Chìm Nổi - Tuổi Trẻ Online

Phóng to

Chuyện đến tai Trang Tử, Trang bảo: "Kẻ thật là hiền thì người ta không biết đến để chê khen". Trang tuy là ẩn sĩ nhưng vua muốn được thấy mặt, chúa mong được nghe tên, nếu miễn cưỡng phải xếp loại thì Trang thuộc phía những người có tiếng chìm. Họ thành danh nhưng không nổi danh.

Và cũng theo tiêu chí của Trang thì những người nổi tiếng không bao giờ là người hiền. Trang Tử là một trong những triết gia thành thực với mình nhất, bàn về bất cứ sự gì, hầu như ông đều đủ lời. Có điều, cách nói của ông làm người ta buồn cười, bởi vì ông theo Lão. Hạ sĩ văn đạo đại tiếu chi. Người thấp nghe đạo lớn ôm bụng cười vỡ ruột. Đọc Nam Hoa Kinh thường thấy Trang không ưa người nổi tiếng, bởi trong đám đó rất đông hạ sĩ.

Nổi tiếng là một dấu hiệu của thành danh, một thứ mà xưa nay biết bao kẻ sĩ mải mê tìm. Có danh thì chưa chắc đã có quyền, nhưng chắc hẳn phải có cạc-vi-dít, một phẩm vật không thể thiếu trong nền kinh tế thị trường. Bắt đom đóm để xem sách, treo tóc lên xà nhà để khỏi ngủ gật, những người mê chữ chăm chỉ khổ luyện mong đến ngày tất tần tật phải biết đến mình. Niềm vui được nhiều người công nhận là hạnh phúc nghẹn ngào khó tả.

Nhưng nổi tiếng qua chữ là chuyện của xưa, trong xã hội hiện đại đông người lắm nghề, muốn là người nổi tiếng thì không cứ phải lụy vào chữ. Ví như cầu thủ bóng đá chẳng hạn, ví như ca sĩ nhạc nhẹ chẳng hạn. Maradona và Madona là minh chứng, hai Ma này đã từng là nam thần và nữ thần của nhiều giới. Những người viết tuy có nổi tiếng, nhưng không phải là nghệ sĩ biểu diễn nên hiếm người biết mặt.

Vì thế mới có chuyện thi sĩ Xuân Diệu đi vào cửa công viên quên không mua vé, người gác cổng hỏi, thi sĩ xưng danh: “Tôi là Xuân Diệu đây”. Người gác cổng cục cằn: “... Không cho vào, kể cả ông có là Xuân thịt chó!”... Từ ngày nhan nhản truyền hình, những chuyện như vậy không lặp lại nữa. Có nhiều người làm thơ tài gần gần bằng Xuân Diệu, thơ chưa ai thuộc, nhưng khán giả đã thuộc mặt trên VTV. Cái câu “văn kỳ thanh” coi như là bỏ, bởi hải nội chư vị độc giả đã được “kiến truyền hình”.

Tiền lẻ Một ông vốn rất sợ vợ, hỏi xin tiền vợ: - Bà có tiền lẻ cho tôi mấy đồng? - Không có! - Bà có 2.000 đồng kia kìa, tôi nhìn thấy rõ ràng mà! - Hai mà gọi là lẻ à? - Ừ thì hai là chẵn, nhưng mà... - Này đừng có trèo đèo nhé, đòi tiền lẻ rồi tới vợ lẻ chứ gì! - !!!

Những người này khi đi ngang qua nhiều cửa thường không mua vé, tiền tiết kiệm dư lại đem gửi ngân hàng dầy tới mấy sổ. Sách kinh doanh phương Đông gọi là từ danh sinh lợi. Có lẽ vì vậy mà đa phần những người nổi tiếng đều xúng xính bạc. Kết hợp hài hòa lương thiện nhất giữa danh và lợi đáng kể hàng đầu là ca sĩ. Cát-sê hát luôn được đưa như một đại vấn đề trong nhiều số báo, người nói xứng người nói chưa xứng. Trái đất ba phần tư nước mắt. Người biết khóc thì đông, người biết hát (đặc biệt là hát để cho vui) thì hiếm.

Ca sĩ có thu nhập cao là điều xứng đáng. Tuy nhiên, không phải cứ ca sĩ nổi tiếng là dư dật, cũng nhiều ca sĩ chỉ đủ ăn. Phân biệt điều này rất dễ. Các ca sĩ sung túc hay biểu diễn từ thiện trong các đại nhạc hội ủng hộ đồng bào lũ lụt, thường phong độ là vui tươi và hát những bài về người mẹ. Các ca sĩ nghèo hơn cũng có thể là tham gia các đại nhạc hội trên, nhưng thường mặt mũi buồn rầu và hát những bản tình ca tan vỡ.

Một dạng nổi tiếng nữa phải kể đó là thương gia. Nho giáo Việt Nam trọng thuyết chính danh xếp họ vào thứ bét theo bậc sĩ nông công thương. Giới doanh nhân trọng thực ít kẻ ngụy danh giả hình, nên ngày nay họ đang có cơ trèo lên vị trí đầu. Nhiều nhân vật chính trong văn học đã là người của họ, nhiều nông dân và công nhân đã đi làm cho họ, thương gia rồi sẽ nổi tiếng. Ở căn chất, thương gia khác xa nghệ sĩ, có lợi thì lưỡng lự kiếm danh.

Phương châm vẫn truyền thống là phú quý bắt buộc mới sinh lễ nghĩa. Khi quyên tiền giúp đỡ đồng bào bị thiên tai, mặt họ nửa vui nửa buồn. Cái cách hành danh này bị cả sĩ nông công coi là dung tục, trong sâu xa không lấy làm trọng. Thương nữ bất tri vong quốc hận. Cách giang do xướng Hậu đình hoa. Một kẻ sĩ làm thơ, xuất xứ nông dân dịch rằng: Lái buôn không biết hờn lũ quét. Giải khuây đi hát chốn nhiều hoa. Có một điều quý là thương nhân thường thích ngậm miệng ăn tiền, phẩm chất này khiến họ yêu sự chìm tiếng, do vậy ở mặt nào đấy họ khá gần gũi với hiền triết.

Văn nhân thì không hẳn thuộc nhóm nổi tiếng như ca sĩ hay thương gia, nhưng cũng không hẳn thuộc nhóm chìm tiếng như ẩn sĩ hay triết gia. Nó lỡ cỡ, đại khái là ba chìm bảy nổi. Có người mặt nổi mà mông chìm, có người mông nổi mà mặt chìm. Tỉ lệ người hiền trong văn cũng cao nên khát vọng văn chương nhiều lúc lung tung, tiền một ít, danh một ít.

Đấy là một trong nhiều nguyên nhân khiến nhà văn khó lập được đức, khó lập được công, mà thường thường chỉ lập được ngôn. Chỉ lập được một tí tẹo như vậy, nhưng văn chương vẫn có vẻ muôn đời bất hủ.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề