Chiến Tranh Chechnya Lần Thứ Nhất – Wikipedia Tiếng Việt

Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất
Trực thăng Mi-8 của Nga bị bắn hạ bởi quân Chechnya gần Grozny tháng 12 năm 1994
Thời gian 11 tháng 12 năm 1994 - 31 tháng 8 năm 1996 Địa điểm Cộng hoà Chechnya, Nga Kết quả Chechnya chiến thắng Nga rút quân Chechnya độc lập tiếp tục tồn tại
Tham chiến
Nga Quân đội Nga GRU FSB Hội đồng lâm thời Chechnya	Cộng hòa Chechnya Ichkeria
Chỉ huy và lãnh đạo
Boris Yeltsin Pavel Grachev Anatoly Kulikov Konstantin Pulikovsky	Dzhokhar Dudayev† Aslan Maskhadov
Lực lượng
38.000 (tháng 12 năm 1994)70.500 (tháng 2 năm 1995)	15.000 binh sĩ[1]
Thương vong và tổn thất
5.732 chết hoặc mất tích 17.892 bị thương	3.000 chết hoặc mất tích (quân Chechen tuyên bố)17.391 chết hoặc mất tích (Nga tuyên bố)
30.000 dân thường chết, bị thương hàng vạn[2]

x t s Chiến tranh Chechnya lần thứ I
Xung đột Nga-Chechnya (1994)–Cuộc bao vây Chechnya (1994)–Trận Grozny (1994)–Trận Grozny (1994-1995)–Trận Grozny (1996)

x t s Xung đột hậu Xô viết

Caucasus Nagorno-Karabakh lần một 2016 2020 biên giới 2021–2023 đụng độ 2022 Gruzia Nam Ossetia Abkhazia lần một lần hai Kodori 2001 Bắc Ossetia Chechnya–Nga lần một lần hai Giai đoạn du kích Nổi dậy tại Bắc Kavkaz Nổi dậy IS Dagestan Ingushetia Nga–Gruzia Trung Á Tajikistan Uzbekistan Xung đột Batken Cách mạng Kyrgyzstan Tulip 2010 2020 Nam Kyrgyzstan Gorno-Badakhshan Xung đột Dungan–Kazakh Xung đột Kyrgyzstan–Tajikistan 2021 2022 Kazakhstan Qaraqalpaqstan Đông Âu Transnistria Moskva 1993 Ukraina Euromaidan Cách mạng Nhân phẩm Bất ổn thân Nga Nga-Ukraina Sáp nhập Krym Donbas Eo biển Kerch Xâm chiếm 2022 Khúc dạo đầu Tập đoàn Wagner nổi dậy

x t s Chiến tranh liên quan tới Liên Bang Nga
Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất–Chiến tranh Chechnya lần thứ hai–Chiến tranh Nam Ossetia 2008

Cuộc chiến Chechnya lần thứ I là một cuộc xung đột giữa Liên bang Nga và Cộng hòa Chechnya Ichkeria, từ tháng 12 năm 1994 đến tháng 8 năm 1996. Nguyên nhân bắt nguồn từ việc Chính phủ tự trị ở Chechnya tuyên bố độc lập, ly khai vùng này khỏi nước Nga. Chính phủ Nga không chấp nhận việc một vùng lãnh thổ của họ ly khai vì nó đe dọa sự toàn vẹn lãnh thổ của nước Nga, nên đã đem quân đánh dẹp chính phủ Chechnya.

Đỉnh điểm của cuộc chiến là trận đánh ở thủ đô Grozny. Mặc dù quân số áp đảo, được sự hỗ trợ của không quân, quân Nga đã cố gắng chiếm quyền kiểm soát khu vực miền núi của Chechnya nhưng không thành công. Năm 1996, chính phủ của Boris Yeltsin tuyên bố một thỏa thuận ngừng bắn và một hiệp ước hòa bình được ký kết một năm sau đó. Con số chính thức số quân Nga tử trận là 5.732. Không có con số chính xác cho số quân Chechnya bị giết, con số ước lượng là từ 3.000 đến 17.391 người tử trận. Ước tính số thường dân bị chết từ 30.000 đến 80.000 người, nhiều thành phố và làng mạc trên khắp nước Cộng hòa trong tàn phá và hủy hoại.

