"Cho Cần Câu Tốt Hơn Cho Xâu Cá" - Báo Nhân Dân

- Xin chúc mừng ông nhân sự kiện khánh thành Trung tâm nghệ thuật Lê Bá Đảng. Ông có hài lòng với cơ ngơi nằm soi bóng bên dòng Hương thơ mộng?

- Ồ, hài lòng chứ. Tôi được toàn quyền "bài binh bố trận" trong tòa nhà rộng 1.417 m2 này.

Anh thấy đấy, tất cả đã là một không gian nghệ thuật: sân trước và tầng trệt trưng bày những sáng tác mà tôi dành tặng nhân dân tỉnh Thừa Thiên - Huế, tầng hai là nơi vợ chồng tôi sống; "hậu cung" - phía nhà nhìn ra sông Hương, là nơi chế tác sản phẩm, cũng chính là nơi tôi rộng lòng đón và tận tâm truyền niềm đam mê trọn đời của mình cho bất cứ ai có nhu cầu.

- Nghe nói, ông từng vẽ tranh về đường mòn Hồ Chí Minh để làm từ thiện?

- (Cười). Đó là một kỷ niệm rất vui. Chả là hồi ở Pháp, khi đọc trên báo, Internet, tôi nghe nói nhiều về đường mòn Hồ Chí Minh huyền thoại, tiêu biểu cho ý chí quật cường của dân tộc trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ nhưng lại không biết hình hài nó thế nào.

Mỗi lần gặp bạn bè từ trong nước sang, tôi đều mong muốn được họ kể cho nghe về con đường thần thánh này.

Từ những buổi hàn huyên ấy, tôi dần bắt được cái thần của câu chuyện rồi phóng bút. Hàng trăm bức tranh được hoàn thành chỉ mang một cái tên duy nhất "Đường mòn Hồ Chí Minh".

"Mặc áo cho cây" - một tác phẩm độc đáo của họa sĩ Lê Bá Đảng.

Người nước ngoài không biết có hiểu được những gì chất chứa trong tranh hay không nhưng họ cứ ồn ào rinh chúng đi khắp nẻo, nào New York, London, Tokyo, Mexico...

Tất cả số tiền bán tranh tôi gửi về giúp đỡ những người chịu hậu quả của chiến tranh, những người dân còn nghèo khó ở quê nhà.

Lần đầu tiên về nước, cách đây hơn chục năm, việc làm trước nhất là tôi yêu cầu bạn bè đưa đi thăm con đường mà mình đã đưa nó đi khắp thế giới nhưng vẫn chưa biết rõ hình hài ấy. Chuyến đi vô cùng cực khổ nhưng đã giúp tôi thỏa mãn ước nguyện.

- Có phải ý thức được chuyện "cho cần câu tốt hơn cho xâu cá" nên thay vì giúp đỡ tiền bạc, ông đã có ý tưởng biến ngôi làng của mình thành nơi quảng diễn nghệ thuật để người dân thu lợi bền vững từ sản phẩm du lịch độc đáo ấy?

- Thú vui lớn nhất của tôi bây giờ là được thường xuyên về thăm ngôi nhà cũ kỹ của cha mẹ để lại. Kế hoạch dài hơi của tôi là xây dựng một khu nghệ thuật ở ngay chính làng Bích La Đông với mô hình là những hạt gạo.

Hạt gạo nuôi sống con người, chất chứa bao cay đắng ngọt bùi của công cuộc mưu sinh nên nó xứng đáng được tôn vinh. Tôi muốn xây dựng những ngôi nhà hình hạt gạo với đủ loại chất liệu để làng có thêm tên gọi thứ hai: "làng Gạo".

Ngoài ra, Bích La Đông còn có tên Nôm là "làng Hoa" nên tôi cũng có ý tưởng hướng dẫn dân làng phủ muôn sắc của các loài hoa lên từng mái nhà, khoảnh sân, vòm cổng, đường làng ngõ xóm. Hiện thực hóa được ý tưởng ấy thì vùng quê nghèo khó sẽ hóa thân thành một cái nôi nghệ thuật, một điểm du lịch kỳ thú và dân làng sẽ được hưởng lợi lâu dài.

- Vậy còn dự định "khoác tấm áo nghệ thuật" cho Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn?

- Đó là một dự án để đời của tôi. 10.000 nấm mộ ở đó là 10.000 bài ca bi tráng về lòng yêu nước, ý chí quật cường của dân tộc trong cuộc chiến đấu chống ngoại xâm.

10.000 liệt sĩ nằm lại nơi đó đồng nghĩa với chừng ấy số phận, chừng ấy trận đánh oai hùng, chừng ấy niềm thương nỗi nhớ của mẹ cha, vợ chồng, anh em nơi quê nhà đằng đẵng ngóng trông.

Mơ ước của tôi là đưa nghệ thuật (mỹ thuật, sắp đặt, âm thanh, hình ảnh) vào để những nấm mộ ấy không còn lạnh lẽo mà luôn vang lên những lời ca tiếng hát, những cảnh trí sinh động, vui tươi để không những hương hồn các anh, các chị được siêu thoát mà những người đến viếng nghĩa trang cũng được trở về với một thời khói lửa hào hùng, bi tráng để trân trọng quá khứ, sống có trách nhiệm hơn, nhân ái hơn với người, với đời...

- Xin chân thành cảm ơn ông!

Họa sĩ Lê Bá Đảng sinh ngày 26-7-1921, tại làng Bịch La Đông, xã Triệu Đông, huyện Triệu Phong, Quảng Trị. Năm 1939, ông sang Pháp định cư và theo học tại Học viện Nghệ thuật Toulouse Pháp). Năm 1989, ông được Viện Quốc tế Saint-Louis của Mỹ trao giải thưởng "Nghệ sĩ có tài năng lớn và tư tưởng nhân đạo"; năm 1992, được Trung tâm tiểu sử quốc tế thuộc Đại học tổng hợp Cambridge của Anh đưa vào danh mục những người có tên tuổi trên thế giới, năm 1994, ông được Nhà nước Pháp tặng "Huân chương văn hóa nghệ thuật Pháp". Có cuộc sống sung túc tại Pháp nhưng tấm lòng ông luôn hướng về quê mẹ. Năm 2006, ông đi đến một quyết định quan trọng của đời mình là về định cư tại Việt Nam để chăm chút cho Trung tâm nghệ thuật Lê Bá Đảng tại 15A Lê Lợi, TP Huế, Thừa Thiên-Huế.