Chợt Trưa ấy, ở Điếu Ngư Đài - Tiền Phong

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Hồ Cẩm Đào (phải) và Chủ tịch nước Trần Đức Lương tại Bắc Kinh tháng 7/2005

Mùa xuân năm ấy, ta xuất hành hướng Bắc...

Sau cuộc hội kiến và làm việc với các đồng chí Lý Bằng - Chủ tịch Quốc hội và Lý Thụy Hoàn - Thường vụ Bộ chính trị phụ trách công tác tư tưởng là buổi làm việc với đồng chí Hồ Cẩm Đào.

Từ nơi ở của Tổng Bí thư là lầu 18 sang lầu 12 của khách sạn Điếu Ngư Đài chả mấy đường đất mà cánh nhà báo quốc tế phải di chuyển khá lâu.

Ngoài cổng đã là các vọng gác và những thiết bị soi chiếu 24/24 giờ mà đến phòng lớn của lầu 12, nơi diễn ra cuộc hội kiến giữa Tổng Bí thư và Phó chủ tịch nước Hồ Cẩm Đào lại có thêm 3 điểm an ninh soi chiếu thiết bị hành nghề của phóng viên nữa.

Kinh nghiệm cho hay rằng sự chặt chẽ chu đáo của an ninh Trung Quốc như là “mách bảo’’ chúng tôi đang chuẩn bị gặp một nhân vật VIP trong hàng ngũ lãnh đạo của Trung Hoa (?).

...Những chàng trai lực lưỡng hồng hào sơ mi trắng bong, quần màu tro, tóc húi ngắn vây bọc lấy một người tầm thước đang tươi cười sải những bước thong thả trên nền thảm màu nâu hồng.

Hồ Cẩm Đào! Trông trẻ hơn cái tuổi năm bẩy? Mái tóc dầy xanh chải ngôi lệch trái thẳng tắp kia dường như chưa một lần viện đến thứ mỹ phẩm nào đó?

Ngó lâu hơn một chút, chắc không ít người cũng chung ý nghĩ rằng, nếu như những trọng trách mà ông đương gánh hình như đang nhòa đi những nét trẻ trung sôi nổi của một thời gian dài ông là thủ lĩnh thanh niên?

Cái ngày cuối năm 1982 ấy, Bí thư Tỉnh Đoàn Cam Túc Hồ Cẩm Đào được bầu vào Ban chấp hành TW Đoàn khi tròn 40 tuổi. Rồi năm 1985 ông trở thành Bí thư thứ nhất TW Đoàn. Sau đó chuyển hẳn sang công tác Đảng, là Bí thư Quý Châu.

...Phó Chủ tịch nước Hồ Cẩm Đào bắt tay suốt lượt các thành viên đoàn ta. Cái bắt tay và vòng ôm xiết thân mật ngay từ đầu với Tổng Bí thư chừng như chưa nói lên điều gì nội dung của buổi hội kiến nhưng cứ như trong chương trình vừa được thông báo, vị Phó chủ tịch nước Trung Hoa ngay sau cuộc hội kiến sẽ mời cơm Tổng Bí thư và Đoàn đại biểu Việt Nam thì sự cởi mở thân tình ấy có lẽ đang được “nâng cấp’’ lên những bước mới?

Tôi nhác qua khung cảnh của buổi hội kiến, ngoài Tổng Bí thư và 13 thành viên chính thức của đoàn ta còn bổ sung thêm 5 vị nữa. Bên bạn, hình như thành phần hội kiến cũng nhỉnh hơn 10 vị so với các cuộc hội kiến của Lý Bằng, Lý Thụy Hoàn, Lý Lam Thanh?

Có lẽ thành viên trong cuộc hội kiến và trong bữa cơm thân mật kiêm làm việc này, duy có Phó Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng là người gặp Hồ Cẩm Đào cũng nhiều nhất?

Trong niên biểu về Hồ Cẩm Đào của Văn phòng TW Đảng Cộng sản Trung Quốc có ghi: Ngày 29 /2/1997, Hồ Cẩm Đào đã tiếp và mở tiệc chiêu đãi Thường vụ Bộ Chính trị TW Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng.