Bối cảnh

[sửa | sửa mã nguồn]

Liên Xô tan rã

[sửa | sửa mã nguồn] Bài chi tiết: Cuộc đảo chính Xô viết năm 1991

Liên Bang Nga độc lập sau khi Liên Bang Xô Viết tan rã. Nga đã được chấp nhận rộng rãi là nhà nước kế vị Liên Xô. Trong thời gian đầu, tình hình chính trị Nga không ổn định. Hạ viện Nga (Duma) đã ban hành các bộ luật nhằm củng cố quyền hành. Trong khi đó, ở Chechnya, một chính phủ chống đối dần hình thành.

Năm 1992, Tổng thống Nga đã thông qua điều luật Duma ban hành. Tuy nhiên, hai quốc gia Chechnya và Tatarstan đã không thông qua. Cuối cùng, năm 1994, Tổng thống Yeltsin đã ký hiệp định đặc biệt, ban cho các nước cộng hoà trực thuộc đặc quyền chính trị lớn hơn. Nhưng Chechnya đã không thông qua. Mâu thuẫn nảy sinh.

Chechen độc lập

[sửa | sửa mã nguồn] Bài chi tiết: Chechnya độc lập

Trong khi đó, ở Chechen, Dzhokhar Dudayev-một chính trị gia lớn đã đứng lên, tuyên bố độc lập cho Chechnya. Quốc hội do ông này lập ra đã đặt tên nước là Cộng hoà Chechen. Tuy nhiên, không có sự ủng hộ từ quốc tế. Sau khi Chechen tuyên bố độc lập, Nga phản ứng dữ dội. Có thể gặp sự phản ứng này tương tự như Gruzia trong Chiến tranh Nam Ossetia 2008.

Nhờ khả năng "thiên bẩm" của mình, Dzhokhar Dudayev đã có được sự ủng hộ mạnh mẽ của quần chúng Chechen. Ông này cũng thành lập nên quân đội Chechen, có sự trang bị hiện đại và sự hậu thuẫn của Mỹ cũng như phương Tây, sẵn sàng đối đầu với quân Nga.

Diễn biến

[sửa | sửa mã nguồn]

Căng thẳng Grozny-Moskva

[sửa | sửa mã nguồn]

Từ năm 1991, nhiều người dân tộc Chechen đã có ý định chống đối Nga. Sau khi Chechen độc lập, căng thẳng Grozny và Moskva đã xảy ra. Chính phủ Chechen đã quyết định trục xuất những người Nga sống tại Chechen (Dân số Chechnya chủ yếu là người Nga, Ukraina, Armenia).[3]. Sau sự kiện biểu tình chống Nga năm 1993, chính phủ lâm thời do Dudayev đã lên thay thế chính thức chính quyền Nga tại đây.

Đến tháng 8 năm 1994, các Đảng đối lập, chống đối Dudayev đã ra mặt chống đối. Moskva đã bí mật cung cấp vũ khí cho các tay súng chống đối Dudayev. Sự việc vỡ lở, Grozny cáo buộc Moskva tiếp tay cho khủng bố. Lập tức, Yeltsin đã cho binh sĩ kéo đến, phong toả Chechen.

Phiến quân làm loạn ở Grozny từ tháng 10 năm 1994. Tuy nhiên, không thành công. Nga đã chính thức tuyên chiến với Chechnya. FSB, Quân đội Nga được cài vào các cơ quan của Chechen để đối phó. Kể từ ngày 01 Tháng 12, lực lượng Nga đã công khai thực hiện không kích Chechnya. Ngày 11 Tháng 12 Năm 1994, Tướng Pavel Grachev của Nga đã đồng ý để "tránh tiếp tục sử dụng vũ lực", lực lượng Nga tiến vào nước Cộng hòa để "thiết lập trật tự hiến pháp tại Chechnya và bảo quản sự toàn vẹn lãnh thổ của Nga".

Diễn biến quân sự

[sửa | sửa mã nguồn]

Giai đoạn đầu

[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 11 tháng 12 năm 1994, Nga đã tấn công Chechen từ nhiều phía. Hành động này không được ủng hộ. Rất nhiều quan chức Nga đã từ chức để phản đối. Tình hình này khiến Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Nga cũng phải từ chức. Người Nga coi đây là hành động "nồi da nấu thịt". Hơn 800 quân nhân đã từ chối tham chiến, trong đó có 83 người bị xét xử.[4] Tướng Nga là Lev Rokhlin cũng từ chối tham gia. Việc không chuẩn bị tốt về tư tưởng chính trị đã khiến tinh thần và hiệu quả tác chiến của quân Nga bị sụt giảm nghiêm trọng trong chiến dịch.

