Cày Bừa Giữa Buổi Ban Trưa - Cổng Thông Tin điện Tử Tỉnh Tiền Giang

Truy cập nội dung luôn MENU

• TRANG CHỦ
• CHÍNH QUYỀN
  • GIỚI THIỆU TIỀN GIANG
  • BỘ MÁY TỔ CHỨC
• CÔNG DÂN
• DOANH NGHIỆP
• DU KHÁCH

​ English Facebook RSS ​ Hỏi đáp​ ​ Sơ đồ cổng - + Đọc bài viết In bài viết Gửi bài viết Cày bừa giữa buổi ban trưa 05/11/2017 - Lượt xem: 10298

Cày, bừa là hai trong nhữngloại nông cụ quan trọng ở khâu làm đất trước khi sạ cấy. Song mấy chục năm nayviệc đồng ruộng được cơ giới hóa, hình ảnh con trâu và thợ cày đã dần vắng bóng.Hồi năm 1990, thống kê ở vùng Cai Lậy chỉ còn 1 hộ ở xã Mỹ Phước Tây nuôi trâuđể cày ruộng. Đây có thể là đôi trâu cuối cùng gắn bó với nhà nông trên vùng đấtlúa. Hiện nay, những chiếc cày đã dần mục nát theo thời gian, việc cày bừa theolối xưa chỉ còn trong ca dao, tục ngữ.

Cày, bừa là hai trong nhữngloại nông cụ quan trọng ở khâu làm đất trước khi sạ cấy. Song mấy chục năm nayviệc đồng ruộng được cơ giới hóa, hình ảnh con trâu và thợ cày đã dần vắng bóng.Hồi năm 1990, thống kê ở vùng Cai Lậy chỉ còn 1 hộ ở xã Mỹ Phước Tây nuôi trâuđể cày ruộng. Đây có thể là đôi trâu cuối cùng gắn bó với nhà nông trên vùng đấtlúa. Hiện nay, những chiếc cày đã dần mục nát theo thời gian, việc cày bừa theolối xưa chỉ còn trong ca dao, tục ngữ.

Bừa trục dọn đất trước khi cấy lúa.

Vặn nài bẻ ống

Xưa nông dân Nam bộ nói chungvà vùng Tiền Giang nói riêng thường sử dụng 3 loại cày phổ biến là: Cày đõi, càybắp và cày mên.

Thân cày đõi được đẽo từ mộtkhối gỗ, dài khoảng 1,4m, gồm các bộ phận thân cày, trạnh cày, bắp cày, momcày, chuôi cày (tay nắm) và bàn cày. Đây là loại cày kết hợp giữa chiếc cày chìavôi của người Việt với cây cày của người Chăm ở miền Trung đã qua cải tiến. Bắpcày đóng chặt cứng vào thân cày nhờ các con bang (cây nêm). Lưỡi cày bằng sắt.Giữa thân cày có cắm một cái bắp hình lưng thỏ, dài khoảng 1,5m, được kìm cứngbởi một cây náng xuyên qua. Ở nơi ruộng đất sình lầy phải dùng hai con trâu kéo,mắc ách đôi lên cổ trâu, dính liền với cái vòi đàn nhờ cây đõi và dây đõi, dâynài, dây ống. Cây đõi tuy đơn sơ nhưng làm nhiệm vụ quan trọng là điều chỉnhthăng bằng khi cày, giúp cho trâu vượt qua những chỗ đất gồ ghề.

Cày đõi thường làm bằng gỗ mù ucứng chắc. Bàn cày đõi nhỏ, hẹp dễ bị lún sình nên chỉ thích hợp với ruộng gò.

