Chùa Lý Quốc Sư (Lý Quốc Sư Tự – Hoàn Kiếm, Hà Nội)

Tên gọi và vị trí địa lý

Chùa tọa lạc tại số nhà 50 phố Lý Quốc Sư, Hàng Trống, quận Hoàn Kiếm. Nơi đây xưa kia vốn thuộc thôn Tiên Thị, tổng Tiên Túc, huyện Thọ Xương với tên gọi đền Lý Quốc Sư hay đền Tiên Thi.

Lịch sử và nhân vật

Đền Tiên Thi được xây dựng từ thời Lý để thờ Quốc sư Minh Không. Ngài họ Nguyễn, húy Chí Thành, sinh ngày 14 tháng 8 năm Bính Ngọ, niên hiệu Long Chương Thiên Tự thứ nhất, triều Lý Thánh Tông (1066) tại làng Điềm Xá, phủ Trường Yên (nay thuộc tỉnh Ninh Bình). Năm 11 tuổi (1077), ngài từ biệt song thân, một lòng xuất gia tu Phật, cầu đạo với Thiền sư Từ Đạo Hạnh.  

Thiền sư Minh Không hiện lên trong sử liệu và truyền thuyết như một bậc cao tăng kiệt xuất, vừa thông tuệ Phật pháp, vừa tinh thông y thuật, được triều đình và nhân dân đặc biệt kính trọng. Việc vua Lý cho dựng nhà riêng cho ngài ở kinh đô, như Đại Việt sử ký toàn thư ghi chép năm 1131, cho thấy vị thế hiếm có của một nhà sư trong đời sống chính trị – xã hội đương thời; ngôi nhà ấy về sau trở thành nền tích của đền Tiên Thị, gắn chặt tên tuổi Minh Không với không gian Thăng Long. Bên cạnh yếu tố lịch sử, các huyền tích xoay quanh mối nhân duyên giữa Minh Không và Thiền sư Từ Đạo Hạnh đã tạo nên một lớp ý nghĩa tâm linh sâu đậm, phản ánh quan niệm nhân – quả, luân hồi và lời thệ nguyện cứu độ trong Phật giáo thời Lý. Câu chuyện Từ Đạo Hạnh báo trước việc tái sinh làm quốc vương và Minh Không sẽ là người chữa bệnh cho vua không chỉ lý giải vai trò “quốc sư chữa bệnh” của ngài, mà còn góp phần thiêng hóa hình tượng Minh Không như một nhân vật nối kết giữa lịch sử, tín ngưỡng và truyền thuyết dân gian.

Sau khi Thiền sư Từ Đạo Hạnh hóa, đầu thai làm Dương Hoán con của Sùng Hiền Hầu, được vua Nhân Tông lập làm Hoàng thái tử và kế vị ngai vàng, tức Thần Tông hoàng đế. Lên ngôi không bao lâu, tháng 3 năm 1136, vua Lý Thần Tông mắc bệnh nặng, toàn thân nổi vảy, gầm thét như hổ suốt ngày. Các danh y giỏi được triệu đến chữa trị nhưng bệnh không thuyên giảm. Ngài Minh Không là người chữa khỏi bệnh cho vua. Sau khi khỏi bệnh, cảm phục tài đức, vua Lý Thần Tông phong ngài làm Quốc sư. 

Ngày 1 tháng 8, niên hiệu Đại Định thứ 2 Tân Dậu (1141), ngài an nhiên thị tịch tại chùa Giao Thủy, thọ 76 tuổi. Để ghi nhớ công ơn, vua Lý Anh Tông cùng nhân dân lập đền thờ ngài tại đền Tiên Thị (chính là Tịnh xá vua Thần Tông ban cho ngài). Không chỉ khi còn tại thế, mà cả khi đã thác hóa, ngài vẫn luôn hộ quốc an dân. Toàn thư chép rằng: “Rất linh ứng, phàm khi có tai ương hạn lụt, cầu đảo đều nghiệm cả”.

Hiện ở chùa Lý Triều Quốc Sư còn lưu giữ dấu vết của hai lần sửa chữa lớn. Lần trùng tu đầu tiên diễn ra vào mùa xuân năm Giáp Dần, niên hiệu Dương Đức thứ 3 (1674) thời Hậu Lê.

Lịch sử chùa cho thấy một quá trình tồn tại nhiều biến động, gắn với cả thiên tai, hỏa hoạn và chiến tranh, nhưng cũng đồng thời phản ánh sức sống bền bỉ của một không gian tín ngưỡng lâu đời. Sau đợt trùng tu lớn năm 1855, ngôi chùa tiếp tục hứng chịu vụ hỏa hoạn nghiêm trọng năm 1887, khiến nhiều hạng mục bị thiêu rụi. Bước sang thế kỷ XX, việc Hòa thượng Thích Thanh Định về trụ trì và đổi tên thành chùa “Lý Triều Quốc Sư” đánh dấu một bước chuyển quan trọng từ không gian đền thờ sang cơ sở Phật giáo chính danh. Những tàn phá do chiến sự giữa thế kỷ XX và các đợt trùng tu sau đó, đặc biệt từ thập niên 1990 đến nay, cho thấy chùa không ngừng được phục hồi, mở rộng và thích ứng với bối cảnh mới, vừa bảo tồn giá trị truyền thống vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo đương đại.

Kiến trúc và cảnh quan

Xưa kia, chùa Lý Triều Quốc Sư tọa lạc ở phố Lamblot, vốn thuộc huyện Thọ Xương, tỉnh Hà Nội cũ, tức khu vực kinh thành Thăng Long. Đây là vùng đất của thôn Chân Cầm và Tự Tháp, nơi gắn bó với nhiều di tích cổ. Về vị trí địa lý, chùa chỉ cách Nhà thờ Lớn Hà Nội một quãng ngắn. Cuối thế kỷ XIX, sau khi ngôi đền Lý Quốc Sư phải di dời khỏi khu vực Tháp Báo Thiên – chùa Sùng Khánh để nhường đất cho công trình Nhà thờ Lớn do người Pháp xây dựng, ngôi chùa được dựng lại tại vị trí hiện nay. Nhờ vậy, cùng với đình thờ tướng quân Phạm Ngũ Lão, chùa Bà Đá, đình Nam Hương và tượng vua Lê Thái Tổ bên hồ Hoàn Kiếm, chùa đã trở thành một phần của quần thể di tích lịch sử – văn hóa đặc sắc ở khu phố Lý Quốc Sư – Nhà Thờ – Hàng Trống, tạo nên một không gian linh thiêng ngay bên bờ Tây hồ Hoàn Kiếm. Đặc biệt, vào mỗi buổi chiều, tiếng chuông chùa trầm ấm vang lên hòa quyện cùng tiếng chuông Nhà thờ Lớn, đem lại một bầu không khí vừa tôn nghiêm vừa bình yên, làm nên nét riêng của Hà Nội.

Bố cục tổng thể chùa hiện nay gồm Tam Quan, Phương Đình, Tam Bảo, hai dãy dải vũ và nhà thờ Mẫu, tất cả được sắp xếp hài hòa trong một không gian cổ kính. Tam quan là lối vào chùa, nằm dưới bóng một cây đa cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Cổng có mái ngói nhỏ đan chéo, trụ cột cao vút với hoa văn chạm khắc tinh xảo, mở ra sân chính phía trong. Bên trái sân là một khu vườn nhỏ, bên phải là sân lễ hướng ra các công trình phụ như thư viện, tăng phòng, kho và nhà bếp, vừa đáp ứng sinh hoạt thường nhật vừa giữ được vẻ tĩnh tại của cảnh quan.

Nổi bật trong sân chùa là trụ đá Tiên Hương, một di vật quý từ thời Hậu Lê. Bước tiếp vào là Hương Đình, nằm giữa tòa chính điện và hai dãy dải vũ, kết cấu gỗ thanh nhã, mái ngói tám góc cong vút, tạo nên đường cong mềm mại hướng lên trời. Các hành lang mái che nối Hương Đình với tam bảo, làm cho bố cục công trình thêm cân đối và thuận tiện.

Khu Tam bảo được phân chia thành ba phần rõ rệt. Tiền Đường là tòa nhà ba gian, cửa giữa rộng mở, đóng vai trò đón tiếp khách thập phương. Điện Phật bên trong được bài trí tôn nghiêm: chính giữa là tượng Đức Phật A Di Đà, hai bên có Bồ tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí, phía trước là tòa Cửu Long, tượng Quan Âm, Nam Tào, Bắc Đẩu. Sau cùng là hậu cung, nơi thờ Quốc sư Minh Không ngồi giữa hai thị giả, phía sau là tượng Tam Thế Phật. Hai bên còn có bàn thờ phụ thân, phụ mẫu Quốc sư, cùng tượng Thiền sư Từ Đạo Hạnh và Giác Hải bằng đá từ năm 1674. Gian bên phải thờ ba đại thần triều Lý, bên trái thờ bốn công chúa Lý, đồng thời phối thờ thêm tượng vợ cả và vợ lẽ của Phan Công – thân mẫu của quan Phan Huy Liêm – để tưởng nhớ công lao trùng tu chùa vào năm 1855.

Hai dãy dải vũ nằm hai bên Hương Đình, một bên là tăng phòng, một bên là Điện Mẫu. Điện Mẫu được xây dựng năm 1859 theo lệnh Phan Huy Liêm, gồm bốn gian thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu và Liễu Hạnh Công chúa, góp phần phản ánh sự hòa quyện giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt.

Nhìn chung, chùa Lý Triều Quốc Sư vừa mang dáng dấp trang nghiêm của ngôi chùa Phật giáo, vừa là nơi tôn thờ Quốc sư Minh Không cùng nhiều nhân vật lịch sử, lại vừa chứa đựng yếu tố tín ngưỡng dân gian, tạo thành một quần thể di tích có giá trị lớn về lịch sử, nghệ thuật và văn hóa tâm linh giữa lòng Thăng Long – Hà Nội.

Hiện vật

Chùa Lý Triều Quốc Sư hiện lưu giữ nhiều hiện vật quý giá, phản ánh bề dày lịch sử, tín ngưỡng và nghệ thuật điêu khắc qua nhiều thế kỷ.

Trước hết là hệ thống tượng thờ và điêu khắc. Trong số đó, nổi bật nhất là nhóm tượng chân dung bằng đá niên đại thời Hậu Lê (1674). Đây là những tác phẩm hiếm hoi, thuộc loại tượng đá tôn thờ tiêu biểu trong nghệ thuật điêu khắc Việt Nam. Các pho tượng gồm Thiền sư Từ Đạo Hạnh, Thiền sư Giác Hải, phụ thân và phụ mẫu của Quốc sư Minh Không. Cùng với đó là tượng vợ chồng ông Từ Vinh và bà Tằng Thị Loan (cha mẹ Thiền sư Từ Đạo Hạnh), tất cả được đặt trang trọng ở hậu cung. Riêng tượng Quốc sư Minh Không – nhân vật trung tâm của ngôi chùa – đã được tạc lại trong những lần trùng tu lớn, hiện nay là pho tượng gỗ cao khoảng một mét, mang phong cách nghệ thuật giữa thế kỷ XX, được đặt ở chính giữa hậu cung, Ngài ngồi giữa hai thị giả, trên bậc cao nhất của bàn thờ. Ngoài ra, chùa còn có hệ thống tượng Phật và Bồ Tát được bổ sung từ năm 1930 khi đền được đổi thành chùa: tượng Đức Phật A Di Đà, Quán Thế Âm, Đại Thế Chí, tòa Cửu Long, Nam Tào, Bắc Đẩu, tượng Tam Thế Phật, cùng các tượng Quan Âm – Thiện Tài – Long Nữ trên đỉnh trụ đá Tiên Hương. Các ban thờ bên hậu cung còn có ba pho tượng quan đại thần triều Lý, bốn tượng công chúa nhà Lý, cũng như tượng thờ hai người vợ của ông Phan Công – mẹ quan Đồng tri phủ Phan Huy Liêm, người đã có công lớn trong việc trùng tu chùa. Như vậy, hệ thống tượng thờ vừa phong phú, vừa thể hiện sự giao thoa giữa Phật giáo, thờ Quốc sư và tín ngưỡng dân gian.

Kế đến là hệ thống văn bia và tư liệu chữ khắc. Trong đó có bia Trùng tu Tiên Thị tự ký (1855) ghi lại việc đại trùng tu do quan Phan Huy Liêm đứng ra chủ trì; bia Hậu miếu tục ký (1859) ghi việc xây dựng miếu bốn gian thờ Thiên Hậu và Liễu Hạnh công chúa; bia Vô đề (1858) ghi tên các hậu cúng tiến và việc phối thờ vợ cả, vợ lẽ của ông Phan Công; cùng bia đá Long nữ thiện tài tạc trên cột cao 3m với họa tiết rồng chầu, hoa thị, lá đề. Ngoài bia đá, chùa còn lưu giữ bia đồng do cử nhân Trần Lê Nhân soạn, ghi việc trùng tu năm 1954, và ba bức hoành phi khắc ba chữ Thiên, Nhân, Sư nhằm ca ngợi công đức Quốc sư Minh Không.

Cuối cùng là các cổ vật khảo cổ và di vật khác. Tiêu biểu có cột trụ đá sáu cạnh thời Hậu Lê (còn gọi là Tiên Hương), quả chuông đồng Bảo tháp tự chung niên hiệu Kỷ Tỵ xã Hội (có thể thuộc năm 1815 hoặc 1875), những viên gạch vồ và mảnh gốm thế kỷ XVII phát hiện dưới nền chính điện, cùng nhiều đồng tiền cổ thời Lý tìm thấy trong quá trình chuẩn bị trùng tu trước năm 2000. 

Sự kiện và lễ hội

Chùa Lý Triều Quốc Sư, vốn là đền Tiên Thị xưa, là nơi thờ phụng Quốc sư Minh Không cùng một số vị Thiền sư, thân quyến và công đức hậu bối có liên quan đến quá trình xây dựng, trùng tu di tích. Trong đời sống tâm linh của cộng đồng, chùa duy trì các ngày giỗ chạp quan trọng, được ghi nhận trên bia đá và trở thành một phần trong hệ thống nghi lễ thờ tự.

Trước hết, trọng tâm thờ tự vẫn là Quốc sư Minh Không (Nguyễn Chí Thành, 1076–1141). Ngài viên tịch vào ngày mùng 1 tháng 8 năm Tân Dậu (1141), niên hiệu Đại Định thứ 2, thọ 76 tuổi, tại chùa Giao Thủy. Dù các nguồn tư liệu không ghi nhận rõ việc ngày giỗ Ngài được tổ chức thành một lễ hội cộng đồng quy mô lớn tại chùa Lý Triều Quốc Sư, song sự phụng thờ Quốc sư Minh Không vẫn luôn là trung tâm tín ngưỡng của di tích. Hàng năm, Phật tử và nhân dân vẫn dâng hương tưởng niệm Ngài, coi đây là sự kiện tâm linh trọng đại.

Ngoài ra hệ thống ngày giỗ chạp tại chùa không chỉ gắn với tưởng niệm Quốc sư Minh Không mà còn gắn với sự tri ân những cá nhân, gia đình đã góp phần bảo tồn, trùng tu ngôi chùa qua các thế kỷ. Đây là nét đẹp văn hóa tâm linh, vừa mang tính tôn giáo, vừa phản ánh sự gắn kết cộng đồng và truyền thống hiếu nghĩa của người Hà Nội.

Xếp hạng

Chùa Lý Triều Quốc Sư đã được Bộ Văn hóa và Thông tin công nhận là Di tích lịch sử văn hóa vào năm 1995.

Tham khảo 

1. Ban Quản lý Danh thắng Di tích Hà Nội (2000), Di tích lịch sử – văn hóa Hà Nội, Nxb Chính trị Quốc gia.
2. Hệ thống văn bia chùa Lý Triều Quốc Sư.
3. Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993) Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học xã hội.
4. HT. Thích Bảo Nghiêm, Lược sử về Quốc sư Minh Không và chùa Lý Quốc Sư, Tạp chí Văn hóa Phật giáo, 15/10/2020.
5. Phạm Kim Thanh, Sự tích về ngôi chùa Lý Triều Quốc Sư, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, đăng tải ngày 17/02/2016.
6. Sơn Dương, Chùa Lý Triều Quốc Sư (quận Hoàn Kiếm), Tạp chí Người Hà Nội Online, đăng tải ngày 03/09/2023.
7. Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam (1978), Tuyển tập văn bia Hà Nội, Quyển I, Nxb Khoa học Xã hội.
8. Vũ Văn Quân (chủ biên) (2021), Hồ sơ tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội, Quyển 2, Nxb Hà Nội.

______________________________

Các ngôn ngữ khác

1. Tiếng Anh (English)

Ly Trieu Quoc Su Pagoda, formerly known as Ly Quoc Su Temple, is situated on the ancient land of Chan Cam Hamlet, Tu Thap, Tien Tuc Commune, Tho Xuong District – an area that once lay within the old Thang Long Imperial City. The temple’s formal name, Ly Trieu Quoc Su Tu, literally means “Temple of the National Preceptor of the Ly Dynasty,” clearly indicating its purpose of venerating the National Preceptor of the Ly dynasty and its close historical association with the royal court. Today, the temple is located at No. 50 Ly Quoc Su Street, Hang Trong Ward, Hoan Kiem District, Hanoi – a central position near Ho Guom (Sword Lake) and other renowned historical sites of the capital, making it a familiar spiritual and cultural destination for both locals and visitors.

History and Notable Figures

Ly Trieu Quoc Su Pagoda, historically referred to as Ly Quoc Su Temple or Tien Thi Temple, is one of the significant religious constructions established during the Ly dynasty to venerate National Preceptor Nguyen Minh Khong – a renowned Zen master credited with protecting the nation and safeguarding the people. Born into the Nguyen family with the given name Chi Thanh on August 14, 1066 (Binh Ngo year, Long Truong Thien Tu era, under King Ly Thanh Tong), he hailed from Diem Xa Village, Truong Yen Prefecture (now Quoc Thanh Hamlet, Gia Thang Commune, Gia Vien District, Ninh Binh Province).

According to Linh Nam Chich Quai, the Zen master Minh Khong, born Nguyen Chi Thanh on August 14, 1066, in Diem Giang Village, Truong Yen Prefecture (now Gia Thang Commune, Gia Vien District, Ninh Binh Province), displayed exceptional intelligence from an early age. He studied under Zen Master Tu Dao Hanh for ten years, receiving the dharma name Minh Khong. He belonged to the 13th generation of the Tinh Nhi Da Luu Chi Zen lineage and later became abbot of Giao Thuy Pagoda (Nam Dinh). When King Ly Than Tong fell gravely ill, with no physician able to cure him, Minh Khong was summoned to the court and successfully restored the king’s health. Grateful for his merit and skill, the king appointed him National Preceptor.

At age 11 (1077), he left his family to pursue monastic training with Tu Dao Hanh, who recognized Minh Khong’s exceptional virtue and intellect, proclaiming him to be a “Dharma instrument” in the Zen school and conferring the dharma name Minh Khong. After years of practice and attaining insight into the Prajnaparamita, Minh Khong returned to serve as abbot of Giao Thuy Pagoda.

The National Preceptor’s fame in both spiritual cultivation and medicine spread widely, earning respect from the populace and the royal court. In May 1131, King Ly Than Tong built a residence in the capital for him to stay whenever treating the king or the public. This residence later became Tien Thi Temple, the predecessor of today’s Ly Trieu Quoc Su Pagoda.

Legend holds that as a disciple of Tu Dao Hanh, Minh Khong once faced a trial where his master transformed into a tiger. Minh Khong calmly responded that sowing such seeds would bear corresponding consequences. Indeed, Tu Dao Hanh was reborn as the son of Sung Hien Hau and later enthroned as Ly Than Tong. In 1136, when the king suffered a severe illness causing hair to grow over his body and a beast-like demeanor, Minh Khong cured him, earning the king’s deep gratitude, who granted him the title of National Preceptor and exempted hundreds of households from taxes and duties.

On August 1, 1141 (Tan Dau year, Dai Dinh 2), after imparting his teachings, Minh Khong peacefully passed away at Giao Thuy Pagoda at the age of 76. To commemorate his contributions, King Ly Anh Tong and the populace built a shrine at his former residence – Tien Thi Temple. Nearly nine centuries later, people continue to honor him, believing in his miraculous assistance, especially in times of calamity and flood. The Dai Viet Su Ky Toan Thu records: “National Preceptor Minh Khong is very efficacious; in times of disaster and flood, prayers are always answered.”

In 1930, Venerable Thich Thanh Dinh (dharma name Quang Huy) became abbot, expanded the temple to include statues of the Buddha and Bodhisattvas, and officially renamed it Ly Trieu Quoc Su Pagoda, transforming the site from a memorial to a solemn Buddhist temple in the heart of Hanoi’s Old Quarter.

According to researcher Nguyen Uan in Hanoi Early 20th Century (Vol. 2), the area around Bao Thien Pagoda, with its 12-story Dai Thang Tu Thien Bao Pagoda, was a center of Ly dynasty Buddhism. During the French occupation and construction of the Cathedral, the National Preceptor’s shrine was relocated to its current site at No. 50 Ly Quoc Su Street, eventually becoming Ly Trieu Quoc Su Pagoda.

Through historical vicissitudes, the temple-shrine complex underwent multiple restorations. The first major restoration in 1674 (Duong Duc 3 era, Later Le dynasty) left traces through unique stone statues, including depictions of Minh Khong’s parents, Zen Master Tu Dao Hanh, and Zen Master Giac Hai – all valuable works in Vietnamese Buddhist art history. Another remnant from the Later Le period is the stone pillar in the front yard, topped with a statue of Avalokitesvara Bodhisattva flanked by attendants Thien Tai and Long Nu. Excavations beneath the main hall revealed large black bricks similar to 17th-century Le dynasty bricks, indicating the site’s historical depth.

The second major restoration took place in 1855, reorienting the temple eastward as originally, expanding it with a triple gate, three front-hall bays, five rear-hall bays, and two side wings of three bays each, gilding existing statues and carving new statues of National Preceptor Nguyen Minh Khong.

In the 20th century, due to time and climate, several structures deteriorated. From 1992 onward, restoration continued with government and lay Buddhist support, refurbishing the scripture repository, Mother’s Hall, and ancestral hall. On June 5, 2000, the Great Hero Hall (Dai Hung Bao Dien) was officially restored, maintaining traditional architectural style with intricate carvings of the Four Auspicious Animals and Four Seasons motifs by artisans from Nam Dinh.

On November 13, 2000, the Great Hero Hall was inaugurated, marking one of the key constructions celebrating the 990th anniversary of Thang Long – Hanoi.

Architecture and Landscape

The temple’s entrance features a triple gate with interlaced tile roofs and elaborately decorated pillars, creating a solemn, ancient aesthetic. A centuries-old banyan shades the path leading to the main courtyard, with a small garden on the left and auxiliary structures (library, monks’ quarters, storerooms, kitchen) on the right.

Along the central axis, two meters from the gate, stands the Tien Huong stone pillar – a commemorative column inscribed with faded characters documenting the temple’s origins and Minh Khong’s life. The rear courtyard hosts the Huong Dinh, flanked by auxiliary buildings on each side. Newly built covered corridors connect the three halls with Huong Dinh, creating a harmonious spatial linkage.

The temple is divided into three primary zones: Tien Duong Ngoai Khach (Outer Front Hall), Noi Cung Phat Tu (Inner Buddha Hall), and Hau Cung (Rear Hall). The Front Hall has three bays with three doors; the central door is wider, symbolizing solemnity. Through this door from Huong Dinh, the Buddha altar at the rear is visible with a gilded frame. Pilgrims enter the Inner Hall through side doors.

The Inner Buddha Hall, parallel to the Front Hall with a perpendicular roof, is supported by four central wooden columns and enclosed side walls, conveying seclusion, quietude, and grandeur. The Buddha altar houses Amitabha Buddha centrally, flanked by Avalokitesvara and Mahasthamaprapta Bodhisattvas. In front lies a Nine-Dragon pedestal with statues of Avalokitesvara, Bodhisattvas, Nam Tao, and Bac Dau.

The Rear Hall reflects historical and royal Buddhist traditions. The right houses statues of Ly dynasty mandarins in official attire; the left displays four noblewomen, presumably Ly princesses.

Notably, the deepest, highest space is Minh Khong’s shrine. At the entrance are altars for the Guardian Deity (Duc Ong) and the National Preceptor, guiding pilgrims into the sanctified area. Illuminated by soft light, a wooden statue of Minh Khong sits centrally with two attendants, wearing a monk’s crown or hat, holding a lotus – symbolizing wisdom and compassion. Behind stands the Three Buddhas, representing past, present, and future. Additional altars honor his parents, Tu Dao Hanh, and Giac Hai, with stone statues dating to 1674 (Later Le era).

The interior architecture reflects both artistic finesse and historical, cultural, and religious depth across dynasties. Each statue and altar serves as a window into the Ly dynasty’s golden era of Vietnamese Buddhism.

Artifacts

The pagoda preserves numerous valuable relics:

• Stone portraits from Later Le (1674): Minh Khong’s parents; Zen masters Tu Dao Hanh and Giac Hai.

• Wooden statue of Minh Khong: Carved during 1855 restoration, seated in meditation, holding a lotus.

• Stone pillar: Later Le era, topped with Avalokitesvara and attendants.

• Le-era bricks: Large black bricks unearthed under the main hall, 17th century.

• Statues of Ly mandarins and princesses: Created in 1855 restoration, placed in rear altar.

• Embroidered brocade from Canh Hung era (1740–1786): Reflecting royal patronage.

These artifacts not only testify to the temple’s long history but also enrich Vietnam’s Buddhist cultural heritage.

Events and Festivals

Ly Trieu Quoc Su Pagoda is a vibrant center of Buddhist activity in Hanoi. Major annual events include:

Vesak Celebration: Held on the 8th day of the 4th lunar month, featuring meditation, chanting, and dharma talks. The abbot, Venerable Thich Bao Nghiem, recounts Buddha’s life and delivers the Vesak message, promoting unity and compassion.

Birthday Commemoration of National Preceptor Minh Khong: Celebrated on the 14th day of the 8th lunar month, honoring his service to King Ly Than Tong and contributions to Vietnamese Buddhism.

Monthly Phap Hoa Dharma Activities: Held on the 1st day of each lunar month, including meditation, chanting, and dharma talks for practitioners’ spiritual development.

These activities preserve spiritual and cultural traditions while fostering community cohesion in the capital.

Heritage Status

Ly Trieu Quoc Su Pagoda was recognized as a National Historical-Cultural Monument by the Ministry of Culture and Information in 1995.

2. Tiếng Trung (Chinese)

黎朝國師寺，前稱黎國師廟，位於古地真琴村，自塔，前足總，壽昌縣——此地屬於古昇龍京城範圍。寺的漢名為“黎朝國師寺”，意即供奉黎朝國師，明確體現其祭祀宗旨並與黎朝王朝緊密相關。現今，寺址位於河內市還劍區行中坊黎國師街50號——位置居中，毗鄰還劍湖及首都多處著名遺跡，成為市民與遊客熟悉的心靈與文化朝聖地。

歷史與人物

黎朝國師寺，又名黎國師廟或仙市廟，是黎朝時期為供奉國師阮明空（禪師）而建的重要宗教建築。阮明空，字志成，生於丙午年（1066年）龍章天祚元年，地點為長安府點社（今寧平省嘉承社國清村）。

據《嶺南摭怪》記載，明空禪師幼名阮志成，生於丙午年8月14日，長安府點江社（今寧平省嘉承社）。自幼聰慧，隨禪師慈道行修習十年，授法名明空，屬第十三世提尼達流支禪宗，並任交水寺住持（南定）。黎神宗皇帝重病無醫可治時，明空應召入宮，醫治皇帝痊癒，因此受封國師。

阮明空十一歲（1077年）出家，師從慈道行禪師，師見其德行與智慧卓越，認定明空將成為禪門“法器”，並賜法名明空。多年修行證得般若理後，明空返回交水寺住持。國師的修行與醫術聲名遠播，受民間尊敬及朝廷器重。1131年5月，黎神宗建屋於京城供其入京治病，後成仙市廟，為今日黎朝國師寺前身。

傳說，明空仍為慈道行弟子時，師曾化虎試心，明空沉著應對，說出若播下此因，將來必受報應。果然慈道行後轉生為崇賢侯之子，並被黎仁宗立為皇太子，即後來的黎神宗。1136年，皇帝重病，全身長毛，虎吼聲，諸醫無法治癒，明空國師親自醫治痊癒，皇帝感恩，封其為國師，並賦予數百戶免稅免役。

1141年辛酉年（大定二年）農曆8月1日，國師傳法弟子後，於交水寺安然圓寂，享年76歲。為紀念其功績，黎英宗與民眾於其居處建廟祭祀，即仙市廟。至今近九百年，民間香火不斷，尤其於禱災、禳禍、求雨期間，靈驗傳說廣為流傳。《大越史記全書》記載：“國師明空靈驗，凡有災禍，禱求必驗。”

1930年，法號光輝的釋清定和尚住持寺院，增設佛像及菩薩像，正式將仙市廟改名為黎朝國師寺，使其從個人紀念場所轉變為古街中供奉佛陀的莊嚴道場。

據研究者阮淵《二十世紀初河內》第二卷，報天寺及其十二層大勝四天寶塔曾為黎朝佛教中心。法國佔領河內建聖堂時，國師廟遷至現址——黎國師街50號，後成為黎朝國師寺。

歷經歷史變遷，寺廟多次重修。1674年（後黎朝陽德三年）首次大修遺留石雕，如明空國師父母像、慈道行禪師像及覺海禪師像，皆為越南佛教藝術珍貴雕刻。後黎時期另一遺物為前院石柱，柱頂安置觀世音菩薩及善財、龍女侍者，展現建築與宗教雕刻和諧。於正殿基礎發掘出多塊黑色大磚，為十七世紀黎代磚瓦，彰顯遺跡歷史之久遠。

1855年二次大修，恢復東向，擴建三門、三間前殿、五間後殿及兩列舞廊，每列三間，重修彩畫佛像，刻造國師阮明空雕像。

二十世紀，由於時光與氣候影響，多處建築嚴重損毀。1992年起，寺再次修復，獲政府及信徒支持，逐步修復藏經樓、母殿及祖堂。2000年6月5日，大雄寶殿正式動工重修，保留傳統建築風格，重點雕刻四靈、四季題材，由南定工匠精雕細琢。2000年11月13日（庚辰年10月18日）大雄寶殿竣工，掛牌“慶祝昇龍河內建都990週年工程”。

建築與景觀

寺門為三門小屋頂交錯瓦，柱高精雕，古樸莊嚴。百年榕樹蔭下，通向大殿正院。左側為小花園，右側為禮拜廣場，旁有圖書館、僧房、庫房及廚房。

主軸上，距門約2米有石柱“仙香”，紀念碑文字因年久褪色，提供寺廟與國師生平信息。院末為香亭，位於正殿與兩側配殿之間：一側為僧房，另一側為母殿。新建寬敞有階梯頂棚走廊連接三殿與香亭，空間和諧聯通。

寺廟分三區：外客前殿、佛殿內殿及後殿。前殿三間三門，中門較寬，通過香亭可見佛壇金框佛像。進入內殿須從側門。內殿與前殿平行，屋頂垂直，由四根大木柱與兩側封閉牆支撐，營造靜謐莊重之感。佛像佈置端莊：前殿正中阿彌陀佛，兩側觀世音菩薩與大勢至菩薩；前方九龍座設觀音、菩薩及南斗北斗。

後殿沿側殿排列，保留歷史與皇室信仰痕跡。右側三尊黎朝大臣像，左側四尊貴族女性像，據研究者推測為黎朝四位公主。

寺內特別之處為明空禪師祠，位於最深最高處。入口處供奉護法與聖神，引導香客入內。殿內昏暗光影中，明空禪師木像坐於中央，兩側侍者站立，頭戴僧帽或王冠，右手持蓮花，象徵智慧與慈悲。背後為三世佛像，代表過去、現在、未來；旁置禪師父母、慈道行與覺海石像，均為1674年後黎珍貴遺物。

室內佈局精巧，反映歷史、文化及宗教深度。每尊佛像、每間殿堂皆為歷史片段，讓香客回溯黎朝佛教黃金時期。

文物

歷經多次歷史變遷，寺內仍保留大量珍貴文物，包括後黎石雕禪師肖像、明空國師木像、石柱及黑磚、黎朝大臣與公主雕像、景興年間刺繡綾緞等，彰顯文化、藝術與心靈價值。

活動與節慶

黎朝國師寺為河內佛教活動中心，每年舉辦多項宗教節慶，吸引信徒及遊客。

佛誕大典

農曆四月初八舉行，隆重坐禪、誦經、聽法，住持釋寶嚴講述佛陀生平，宣讀越南佛教協會佛誕信息，呼籲慈悲與團結。

國師明空誕辰祭

農曆八月十四舉行，紀念明空國師治病黎神宗及對越南佛教貢獻。

法華道場活動

每月農曆初一舉行，坐禪、誦經、聽法，增進信徒修行與佛理理解。

寺廟節慶不僅保存精神文化傳統，也創造社群互動空間。

評定

1995年，黎朝國師寺被越南文化—信息部（現文化、體育與旅遊部）評定為國家級歷史文化遺址。

3. Tiếng Pháp (French)

Nom et localisation géographique

Le temple Ly Trieu Quoc Su, anciennement appelé sanctuaire Ly Quoc Su, est situé sur un territoire ancien du hameau Chan Cam, Tu Thap, canton Tien Tuc, district Tho Xuong – une zone intégrée à l’ancienne capitale de Thang Long. Le nom officiel du temple est « Ly Trieu Quoc Su Tu », signifiant le temple dédié au Grand Maître de la dynastie Ly – reflétant clairement l’objet du culte et son lien avec la dynastie Ly. Aujourd’hui, le temple se trouve au 50, rue Ly Quoc Su, quartier Hang Trong, arrondissement Hoan Kiem, ville de Hanoi – un emplacement central, à proximité du lac Ho Guom et de nombreux autres sites historiques renommés de la capitale, devenant un lieu spirituel et culturel familier tant pour les habitants que pour les visiteurs.

Histoire et personnages

Le temple Ly Trieu Quoc Su, également connu sous les anciens noms de sanctuaire Ly Quoc Su ou sanctuaire Tien Thi, est un édifice religieux particulier construit à l’époque Ly pour honorer le Grand Maître Nguyen Minh Khong – un maître zen éminent, célèbre pour ses contributions à la protection du royaume et au bien-être du peuple. De la famille Nguyen, son nom de naissance était Chi Thanh, né le 14 août de l’année Binh Ngo, premier règne Long Truong Thien Tu (1066) sous le roi Ly Thanh Tong, dans le village Diem Xa, préfecture Truong Yen (aujourd’hui hameau Quoc Thanh, commune Gia Thang, district Gia Vien, province Ninh Binh).