Trận Grozny

[sửa | sửa mã nguồn] Bài chi tiết: Trận Grozny (1994-1995)

Nga tiếp tục tấn công

[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Trận Grozny (1996)

Trận Grozny (1996) là trận đánh thứ ba ở Grozny trong Chiến tranh Chechnya. Trận Grozny này bắt đầu khi các phiến quân chống đối Dudayev cùng với quân Nga bất ngờ công kích. Đây là trận đánh dẫn đến thỏa thuận ngừng bắn cuối cùng giữa hai bên. Trong trận này, Nga có ưu thế về quân số và vũ khí, nhưng chiến thuật của họ không phù hợp, tinh thần chiến đấu thấp và binh sĩ chỉ được huấn luyện sơ sài, nên đã bị thiệt hại nặng vì sức chống trả quá dữ dội của quân Chechnya, khiến họ phải đề nghị ngừng bắn.[5]

Kết quả

[sửa | sửa mã nguồn]

Theo phía Nga công bố, họ có 3.826 binh lính đã thiệt mạng, 17.892 bị thương, và 1.906 mất tích. Theo uỷ ban Quân sự độc lập của Nga, họ có 5.362 binh lính thiệt mạng, 52.000 người bị thương hoặc bị bệnh.[6] Thương vong của phía Chechnya được ước tính lên đến 100.000 người chết hoặc nhiều hơn, trong đó phần lớn là dân thường,[7] Bộ trưởng Nội vụ Nga Anatoly Kulikov cho rằng ít hơn 20.000 dân thường đã thiệt mạng.

Tháng 11 năm 1996, hai bên đã ký một thoả thuận, quyết định Nga phải bồi thường cho những người dân Chechnya bị ảnh hưởng từ cuộc chiến. Nga cũng chấp nhận một ân xá cho các binh sĩ Nga và phiến quân Chechnya như nhau.[8] Tuy nhiên, quan hệ Grozny-Moskva vẫn chưa thể ấm lên. Sau cuộc tấn công lại năm 1999, mâu thuẫn lại tiếp tục nảy sinh.

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]

• A Military History of Russia: From Ivan the Terrible to the War in Chechnya Author: David R. Stone (preview available)
• A Small Corner of Hell: Dispatches from Chechnya Author: Anna Politkovskaya (preview available)
• Allah's Mountains: The Battle for Chechnya Author: Sebastian Smith (preview available)
• Angel of Grozny[liên kết hỏng] Author: Asne Seierstad
• Chechnya: Calamity in the Caucasus[liên kết hỏng] Author: Carlotta Gall, Thomas De Waal
• Chechnya: From Nationalism to Jihad Author: James Hughes (preview available)
• Chechnya: From Past To Future Author: Richard Sakwa and others (preview available)
• Chechnya: Life in a War-Torn Society Author: Valery Tishkov (preview available)
• Chechnya: The Case for Independence Author: Tony Wood
• Chechnya: Tombstone of Russian Power Author: Anatol Lieven
• Landscapes of War: From Sarajevo to Chechnya Author: Juan Goytisolo (preview available)
• My Jihad[liên kết hỏng] Author: Aukai Collins
• Open Wound: Chechnya 1994-2003 Author: Stanley Greene
• Russia Confronts Chechnya: Roots of a Separatist Conflict Author: John B. Dunlop (preview available)
• Russia in Afghanistan and Chechnya Author: Robert M. Cassidy (preview available)
• Russia's Chechen War Author: Tracey C. German (preview available)
• Russia's Restless Frontier: The Chechnya Factor in Post-Soviet Russia Author: Dmitri Trenin, Anatol Lieven (preview available)
• Russia's Wars with Chechnya 1994-2003[liên kết hỏng] Author: Michael Orr
• Russian Military Reform, 1992-2002 Author: Anne Aldis, Roger N. McDermott
• The Chechen Wars: Will Russia Go the Way of the Soviet Union? Author: Matthew Evangelista (preview available)
• The Lone Wolf and the Bear: Three Centuries of Chechen Defiance of Russian Rule Author: Moshe Gammer (preview available)
• The Russian Army in a Time of Troubles Author: Pavel K. Baev (preview available)
• The Oath: A Surgeon Under Fire Author: Khassan Baiev
• The Wolves of Islam: Russia and the Faces of Chechen Terror Author: Paul J. Murphy (preview available)

Chú thích

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ (Tiếng Nga) Броня горела, как дрова... - Публицистика - Православное воинство - Русское Воскресение;?>
2. ^ thương vong dân sự và quân sự của cuộc chiến tranh tại Chechnya Chechnya Hữu nghị Nga-Xã hội
3. ^ OP Orlov; VP Cherkassov "Россия. - Чечня: Цепь ошибок и преступлений" (tiếng Nga). Memorial
4. ^ Gall, Carlotta; Thomas de Waal (1998) Chechnya:. Thiên tai tại Caucasus. New York University Press. ISBN 0-8147-2963-0.: Pp. 177-181.
5. ^ Bạo lực bùng một lần nữa tại Chechnya, CNN, Ngày 06 tháng 8 năm 1996
6. ^ Saradzhyan, Simon (2005-03-09) "Quân đội. Học kinh nghiệm từ bài học ít Chechnya". Moscow
7. ^ Quân đội Nga tại Chechnya bởi Pavel Felgenhauer
8. ^ Đầu Chechnya tranh - 1994-1996

Cổng thông tin:

• Lịch sử
• Quân sự

Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất.

x t s Các cuộc xung đột vũ trang liên quan đến Nga (bao gồm thời kỳ Đế quốc Nga và Liên Xô)
Liên quan	Chiến tranh cận đại Lịch sử quân sự Nga Lịch sử quân sự Đế quốc Nga Lịch sử quân sự Liên Xô Lịch sử quân sự Liên bang Nga Xung đột hậu Xô viết Lực lượng Vũ trang Liên bang Nga Danh sách Chiến tranh Rus'–Byzantine Chiến tranh Muscovy–Litva Chiến tranh Nga-Krym Chiến tranh Liên Xô-Phần Lan Chiến tranh Nga-Kazan Chiến tranh Nga-Ba Tư Chiến tranh Nga-Ba Lan Chiến tranh Nga-Thụy Điển Chiến tranh Nga–Thổ Nhĩ Kỳ Chiến tranh Nga-Ukraina Xung đột biên giới Nga–Thanh Danh sách chiến tranh liên quan đến Nga Danh sách chiến tranh liên quan đến Liên Xô Danh sách chiến tranh liên quan đến Liên bang Nga
Nội bộ	Khởi nghĩa Bolotnikov Khởi nghĩa Razin Khởi nghĩa Bulavin Khởi nghĩa Pugachev Khởi nghĩa tháng Chạp Nội chiến Nga Khởi nghĩa tháng Tám Cuộc đảo chính Xô viết năm 1991 Khủng hoảng Hiến pháp Nga 1993 Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất Chiến tranh Dagestan Chiến tranh Chechnya lần thứ hai Nổi dậy tại Bắc Kavkaz
Nước NgaSa hoàng	Chiến tranh Nga-Krym Chiến tranh Nga-Kazan Chiến tranh Nga-Thụy Điển (1554–1557) Chiến tranh Livonija Nga chinh phục Siberia (1580–1747) Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1568–1570) Chiến tranh Nga-Thụy Điển (1590–1595) Chiến tranh Ba Lan–Muscovy (1605–1618) và Thời kì Đại Loạn Chiến tranh Ingria Chiến tranh Smolensk Chiến tranh Nga-Ba Tư (1651–1653) Xung đột biên giới Nga–Thanh Chiến tranh Nga-Ba Lan (1654–1667) Đại hồng thủy Chiến tranh Thụy Điển–Đan Mạch (1658–1660) Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1676–1681) Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1686–1700)
Thế kỷ18–19	Đại chiến Bắc Âu Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1710–1711) Chiến tranh Nga–Ba Tư (1722–1723) Chiến tranh Kế vị Ba Lan (1733–1738) Chiến tranh Áo-Nga–Thổ Nhĩ Kỳ (1735–1739) Chiến tranh Kế vị Áo (1740–1748) Chiến tranh Nga–Thụy Điển (1741–1743) Chiến tranh Bảy Năm Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1768–1774) Liên minh Bar Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1787–1792) Chiến tranh Nga-Thụy Điển (1788–1790) Chiến tranh Nga-Ba Lan (1792) Nga thuộc địa hóa Bắc Mỹ Nổi dậy Kościuszko Cuộc chinh phạt Ba Tư, 1796 Chiến