m trong Ä‘iều kiện lá có giọt nÆ°á»›c, nhiệt Ä‘á»™ từ 16 - 34oC, đặc biệt là vào cuối mùa mÆ°a. Bệnh lây lan qua không khí, đất, nÆ°á»›c tÆ°á»›i, giống…

Bệnh đốm – cháy lá: Bệnh xuất hiện trong mùa mÆ°a, làm thối quả ở tầng dÆ°á»›i, làm giảm năng suất.

Tác nhân gây bệnh do nấm khi Rhizoctonia solani gây ra.

Bệnh lở cổ rá»…: Tác nhân gây bệnh do nấm và vi khuẩn nhÆ°: Rhizoctonia solani, Pythium spp... Bệnh gây hại từ khi cây bông vừa nẩy mầm đến giai Ä‘oạn 3 - 4 lá thật trong Ä‘iều kiện nhiệt Ä‘á»™ thấp và ẩm Ä‘á»™ đất cao. Triệu chứng là cây héo, ngọn rủ xuống. Cây bị bệnh rất dá»… nhổ, vết bệnh ăn vòng quanh thân gần sát mặt đất, và có màu mốc trắng, nâu hoặc Ä‘en.

11. Thu hoạch – Phân loại bông hạt

1. Đặc Ä‘iểm nở quả và tình hình thời tiết lúc thu hoạch: Cây bông từ lúc gieo đến khi quả đầu tiên nở thường mất 100 - 115 ngày. Giống nhÆ° trình tá»± nở hoa, đậu quả, quả bông chín từ cành dÆ°á»›i lên và từ trong ra ngoài. Thời kỳ đầu do đặc tính của cây và khí hậu còn ẩm do mÆ°a, tốc Ä‘á»™ nở quả thường chậm hÆ¡n má»™t chút. Đợt thu hái đầu tiên khi cây có 2 - 3 quả nở và cách quả đầu tiên nở từ 10 - 15 ngày, những đợt sau chỉ cách đợt trÆ°á»›c khoảng 7 - 8 ngày.

Khi hết mÆ°a, nắng chiều, nhiệt Ä‘á»™ cao, gió lá»›n bông chín nhanh hÆ¡n.

2. Những sai sót thường gặp khi thu hoạch bông hạt

- Thu bông chÆ°a nở đầy đủ: Bông nở đầy đủ là những quả bông có các múi bông bung, xốp, toàn bá»™ bông phủ kín quả. Quả chÆ°a chín đủ múi bông chÆ°a bung, còn ở dạng múi cau, vỏ quả Ä‘ang còn tÆ°Æ¡i, màu xanh. Những quả bông chÆ°a nở hết thường xÆ¡, hạt có Ä‘á»™ ẩm cao, nếu không phÆ¡i kịp thì dá»… bị mốc, làm giảm chất lượng.

- Thu lẫn bông múi cau, bông vàng ố, bông Ä‘en: Khi quả chín gặp mÆ°a, bông sẽ bị thối dẫn đến múi bông không thu được, hạt bị thối lép, hoặc do ẩm nên bông bị mốc. Những loại bông này không được thu để chung vá»›i loại bông tốt vì nó sẽ làm giảm phẩm cấp bông hạt, nên để riêng.

- Để lẫn lá, tai quả, đất: Khi thu hái không cẩn thận, dá»… bị dính đất, lá khô, tai quả vào bông hạt, nhất là thu hái về buổi trÆ°a nắng, chiều, tai lá khô và giòn.

- Để lẫn vật lạ, nhất là sợi nylon: Khi để lẫn sợi nylon vào bông sẽ gây khó khăn lá»›n cho công Ä‘oạn nhuá»™m màu công nghiệp, Ä‘ây là vấn đề hết sức cẩn trọng vì ảnh hưởng rất lá»›n đến phẩm cấp.

Số lần xem trang: :8300Nhập ngày: 28-01-2010Điều chỉnh lần cuối: