Chùa Phổ Minh – Wikipedia Tiếng Việt

Đối với các ngôi chùa cùng tên, xem Chùa Phổ Minh (định hướng).

Chùa Phổ Minh普明寺
Tháp chùa Phổ Minh
Tên tự	Phổ Minh tự
Vị trí
Quốc gia	Việt Nam
Địa chỉ	thôn Tức Mạc, phường Nam Định, Ninh Bình
Thông tin
Tôn giáo	Phật giáo
Khởi lập	1262
Trụ trì	Thích Đàm Nhữ
Di tích quốc gia đặc biệt
Đền Trần và Chùa Phổ Minh
Phân loại	Di tích lịch sử – văn hóa, kiến trúc nghệ thuật
Ngày công nhận	27 tháng 9 năm 2012
Quyết định	1419/QĐ-TTg[1]
Cổng thông tin Phật giáo
x t s

Chùa Phổ Minh (Phổ Minh tự 普明寺) hay chùa Tháp là một ngôi chùa ở thôn Tức Mạc, phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình. Năm 2012, di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật đền Trần và chùa Phổ Minh được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.[2] Từ phường Hoa Lư, trung tâm tỉnh Ninh Bình tới chùa 34 km.

Lịch sử

[sửa | sửa mã nguồn]

Theo biên niên sử, chùa được xây dựng vào năm 1262, ở phía tây cung Trùng Quang của các vua nhà Trần. Nhưng theo các minh văn trên bia, trên chuông thì ngôi chùa này đã có từ thời nhà Lý. Có thể chùa đã được xây dựng lại với quy mô rộng lớn từ năm 1262. Tuy đã nhiều lần tu bổ nhưng chùa vẫn còn giữ được nhiều dấu tích nghệ thuật đời Trần.[3]

Kiến trúc

[sửa | sửa mã nguồn]

Cụm kiến trúc chính của chùa bao gồm 9 gian tiền đường, 3 gian thiêu hương, toà thượng điện cũng 3 gian nhưng rộng hơn, xếp theo hình chữ "công". Bộ cửa gian giữa nhà tiền đường gồm 4 cánh bằng gỗ lim, to dày, chạm rồng, sóng nước, hoa lá và văn hoa hình học. Hai cánh ở giữa chạm đôi rồng lớn chầu Mặt Trời trong khuôn hình lá đề, được coi là một tác phẩm điêu khắc khá hoàn mỹ. Cũng như đôi sấu đá trên thành bậc tam quan và đôi rồng trên thành bậc gian giữa tiền đường, bộ cánh cửa này còn giữ được những dấu ấn của nghệ thuật chạm khắc đời Trần. Hiện nay, hai cánh lưu trữ tại Bảo Tàng Nam Định, hai cánh còn lại lưu trữ tại Bảo Tàng Lịch Sử Quốc Gia ở Hà Nội.

Một số công trình kiến trúc bài trí khác đã làm tô thêm vẻ đẹp của chùa Phổ Minh, như 3 gian tam quan khung gỗ, tường gạch, mái ngói rêu phong, cổ kính với bức hoành phong đề 4 chữ lớn. "Đại hùng bảo điện" và thành bậc thềm ở chính giữa có chạm đôi sấu đá rất sống động, hai hồ tròn thả sen nằm đăng đối hai bên lối đi dẫn vào chùa.

Trong chùa có bày tượng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn (tượng nằm); tượng Trúc Lâm Tam tổ dưới bóng cây trúc; một số tượng Phật đẹp lộng lẫy. Chuông lớn của chùa có khắc bản văn "Phổ Minh đỉnh tự" đúc năm 1796 - chùa vốn có một vạc lớn, sử sách coi là một trong bốn vật báu của Việt Nam (An Nam tứ đại khí) nhưng nay không còn, nhưng phần bệ đá hoa sen từ thời Trần vẫn còn đến ngày nay.

Sau thượng điện, cách một sân hẹp là ngôi nhà dài 11 gian. Ở giữa là 5 gian nhà tổ, bên trái là 3 gian nhà tăng và bên phải là 3 gian điện thờ. Hai dãy hành lang nối tiền đường ở phía trước với ngôi nhà 11 gian ở phía sau làm thành một khung vuông bao quanh kiến trúc chùa.

Tháp Phổ Minh

[sửa | sửa mã nguồn]

Kiến trúc thời nhà Trần được bảo tồn khá nguyên vẹn ở đây là tháp Phổ Minh, dựng khoảng từ năm 1305 đến 1308. Tháp cao 19,51 m,[4] gồm 14 tầng. Nền tháp và tầng thứ nhất xây bằng đá, những tầng còn lại phía trên xây bằng gạch. Tầng nào cũng trổ 4 cửa vòm cuốn, giữa các tầng là gờ mái... Tầng tháp thứ nhất đặt trên bệ đá, có hai lớp cánh sen, lớp dưới chúc xuống, lớp trên ngửa lên đỡ lấy tháp hình vuông, mỗi cạnh rộng hơn 5 mét. Bệ và tầng thứ nhất có những hình chạm nông trên mặt đá như hoa lá, sóng nước, mây cuốn, đặc trưng cho phong cách trang trí thời nhà Trần. Mặt ngoài những viên gạch các tầng trên được trang trí hình rồng.

Theo các sách Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí, Đại Nam nhất thống chí và Nam Định địa dư chí, vào thời Tây Sơn năm 1789, trấn thủ Hải Dương là Trần Túc đã phá tháp Phổ Minh để lấy đồng nhưng khi phá đến tầng thứ 2 hoặc 3 từ trên xuống thấy một luồng hơi đỏ bốc lên, do sợ nên giao xã sửa lại như cũ nhưng không còn đỉnh tháp bằng đồng.[5]

Tấm bia Phổ Minh Bia Ký đã ghi lại năm Gia Long thứ 17 (1818) người dân trong xã đã cử Trần Duy Bản chủ trì việc sửa lại tháp[6]

Trong bức ảnh "407. TONKIN - Nam-Dinh - Pagode consacrê au culte du lingam" chụp khoảng từ năm 1890 đến năm 1945 (không phải bức hình bên trên) có thể thấy tháp Phổ Minh không có đỉnh bút lông như ngày nay.

Vào lần trùng tu tháp năm 1987 do ngành văn hóa tỉnh Nam Định chủ trì đã phát hiện một chiếc quách bằng đá vây quanh một hộp đồng ở tầng thứ 3 từ trên xuống[4][5]

Trong văn học, nghệ thuật

[sửa | sửa mã nguồn]

Danh sĩ người xứ Đông Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491–1585), sống thời Lê–Mạc, đồng thời là một cư sĩ tự nhận (Bạch Vân am cư sĩ), trong một lần qua vùng Sơn Nam Hạ vãn cảnh chùa Phổ Minh chừng hơn một thế kỷ sau loạn giặc Minh xâm lược qua đi, đã để lại bài thơ thất ngôn bát cú Du Phổ Minh tự được đưa vào tập thơ chữ Hán Bạch Vân am thi tập do chính ông đề tựa:

Du Phổ Minh tự (phiên âm Hán-Việt) Loạn hậu trùng tầm đáo Phổ Minh, Viên hoa dã thảo cựu nham quynh. Bi văn bác lạc hoà yên bích, Phật nhãn thê lương chiếu dạ thanh. Pháp giới ưng đồng thiên quảng đại, Hương nhân do thuyết địa anh linh. Liêu liêu cổ đỉnh kim hà tại? Thức đắc vô hình thắng hữu hình.

Thăm chùa Phổ Minh (dịch nghĩa) Sau khi loạn lạc lại tìm đến chùa Phổ Minh, Vẫn hoa vườn cỏ nội với cửa đá cũ. Văn bia mờ nhạt hoà trong làn khói biếc, Mắt Phật lạnh lùng soi thấu đêm thanh. Pháp giới phải ngang với tầm rộng lớn của trời, Người làng vẫn nói đến sự anh linh của đất. Vắng vẻ lặng lẽ, vạc xưa nay còn đâu? Thế mới biết vô hình vẫn thắng hữu hình.

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ "Quyết định 1419/QĐ-TTg năm 2012 xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt". Thư viện pháp luật.
2. ^ Tỉnh Nam Định tổ chức đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật đền Trần và chùa Phổ Minh Lưu trữ ngày 8 tháng 1 năm 2017 tại Wayback Machine, www.dsvh.gov.vn
3. ^ Tinh Vân, biên tập (2004). 世界佛敎美術圖典 (bằng tiếng Trung). Đài Loan: Hội Phật Quang Sơn Quốc Tế. tr. 292. ISBN 9789574571482. Truy cập ngày 23 tháng 11 năm 2024.
4. ^ a b Vũ Thị Hoàng Lan (ngày 1 tháng 11 năm 2018). "Tháp Phổ Minh- Một Bảo vật vô giá Trong Khu Di tích Lịch sử Văn hóa Đền Trần, Chùa Tháp". Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2023.
5. ^ a b Trần Kim Phượng (ngày 27 tháng 2 năm 2020). "Bảo tháp chùa Phổ Minh, một trong những nơi lưu giữ xá lỵ của Đức Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông- Người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Việt Nam". Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 9 năm 2023. Truy cập ngày 5 tháng 9 năm 2023.
6. ^ Hồ sơ di tích chùa Phổ Minh, tư liệu Ban quản lý di tích và danh thắng tỉnh Nam Định

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]

• Thư viện Hoa Sen Lưu trữ ngày 7 tháng 2 năm 2009 tại Wayback Machine

x t s Nhà Trần
Quân chủ	Thái Tông • Thánh Tông • Nhân Tông • Anh Tông • Minh Tông • Hiến Tông • Dụ Tông • Hôn Đức công • Nghệ Tông • Duệ Tông • Phế Đế • Thuận Tông • Thiếu Đế
Sự kiện	Hoài Vương khởi binh • Chiến tranh Nguyên Mông – Đại Việt (lần 1 • lần 2 • lần 3)  • Sáp nhập Ô Lý • Vụ án Huệ Vũ vương • Biến loạn Đại Định • Chiến tranh Việt – Chiêm (1367–1396) • Phế Đế Xương Phù • Nhà Trần sụp đổ
Các lĩnh vực	Chính trị • Hành chính • Quan chế  • Quân sự • Pháp luật • Văn học • Nghệ thuật • Kinh tế (Thủ công nghiệp • Thương mại • Nông nghiệp • Tiền tệ)  • Giáo dục • Tôn giáo (Thiền phái Trúc Lâm) • Ngoại giao • Văn hóa Lý–Trần
Di tích	Hoàng thành Thăng Long • Hành cung Thiên Trường • Hành cung Vũ Lâm  • Tháp Bình Sơn • Chùa Phổ Minh • Khu di tích nhà Trần tại Đông Triều • Đền Trần ở Long Hưng, Hưng Yên • Đền Cao An Phụ • Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc • Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử • Khu di tích lịch sử Bạch Đằng
Hiện vật	An Nam tứ đại khí (Tượng Phật chùa Quỳnh Lâm • Vạc Phổ Minh)  • Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ
Hồng Bàng An Dương Vương Triệu Tự chủ Đinh Tiền Lê Lý Trần Hồ Lê sơ Mạc Lê trung hưng Tây Sơn Nguyễn

x t s Du lịch Ninh Bình
Di sản thế giớiTràng An - Hoa Lư	Tam Cốc Khu du lịch sinh thái Thung Nham Động Thiên Hà Khu du lịch sinh thái Tràng An Chùa Bái Đính Hành cung Vũ Lâm Cố đô Hoa Lư Đền Vua Đinh Đền Vua Lê Chùa Nhất Trụ Chùa Duyên Ninh Động Am Tiên Hoa Lư tứ trấn: Động Thiên Tôn, Đền Thánh Nguyễn Đàn Kính Thiên Hang Múa Động Hoa Lư Lăng phát tích nhà Đinh
Di tích lịch sử,công trình kiến trúc	Chùa Cổ Lễ Chùa Đọi Sơn Chùa Keo Hành Thiện Chùa Phổ Minh Chùa Tam Chúc Chùa Đẩu Long Chùa Đùng Chiến khu Quỳnh Lưu Đền Lăng Đền Trần Đền Trần Thương Đền Trúc Đền Xám Nhà thờ chính tòa Bùi Chu Nhà thờ chính tòa Phát Diệm Nhà thờ Khoái Đồng Phòng tuyến Tam Điệp Phủ Dầy Phủ Đồi Ngang Đan viện Châu Sơn Ga Ninh Bình Các đền thờ Vua Đinh Di tích ở Ninh Bình
Các thắng cảnhbiển, hồ, rừng, núi	Bãi biển Quất Lâm Bãi biển Thịnh Long Bãi biển Cồn Nổi Vườn quốc gia Xuân Thủy Vườn quốc gia Cúc Phương Núi Non Nước Núi Kỳ Lân Núi Ngọc Mỹ Nhân Suối Kênh Gà Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long Động Vân Trình Hồ Yên Thắng Hồ Yên Quang Sân golf Hoàng Gia Hồ Đồng Thái Hồ Đồng Chương
Lễ hội, làng nghềĐặc sản ẩm thực	Lễ hội ở Ninh Bình: Lễ hội Hoa Lư Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn Lễ hội Tràng An Hội chợ Viềng Làng nghề ở Ninh Bình Ẩm thực Ninh Bình: Rượu Kim Sơn Phở bò Giao Cù Cơm cháy Ninh Bình Cá rô Tổng Trường Dê núi Ninh Bình Dứa Đồng Giao Cá tràu tiến vua chuối ngự Đại Hoàng