tranh Liên minh thứ Hai Chiến tranh Liên minh thứ Ba Chiến tranh Nga-Ba Tư (1804–1813) Chiến tranh Liên minh thứ Tư Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1806–1812) Chiến tranh Anh-Nga Chiến tranh Nga–Thụy Điển (1808–1809) Chiến tranh Liên minh thứ Năm Chiến tranh Pháp–Nga (1812) Chiến tranh Liên minh thứ Sáu Triều đại Một trăm ngày Nga chinh phục Kavkaz Chiến tranh Kavkaz Chiến tranh Nga-Circassia Nga sáp nhập Chechnya và Dagestan Chiến tranh Nga–Ba Tư (1826–1828) Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1828–1829) Cuộc nổi dậy tháng 11 Cách mạng Hungary 1848 Chiến tranh Krym Chiến tranh Åland Sáp nhập Amur Khởi nghĩa Tháng Giêng Nga chinh phục Trung Á Nga chinh phục Bukhara Chiến dịch Khiva 1873 Chiến tranh Nga–Thổ Nhĩ Kỳ (1877–1878) Phong trào Nghĩa Hòa Đoàn Nga xâm chiếm Mãn Châu
Thế kỷ20	Chiến tranh Nga–Nhật Nga chiến đóng Tabriz Chiến tranh thế giới thứ nhất Nội chiến Nga Chiến tranh Ukraina–Xô viết Xô viết xâm chiếm Ukraina 1919 Vùng tự chủ Alash Nội chiến Phần Lan Xung đột Sochi Heimosodat Cuộc tấn công hướng tây Xô viết 1918–1919 Chiến tranh độc lập Estonia Chiến tranh độc lập Latvia Chiến tranh Litva–Xô viết Xung đột Gruzia–Ossetia (1918–1920) Chiến tranh Nga-Ba Lan (1919-1921) Hồng quân xâm chiếm Azerbaijan Hồng quân xâm chiếm Armenia Hồng quân xâm chiếm Gruzia Hồng quân can thiệp tại Mông Cổ Khởi nghĩa Đông Karelia Khởi nghĩa Trung Á Khởi nghĩa tháng Tám Xung đột Urtatagai (1925–1926) Xung đột Trung-Xô 1929 Hồng quân can thiệp tại Afghanistan (1929) Hồng quân can thiệp tại Afghanistan (1930) Chiến tranh biên giới Xô–Nhật Liên Xô xâm chiếm Tân Cương Chiến tranh Tân Cương (1937) Chiến tranh thế giới thứ hai Liên Xô tấn công Ba Lan Chiến tranh Liên Xô–Phần Lan (1939–1940) Liên Xô chiếm đóng các nước Baltic (1940) Liên Xô chiếm đóng Latvia Liên Xô chiếm Bessarabia và Bắc Bukovina Chiến tranh Tiếp diễn Chiến tranh Xô–Đức Liên Xô tái chiếm đóng các nước Baltic (1944) Liên Xô tái chiếm đóng Latvia năm 1944 Anh-Xô xâm chiếm Iran Chiến tranh Xô–Nhật Chiến tranh du kích tại các nước Baltic Chiến tranh du kích tại Ukraina Kháng chiến chống cộng sản tại Ba Lan (1944–1953) Khởi nghĩa Ili Chiến tranh Đông Dương Chiến tranh Triều Tiên Nổi dậy tại Đông Đức 1953 Sự kiện năm 1956 ở Hungary Chiến tranh Việt Nam Sự cố Vlora Khối Warszawa tấn công Tiệp Khắc Xung đột biên giới Trung–Xô Chiến tranh Tiêu hao Chiến tranh độc lập Eritrea Nội chiến Angola Chiến tranh Ogaden Chiến tranh biên giới Nam Phi Chiến tranh Liên Xô–Afghanistan (1979–1989) Chiến tranh Vùng Vịnh Các cuộc tấn công OMON Liên Xô vào các đồn biên giới Litva Chiến tranh Nagorno-Karabakh Chiến tranh Transnistria Nội chiến Gruzia Nội chiến Tajikistan Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất Chiến tranh Dagestan
Thế kỷ21	Chiến tranh Chechnya lần thứ hai Chiến tranh Nam Ossetia 2008 Chiến tranh Nga – Ukraina Liên bang Nga sáp nhập Krym Chiến tranh Donbas Nga xâm lược Ukraina Can thiệp quân sự của Nga trong nội chiến Syria Chiến dịch Tây Libya Chiến tranh Nagorno-Karabakh 2020 Triển khai tại Kazakhstan
Mùa đông Nga Cách mạng Nga (1917) Chiến tranh Lạnh Vùng ảnh hưởng