Cày bắp còn gọi là cày chét(chét là cái nhánh), nguyên thủy là cây cày của người Khmer, vì có cái bắp dàinên gọi là cày bắp. Cày bắp cũng được đẽo từ nguyên khối gỗ, cũng có thân,trạnh, mom... Đặc biệt là, cái bắp dài và bàn cày to. Bắp cày dài và vòi đànnhọn là thứ vũ khí để khuất phục những cặp trâu khỏe và hung hãn. Bàn cày to ítbị lún sình. Cày bắp nguyên thủy không có náng, nông dân vùng Đồng bằng sông CửuLong đã cải tiến thêm một cây náng xuyên qua bắp cày, kìm chắc chắn, nhưng khôngđiều chỉnh đường cày theo ý muốn vì không có cây đõi. Cày bắp thích hợp vớiruộng sình lầy.Khoảng năm 1930, tại Hội chợ các xứ thuộc địa Đông Dương tổ chức tại Sài Gòn cótriển lãm cây cày chét của người Khmer. Những người thợ làm cày ở vùng Đồng bằngsông Cửu Long có dịp tiếp cận với loại cày này và họ đã cải tiến làm ra một câycày phù hợp với vùng đất đồng bằng, gọi là cày mên.Cày mên cải tiến gồm các bộ phận: Thân cây cày gồm chuôi, thân, trạnh và mom càylắp ghép nhau. Mom cày làm từ một khúc gỗ khá to, gắn liền với thân cày và chuôicày nhờ bulong, ốc vít... Các bộ phận này đều bằng gỗ, loại danh mộc, nhưngthường là những đoạn gỗ đã cưa xẻ theo quy cách nên không tốn nhiều tiền. Câycày mên của người Khmer thường lấy mảnh sành gắn vào trạnh cày. Trong quá trìnhcải tiến, người Việt nghĩ ra cách lấy lá sắt làm trạnh cày hàn dính với lưỡi càyvừa chắc vừa nhẹ. Bắp cày cũng là một khúc gỗ thẳng cho nên ít tốn gỗ. Cây càymên lúc mới đem sang triển lãm năm 1930 không có cây đõi, không cây náng nênkhông chắc chắn lắm. Thợ làm cày người Việt nghĩ đến việc đục rộng lỗ mộng trênthân cày và một con bang, chêm vào lỗ mộng. Vì vậy, khi đi cày, người cầm càyphải đem theo cái búa, nếu gặp chỗ đất không bằng phẳng hay đất cứng, muốn lưỡicày xới sâu thì dùng búa tháo con bang (cây nêm) nêm lỗ mộng trên thì cày sẽ ănxuống; ngược lại, khi gặp đất sình, lưỡi cày ăn xuống thì tháo con bang mộngdưới thì lưỡi cày ăn lên.

Đất Nam bộ thường bùn lầy nêncày ruộng phải dùng một đôi trâu mới kéo nổi. Vì vậy nhà nông thiết kế phần đuôigọng có gắn con sẻ làm chốt. Từ chốt sẻ này, người ta buộc sợi dây nài vòng quacái ách đôi đặt trên cổ hai con trâu, thêm một sợi dây ống buộc cứng cổ hai contrâu vào cái ách, vì vậy có câu "vặn nài bẻ ống".

Chín răng trâu cười, mười răngtrâu khóc

Bừa là nông cụ dùng xới mặtđất. Sau khi cày, người ta sử dụng bừa để cào những đám cỏ khó phân hủy, trướckhi trục để sục bùn nhận cỏ.

Bừa có hai phần. Thân bừa làmột khối gỗ chữ nhật, dài khoảng 1,5m - 1,7m, giữa có 2 lỗ mộng để cắm 2 gọngtre. Chiếc gọng dài khoảng 2 m, đuôi gọng gắn con sẻ/chốt. Thân bừa có từ 9 - 10răng, mỗi răng dài khoảng 0,2m, thường làm bằng tre. Tùy theo vùng đất mà ngườita tính độ dài của thân bừa. Nếu đất lầy, gắn 10 răng, tức loại dài đến 2m thìtrâu sẽ kéo không nổi, vì vậy có câu "Chín răng trâu cười, mười răng trâu khóc".Việc điều khiển trâu bừa cũng như điều khiển trục, người đứng bừa trụ chân trênthân bừa, một tay nắm vàm trâu, một tay cầm roi điều khiển.

Khi nhà nông chuyển sang phươngpháp sạ khô, vùng Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện hai loại bừa cải tiến gồm:

Bừa sắt, còn gọi là bừa móc,hình dáng tương tự bừa răng tre, nhưng được làm bằng sắt, dài hơn và cong nhưnhững cái móc. Bừa sắt dùng để móc đất cứng. Hiện nay, nhà nông dùng máy càythay trâu kéo bừa, cây bừa sắt được cải tiến, gắn thêm hai cây gọng ở hai đầuthay cho gọng giữa để nối vào máy cày.

Bừa lĩa, cũng là loại bừa cảitiến, thân bằng gỗ, dài khoảng 1,5m - 2,3m, cắm nhiều răng móc sắt nhỏ, mỗirăng dài khoảng 0,15 m. Với chức năng "lĩa" (tức kéo qua kéo lại), loại bừa nàysử dụng sau khi rải giống sạ khô xong, người ta lĩa ngang dọc nhiều lần cho đấtnát, tơi và để lấp kín hạt giống.Trâu của người Nam bộ nuôi để làm sức kéo thường đi theo "vọng ví" - tức đinghịch chiều kim đồng hồ. Ví là vào, thá là ra. Do đó nông dân thường sử dụngtrâu bản địa đã thuần để kéo cày, bừa hay trục, không sử dụng trâu nhập từCampuchia được. Khi bắt một đôi trâu kéo cày, kéo bừa hay trục thì con yếu -thường là trâu cái đứng phía bên phải, con mạnh - thường là trâu đực đứng phíabên trái. Khi đôi trâu di chuyển, con bên trái sẽ đi nhanh hơn.

Các loại cày bừa, trục và nhiềuloại nông cụ khác đang mất dần. Thiết nghĩ, các địa phương nên có kế hoạch sưutầm và lập bảo tàng nông cụ để lưu giữ cho thế hệ mai sau hiểu được kỹ thuậtcanh tác của cha ông ta trong quá khứ.

Phan Lê (Nguồn: Báo ẤpBắc)

- + Đọc bài viết In bài viết Gửi bài viết Tương phản Đánh giá bài viết(0/5) Tin liên quan Tiền Giang đạt Huy chương Vàng chương trình Hội diễn Nghệ thuật quần chúng "Ca khúc cách mạng" toàn quốc năm 2025 - 16/06/2025 Liên hoan hợp xướng học sinh, sinh viên Tiền Giang - Giai điệu của tinh thần đoàn kết - 20/05/2025 Để phong trào văn nghệ trường học trên địa bàn tỉnh Tiền Giang phát triển - 12/03/2025 Tiền Giang: Nhạc sĩ Ngô Ngọc Hùng đạt giải thưởng Âm nhạc Việt Nam năm 2024 - 25/12/2024 Tiền Giang: Triển lãm ảnh nghệ thuật "Vẻ vang truyền thống Bộ đội Cụ Hồ" - 23/12/2024 Chia sẻ bài viết qua mail Email người gửi: * Email người nhận: * Tiêu đề: * Nội dung * Liên kết: Gửi

Văn bản chỉ đạo điều hành

Công báo Tiền Giang

Góp ý dự thảo văn bản

Cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật

Dịch vụ công trực tuyến

CSDL Quốc gia về TTHC

​ Xem tất cả Pháp luật về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp(06-05) Hướng dân thanh toán trực tuyến nghĩa vụ tài chính về đất đai(24-08) Hướng dẫn bầu cử 2021-2026(19-05) Nâng cao hiệu quả hành chính công(20-01) Về thăm làng cổ Đông Hòa Hiệp(09-01) Liên kết website Đảng cộng sản Việt Nam Cổng Thông tin điện tử Chính phủ Bộ Công an Bộ Công Thương Bộ Giáo dục và Đào tạo Bộ Giao thông Vận tải Bộ Khoa học và Công nghệ Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Bộ Ngoại giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Bộ Nội vụ Bộ Quốc phòng Bộ Tài chính Bộ Tài nguyên và Môi trường Bộ Tư pháp Bộ Thông tin và Truyền thông Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bộ Xây dựng Bộ Y tế An Giang Bà Rịa - Vũng Tàu Bạc Liêu Bắc Kạn Bắc Giang Bắc Ninh Bến Tre Bình Dương Bình Phước Bình Thuận Cà Mau Cao Bằng Cần Thơ Đà Nẵng Kiên Giang Hồ Chí Minh Đang truy cập: Hôm nay: Tuần hiện tại: Tháng hiện tại: Tháng trước: Tổng lượt truy cập: ​ Cổng Thông tin điện tử tỉnh Tiền Giang - https://www.tiengiang.gov.vn Cơ quan chủ quản: Ủy ban nhân dân tỉnh Tiền Giang Giấy phép số 19/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Tiền Giang cấp ngày 11/9/2023 Ban Biên tập Cổng Thông tin điện tử tỉnh Tiền Giang Địa chỉ: Số 23, đường 30/4, Phường 1, TP. Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang Điện thoại: 0273.3873153 - 0273.3977184, Email: [email protected] ® Ghi rõ nguồn "Cổng Thông tin điện tử tỉnh Tiền Giang" hoặc "www.tiengiang.gov.vn" khi phát hành lại thông tin từ Cổng Thông tin này // ]]>