Sau này tôi chỉ biết vắn tắt thông tin đằng sau những dòng niên biểu ấy là bữa chiêu đãi kiêm làm việc giữa Hồ Cẩm Đào và Nguyễn Tấn Dũng đã diễn ra suốt 3 giờ đồng hồ.

...Cuộc hội đàm giữa đoàn đại biểu Trung Quốc và Việt Nam do Tổng Bí thư hai nước Giang Trạch Dân và Lê Khả Phiêu dẫn đầu, cánh báo chí trong lúc đợi kết quả hội đàm, bên ấm trà Long Tỉnh trong một phòng khách kế bên thôi thì vô khối những chuyện không tiền khoáng hậu.

Qua các đồng nghiệp Trung Hoa chúng tôi được mở thêm kiến văn về Hồ Cẩm Đào, vị Phó chủ tịch nước đang được coi là nhà lãnh đạo sáng giá hiện tại...

Bảo là các đồng nghiệp Trung Hoa hào phóng cởi mở thông tin với đồng nghiệp Việt Nam cũng có một phần, nhưng ở Trung Quốc thời điểm ấy, trên các phương tiện thông tin đại chúng, người ta thường công khai lý lịch của các lãnh đạo cao cấp khá là chi tiết.Phải chăng ấy là thước đo là biểu hiện sinh động cho tiến trình dân chủ?

Có người nói ông Hồ Cẩm Đào thuộc... số khổ? Khổ mà bây giờ ông là Phó Chủ tịch nước, Bí thư ban Bí thư TW Đảng, Thường vụ Bộ Cính trị kiêm Hiệu trưởng trường Đảng TW?

Nhưng cũng có duyên do cả! Ông sinh tháng 12 /942. Tháng 12 chắc là dương lịch chứ tháng âm thì ông là tuổi Mùi chứ không phải tuổi Ngọ? Người ta nói đàn ông tuổi Ngọ tuổi Mùi hơi truân chuyên một tí,nhưng là có tài?!

Quá nửa đời người ông sống ở các vùng biên viễn. Lúc trẻ thì ở sa mạc Gôbi giáp với Mông Cổ. Rất lâu mới về Bắc Kinh. Chưa được 3 năm lại phải điều đi Tây Nam đều là những nơi nghèo khổ, khó khăn nhất Trung Quốc.

Quãng thời gian khi ở Quý Châu với cương vị Bí thư Tỉnh ủy, trong 2 năm ông đã đi khắp 86 huyện trong tỉnh. Ông hơi giống Hồ Diệu Bang, cũng Cựu Bí thư TW Đoàn sau này là Tổng Bí thư, là thích đi thực tế.

Hồ Cẩm Đào không chuyên về lãnh đạo kinh tế mà chuyên ngành của ông là thủy lợi thủy điện. Nhưng ở Quý Châu một sáng kiến của ông được coi là đại mưu kế là đã xóa được nghèo ở khâu giáo dục. Với sáng kiến ấy, ông làm thay đổi bộ mặt kinh tế cũng như giáo dục của Quý Châu.

Rồi 2 năm sau, ông được điều về Tây Tạng. Đây chẳng phải là chuyến du hành trên nóc nhà của thế giới như dân du lịch vẫn thường kháo nhau mà là thời gian thử thách cam go nhất trong sự nghiệp chính trị của Hồ Cẩm Đào.

Đơn cử mấy việc. Ngày mồng 10/12/1988, bạo loạn nổ ra ở Laxa, Tây Tạng... Có tài liệu thuật lại việc này. Hôm đó Hồ Cẩm Đào đang làm việc tại trụ sở Tỉnh ủy Quý Châu bàn việc bàn giao chức Bí thư Tỉnh ủy cho một đồng chí khác còn ông được bổ nhiệm làm Bí thư Khu ủy Khu tự trị Tây Tạng thì bỗng nhân viên cơ yếu đưa một bức điện khẩn của TW Đảng.