Selon le texte Linh Nam Chich Quai, le maître zen Minh Khong, appelé Nguyen Chi Thanh dans sa jeunesse, est né le 14 août 1066 à Diem Giang, préfecture Truong Yen (aujourd’hui commune Gia Thang, district Gia Vien, province Ninh Binh). Doté d’une grande intelligence, il suivit pendant dix ans l’enseignement du maître zen Tu Dao Hanh, reçut le nom Dharma Minh Khong, appartenant à la 13ᵉ génération de la lignée zen Ti-ni-da-luu-chi et devint abbé du temple Giao Thuy (Nam Dinh). Lorsque le roi Ly Than Tong tomba gravement malade et qu’aucun médecin ne put le guérir, Minh Khong fut invité au palais et sauva la vie du souverain. Reconnaissant son talent et sa vertu, le roi le nomma Grand Maître de l’État.

À l’âge de 11 ans, soit en 1077, il quitta sa famille pour entrer dans la vie monastique et suivre l’enseignement de Tu Dao Hanh, qui reconnut ses qualités exceptionnelles et le proclama « instrument de la Loi » dans le Zen, lui donnant le nom Dharma Minh Khong, 13ᵉ génération de la lignée Ti Ni Da Luu Chi. Après plusieurs années de pratique et l’atteinte de l’éveil selon la doctrine Prajna, Minh Khong retourna diriger le temple Giao Thuy (Nam Dinh).

Sa réputation pour sa pratique spirituelle et ses compétences médicales se répandit largement, et il fut vénéré par le peuple et respecté par la cour. En mai 1131, le roi Ly Than Tong fit construire une maison dans la capitale pour accueillir le maître lors de ses visites pour soigner le roi et le peuple. Ce lieu devint plus tard le sanctuaire Tien Thi – précurseur du temple Ly Trieu Quoc Su.

Selon la tradition, alors qu’il était disciple de Tu Dao Hanh, le maître transforma un jour en tigre pour tester la perspicacité de Minh Khong. Celui-ci répondit calmement qu’une telle action engendrerait un futur karma approprié. Effectivement, Tu Dao Hanh se réincarna plus tard comme fils de Sung Hien Hau et fut couronné prince héritier par le roi Nhan Tong, devenant ensuite le roi Ly Than Tong. En 1136, le roi tomba gravement malade – tout son corps couvert de poils et grognant comme une bête – et aucun médecin ne put le guérir. Minh Khong réussit à le sauver et fut nommé Grand Maître de l’État, accordant également des exemptions fiscales à des centaines de foyers.

Le 1er août de l’année Tan Dau (1141), deuxième année du règne Dai Dinh, après avoir transmis son enseignement à ses disciples, le Grand Maître Minh Khong mourut paisiblement au temple Giao Thuy à l’âge de 76 ans. Pour honorer ses mérites, le roi Ly Anh Tong et le peuple érigèrent un sanctuaire à l’endroit où il résidait – le sanctuaire Tien Thi. Depuis près de neuf siècles, le peuple continue d’entretenir le culte, croyant en son efficacité, notamment pour la protection contre les catastrophes naturelles. Le Dai Viet Su Ky Toan Thu mentionne : « Le Grand Maître Minh Khong est très efficace. En cas de calamités, ses prières portent toujours leurs fruits ».

En 1930, le Vénérable Thich Thanh Dinh, nom de Dharma Quang Huy, devint abbé et fit installer un ensemble de statues de Bouddha et de bodhisattvas, transformant le sanctuaire en temple Ly Trieu Quoc Su, élargissant la fonction du lieu de mémoire personnelle à un temple bouddhique solennel au cœur du vieux Hanoi.

Selon le chercheur Nguyen Uan, dans Hanoi au début du XXᵉ siècle (tome 2), la zone autour du temple Bao Thien avec sa pagode de 12 étages – Dai Thang Tu Thien Bao Thap – fut le centre du bouddhisme à l’époque Ly. Lors de l’occupation française et de la construction de la cathédrale, le sanctuaire de Ly Quoc Su fut déplacé à son emplacement actuel – 50, rue Ly Quoc Su – pour devenir ensuite le temple Ly Trieu Quoc Su.

Au fil des siècles, le sanctuaire et le temple ont été restaurés à plusieurs reprises. Les vestiges de la première grande restauration en 1674 (troisième année du règne Duong Duc, dynastie Hau Le) subsistent à travers des statues en pierre uniques telles que celles des parents du Grand Maître Minh Khong, du maître zen Tu Dao Hanh et du maître Giac Hai – toutes œuvres sculpturales précieuses de l’histoire de l’art bouddhique vietnamien. Un autre vestige de l’époque Hau Le est la colonne en pierre devant la cour, surmontée d’une statue de Avalokiteshvara entourée de ses deux assistants, Thien Tai et Long Nu. Lors d’une fouille du socle du hall principal, de grandes briques noires similaires à celles du XVIIᵉ siècle furent découvertes, attestant de l’ancienneté du site.

La seconde grande restauration eut lieu en 1855, avec réorientation du temple vers l’est comme à l’origine et extension : construction d’un triple portail, trois salles pour le culte d’avant, cinq salles pour le sanctuaire arrière, deux rangées de bâtiments latéraux, remise en peinture et sculpture des statues, et création d’une statue de Ly Quoc Su Nguyen Minh Khong.

Au XXᵉ siècle, en raison du temps et du climat, de nombreuses structures se sont détériorées. Depuis 1992, le temple a été restauré avec le soutien des autorités et les contributions des fidèles et du peuple – des bâtiments tels que la bibliothèque, le hall Mẫu et le hall des ancêtres ont été restaurés progressivement. Notamment, le 5 juin 2000, la grande salle du Bouddha fut officiellement restaurée, conservant le style architectural traditionnel, avec des motifs sculptés sur le thème des quatre animaux sacrés et des quatre plantes précieuses, réalisés par des artisans de Nam Dinh, réputés pour leur sculpture traditionnelle.

Le 13 novembre 2000 (18 octobre de l’année Canh Thin), la grande salle du Bouddha fut inaugurée et devint un des bâtiments emblématiques, portant la plaque « Oeuvre commémorant les 990 ans de Thang Long – Hanoi ».

Architecture et paysage

L’entrée du temple se fait par un triple portail avec toiture en tuiles superposées, colonnes décorées avec soin, créant une apparence ancienne et solennelle. Sous un banian centenaire, le chemin mène à la cour principale. À gauche se trouve un petit jardin, à droite la cour du culte avec des bâtiments annexes : bibliothèque, chambres des moines, réserve et cuisine.

Sur l’axe principal, à 2 mètres du portail, se dresse la colonne de Tiên Huong – colonne commémorative avec inscriptions effacées par le temps, fournissant des informations sur l’origine du sanctuaire et la vie du maître Minh Khong. Au fond de la cour se trouve le hall Hương Đình, entre le bâtiment principal et les bâtiments annexes : chambres des moines et hall Mẫu. Les larges galeries avec toits en escaliers relient les trois bâtiments au hall Hương Đình, créant un espace harmonieux et cohérent.

Le temple est divisé en trois zones principales : Tiền Duong Ngoai Khach (hall avant pour les visiteurs), Nội Cung Phat Tu (sanctuaire central) et Hậu Cung (sanctuaire arrière). Le Tiền Duong est un bâtiment de trois salles avec trois portes, la porte centrale étant plus large, reflétant le sérieux et l’axe central de l’architecture traditionnelle. Depuis le Hương Đình, on peut voir le sanctuaire du Bouddha à l’extrémité du hall, encadré par des dorures. L’accès au Nội Cung se fait par les portes latérales.

Le Nội Cung Phat Tu est parallèle au Tiền Duong mais avec un toit perpendiculaire, soutenu par quatre grandes colonnes centrales et deux murs latéraux sans ouverture, créant un sentiment de retrait, de calme et de majesté. La salle principale expose les statues du Bouddha Amitabha au centre, flanqué des bodhisattvas Avalokiteshvara et Mahasthamaprapta. À l’avant se trouvent des statues de Guanyin et des bodhisattvas dans le hall Cuu Long, accompagnées des statues de Nam Tao et Bac Dau.

Le Hậu Cung, situé dans les salles latérales, reflète l’histoire et le culte royal. À droite sont trois statues de hauts fonctionnaires de la dynastie Ly, à gauche quatre statues féminines représentant probablement les princesses Ly, selon les chercheurs.

Un point particulier de l’architecture spirituelle est la salle de culte du maître Minh Khong, la plus profonde et la plus élevée du temple. À l’entrée, les statues de Đức Ông (gardien spirituel) et du saint sont disposées, guidant les fidèles vers l’espace sacré. Dans la pénombre mystique, la statue en bois de Minh Khong est assise entre deux disciples, coiffé du chapeau ou de la couronne de moine, tenant un bouton de lotus – symbole de sagesse et de compassion. Derrière lui, le Bouddha des Trois Temps représente le passé, le présent et le futur, flanqué des statues des parents et des maîtres Tu Dao Hanh et Giac Hai, sculptées en 1674.

L’architecture intérieure du temple Ly Trieu Quoc Su illustre non seulement le raffinement artistique mais reflète également la profondeur historique, culturelle et religieuse à travers plusieurs dynasties. Chaque statue et chaque hall constitue une fenêtre sur le passé, plongeant le visiteur dans le flux sacré du bouddhisme Ly – l’âge d’or du bouddhisme au Dai Viet.

Objets et reliques

Au fil de l’histoire, du sanctuaire dédié au saint au temple bouddhique, de nombreux objets précieux sont préservés à Ly Trieu Quoc Su, contribuant à la richesse culturelle, spirituelle et artistique du temple dans le cœur de Hanoi.

• Portraits en pierre, époque Hau Le (1674) : statues des parents de Minh Khong, statues de Tu Dao Hanh et Giac Hai, sculptures en pierre finement travaillées.

• Statue de Minh Khong en bois : restaurée en 1855, représentant le maître assis en méditation, tenant un lotus.

• Colonne en pierre devant la cour : époque Hau Le, surmontée d’Avalokiteshvara et de ses assistants.

• Briques noires, époque Ly : découvertes lors de fouilles, XVIIᵉ siècle.

• Statues des hauts fonctionnaires et princesses Ly : restaurées en 1855 pour commémorer leurs mérites.

• Tissu brodé, époque Canh Hung (1740–1786) : précieux témoin de l’intérêt de la cour pour le temple.

Ces objets constituent à la fois des preuves historiques et des œuvres d’art majeures, enrichissant le patrimoine culturel bouddhique vietnamien.

Événements et fêtes

Le temple Ly Trieu Quoc Su est non seulement un site historique important mais également un centre actif de la vie bouddhique à Hanoi. Chaque année, il organise de nombreux événements et fêtes spirituelles, attirant fidèles et visiteurs.

• Célébration du Vesak : 8ème jour du 4ème mois lunaire, méditation, récitation de sutras et enseignements du Dharma.

• Anniversaire de Quoc Su Minh Khong : 14 août lunaire, hommage à ses contributions médicales et religieuses.

• Activités du Dao Trang Phap Hoa : chaque 1er jour du mois lunaire, méditation, récitation de sutras et enseignements.

Ces fêtes préservent la tradition spirituelle locale et créent un espace communautaire significatif au cœur de la capitale.

Classement

Le temple Ly Trieu Quoc Su a été classé monument historique et culturel national par le Ministère de la Culture et de l’Information en 1995.

Chấm điểm