Đó là việc ở Laxa đang xảy ra một cuộc bạo động khá nghiêm trọng. Cảnh sát bắn cảnh cáo nhưng một Lạt ma bị chết, 13 người khác bị thương. TW Đảng cử Hồ Cẩm Đào đến ngay đó...

Vụ bạo động vừa được bàn tay khéo léo của Hồ Cẩm Đào và tập thể Thường vụ Khu ủy Tây Tạng thu xếp ổn thỏa thì đùng một cái xảy ra cái chết do bạo bệnh của Bàn Thiền (Đạt lai) Ơcđơni.

Nhà sư vốn là một trong hai lãnh tụ lớn của giới Phật giáo Tây Tạng, là người duy nhất có thể “nói chuyện” được với Bàn Thiền Lạt ma đang lưu vong ở nước ngoài.

Cũng nói qua về Bàn Thiền Ơcđơni một chút. Ông sinh năm 1938, lúc mới lên 3 đã được nuôi dưỡng theo chế độ linh đồng - một chế độ đặc biệt để nối ngôi Phật sống Tây Tạng. Ông được Hội đồng Tối cao Phật giáo Tây Tạng quyết định làm linh đồng để nối ngôi.

Năm 1951, mới 15 tuổi, Bàn Thiền Ơcđơni dẫn đầu các quan chức của Hội đồng Tối cao đến Bắc Kinh ủng hộ chủ trương của Trung ương “hòa bình giải phóng Tây Tạng”.

Sau đó được Trung ương cử làm Phó chủ tịch Hội nghị chính trị Hiệp thương và Phó chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Năm 1959, Tây Tạng lại xảy ra bạo động, Đạt lai Lạt ma trở thành lãnh tụ của quân nổi loạn. TW đưa quân đội đến khôi phục lại trật tự ở cao nguyên Tây Tạng.

Tình hình sau đó yên hàn trở lại. Nhưng Bàn Thiền Ocđica vẫn cảm thấy tình hình Tây Tạng bất ổn như một đợt sóng ngầm... Năm 24 tuổi, ông viết cho Mao Trạch Đông một bức thư dài 7 vạn chữ nói về tình hình Tây Tạng và chính sách dân tộc của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Điều bi đát là trong cuộc Đại cách mạng văn hóa, bức thư ấy bị coi là tội trạng lớn và ông bị bắt giam. Chín năm sau, vào mùa xuân năm 1979, ông mới được thả. Đảng lại cử ông làm Phó Chủ tịch Hội nghị chính trị Hiệp thương khóa V và năm sau lại cử thêm chức Phó Chủ tịch Quốc hội.

Nhà khó mới biết con hiếu thảo, lúc nguy nan mới biết mặt anh tài, Hồ Cẩm Đào đã cùng Khu ủy về gặp gỡ các chức sắc tôn giáo và bà con dân tộc Tây Tạng rồi tổ chức lễ tang Bàn Thiền Ơcđơni cực kỳ chu đáo.

Trong điếu văn đọc tại lễ truy điệu, ông khẳng định tư tưởng yêu nước của vị chức sắc tôn giáo Tây Tạng và kêu gọi bà con dân tộc tăng cường đoàn kết...

Chưa hết, chỉ hai ngày sau lại xảy ra vụ bạo động nghiêm trọng làm chết 11 người bị thương 199 người. Bọn bạo động phá hủy hơn 20 xe của cảnh sát vũ trang và xe chữa cháy.

Được sự chi viện giúp sức kịp thời của TW, bằng nhiều biện pháp mềm dẻo lẫn kiên quyết, mấy tháng sau những vụ bạo động như thế đã được dẹp tan. Phiên tòa xét xử những tội trạng phản cách mạng ấy đã được tổ chức tại Tây Tạng.

Qua phiên tòa công luận rộng rãi đã hiểu thêm tình hình, sau đó uy tín Hồ Cẩm Đào ngày một nâng cao bằng một loạt biện pháp để tăng cường an ninh cũng như phát triển kinh tế ở khu tự trị Tây Tạng.

Năm 1992, Đặng Tiểu Bình đi tuần du miền Nam Trung Hoa đã ghé qua Thượng Hải thăm Chu Dung Cơ và ghé qua Tây Tạng thăm Hồ Cẩm Đào. Chắc chuyến thăm này đã khiến vị kiến trúc sư vĩ đại ấy quyết định những bước hệ trọng về nhân sự?

Sau đó tại Đại hội 14, Hội nghị đầu tiên mà Ban Chấp hành TW Đảng Cộng sản Trung Quốc quyết định tạo ra bước thay đổi thế hệ về nhân sự cho cấp lãnh đạo cao nhất của Trung Quốc. Chu Dung Cơ và Hồ Cẩm Đào đều được bầu vào Thường vụ Bộ Chính trị. Chu là Phó Thủ tướng, Hồ được phân công công tác Đảng và công tác tổ chức.

Có thể nói những năm cuối đời của Đặng Tiểu Bình, những “sự kiện’’ lớn diễn ra hoặc xảy ra đều có mặt (mà không phải ai muốn có mặt cũng được!) Hồ Cẩm Đào với vị thế của người chủ chốt trong cuộc tang lễ Đặng Tiểu Bình.

Rồi sau đó, cuộc đi rải tro xương Đặng Tiểu Bình bằng máy bay xuống biển ngày mồng 2/3/1997 cùng với những người nhà của ông đều có mặt của Hồ Cẩm Đào. Đặng Tiểu Bình vốn là một người cực kiệm lời trong việc nhận xét ai đó. Nhất là đối với lứa cán bộ do ông phát hiện đào tạo. Kiệm nhưng không đến mức cụt...

Chẳng hạn như với Chu Dung Cơ: “Bây giờ người hiểu kinh tế không nhiều, Chu Dung Cơ còn tạm được”. Với Kiều Thạch: “Con người này có đầu óc tỉnh táo”. Với Lý Thụy Hoàn: “Làm việc ở Thiên Tân tốt. Nhân dân thấy có hy vọng”. Còn với Hồ Cẩm Đào thì cô đọng ở mấy chữ: “Con người này khá đấy”.

Trên phương tiện truyền thông, một số báo thường hay đề cập đến câu nói ấn tượng của vị Phó Chủ tịch nước rằng: Thành công phụ thuộc vào sự điềm đạm. Chú ý đến các vấn đề cụ thể và sự dũng cảm khi ra các quyết định! Đây là phương châm của riêng Phó chủ tịch nước hay là phương thức hành xử của lãnh đạo các cấp Trung Hoa?

Bữa cơm thân mật Hồ Cẩm Đào chiêu đãi Tổng Bí thư và đoàn ta diễn ra gần 2 tiếng đồng hồ...

Tại một phòng ăn bên cạnh, câu chuyện của chúng tôi với những đồng nghiệp Tân Hoa xã và báo Xing nẻn rư bao (Thanh niên nhật báo) cũng kết thúc. Chiều hôm ấy, lại được biếu không những tài liệu cần thiết khác...

Kể từ lần thăm để hai bên cùng nhau đặt 16 chữ vàng Láng giềng hữu nghị, ổn định lâu dài, hợp tác toàn diện, hướng tới tương lai làm nền tảng cho quan hệ song phương tới nay đã 6 năm qua đi.

Trung Hoa đã trở thành đối tác thương mại hàng đầu ở Việt Nam với trao đổi thương mại hai chiều đạt 7,2 tỷ USD và 44 văn kiện hợp tác về nhiều lĩnh vực mang lại lợi ích trước mắt và lâu dài cho cả hai bên.

Sớm nay đọc dòng tin Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước CHND Trung Hoa Hồ Cẩm Đào sắp sang thăm hữu nghị chính thức Việt Nam, tôi chợt nhớ đến buổi trưa mùa xuân năm Kỷ Mão ấy ở Điếu Ngư Đài...

30/10/2005