x t s Di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam
Trung du vàmiền núi phía Bắc(19 di tích)	ATK Chợ Đồn · ATK Định Hóa · Chi Lăng · Cụm đình Hương Canh · Đền Hùng · Đình Thổ Tang · Chiến thắng Biên giới năm 1950 · Điện Biên Phủ · Hồ Ba Bể · Khu BTTN Na Hang – Lâm Bình · KDT cách mạng Việt Nam – Lào · KDT khởi nghĩa Bắc Sơn · KDT Kim Bình · Nhà tù Sơn La · Pác Bó · Ruộng bậc thang Mù Cang Chải · Rừng Trần Hưng Đạo · Tân Trào · Hang xóm Trại và Mái đá làng Vành
Thủ đô Hà Nội(22 di tích)	Chùa Hương · Chùa Tây Phương · Chùa Thầy · Đền – Chùa – Đình Hai Bà Trưng · Đền Hai Bà Trưng (Hạ Lôi) · Đền Hát Môn · Đền Phù Đổng · Đền Sóc · Đình Chèm · Đình Đại Phùng · Đình Hạ Hiệp · Đình So · Đình Tây Đằng · Đình Tường Phiêu · Gò Đống Đa · Hồ Hoàn Kiếm · Hoàng thành Thăng Long · Phủ Chủ tịch · Thành Cổ Loa · Thăng Long tứ trấn (Đền Bạch Mã · Đền Voi Phục · Đền Quán Thánh · Đền Kim Liên) · Chùa Bối Khê · Văn Miếu – Quốc Tử Giám
Đồng bằng sông Hồng(trừ Hà Nội, 43 di tích)	ATK II Hiệp Hòa · Chiến thắng Xương Giang · Chùa Bổ Đà · Chùa Vĩnh Nghiêm · Chùa Bút Tháp · Chùa Dâu · Chùa Đọi Sơn · Chùa Keo Hành Thiện · Chùa Keo Thái Bình · Chùa Phật Tích · Chùa Thái Lạc · Cố đô Hoa Lư · Côn Sơn – Kiếp Bạc · Đền An Xá · Đền Đô · Đền Trần (Nam Định) – Chùa Phổ Minh · Đền Trần (Long Hưng) · Đền Trần Thương · Đền Xưa – Chùa Giám – Đền Bia · Đình Đình Bảng · KDT khởi nghĩa Yên Thế · KDT Nguyễn Bỉnh Khiêm · Phố Hiến · Núi Non Nước · Quần đảo Cát Bà · Quần thể An Phụ – Kính Chủ – Nhẫm Dương · Quần thể danh thắng Tràng An – Tam Cốc – Bích Động · Tháp Bình Sơn · Tây Thiên · Văn miếu Mao Điền · Bạch Đằng · Đền Cửa Ông · Đình Trà Cổ · KDT nhà Trần tại Đông Triều · KDT Hồ Chí Minh trên đảo Cô Tô · Thương cảng Vân Đồn · Vịnh Hạ Long · Yên Tử  · KDT Đa Hòa - Dạ Trạch · Cụm di tích nhà Mạc ở Dương Kinh · Cụm di tích Từ Lương Xâm · Đền Xám
Bắc Trung Bộ(20 di tích)	Cố đô Huế · KDT Hồ Chí Minh ở Thừa Thiên Huế · Đền Bà Triệu · Đền thờ Lê Hoàn · Đền thờ Mai Hắc Đế · Địa đạo Vịnh Mốc · Đình Hoành Sơn · Đường Trường Sơn · Hang Con Moong · Hiền Lương – Bến Hải · KDT Kim Liên · KDT Nguyễn Du · KDT Phan Bội Châu · KDT Lê Hữu Trác · Lam Kinh · Lăng mộ và đền thờ Nguyễn Xí · Sầm Sơn · Thành cổ Quảng Trị · Thành nhà Hồ · VQG Phong Nha – Kẻ Bàng
Tây Nguyên vàDuyên hải Nam Trung Bộ(19 di tích)	Khu di chỉ văn hóa Sa Huỳnh · Đền Tây Sơn Tam Kiệt · Địa điểm Chiến thắng Đăk Tô – Tân Cảnh · Gành Đá Đĩa · KDT khởi nghĩa Ba Tơ · KDT khảo cổ Cát Tiên · Ngũ Hành Sơn · Nhà đày Buôn Ma Thuột · Phật viện Đồng Dương · Phố cổ Hội An · Rộc Tưng – Gò Đá · Tây Sơn Thượng đạo · Thánh địa Mỹ Sơn · Thành Điện Hải · Tháp Dương Long · Tháp Hòa Lai · Tháp Nhạn · Tháp Po Klong Garai · Tháp Po Nagar
Miền Nam(20 di tích)	Căn cứ Cái Chanh · Căn cứ Tà Thiết · Căn cứ Trung ương Cục miền Nam · Di tích Chiến thắng Chương Thiện · Dinh Độc Lập · Địa đạo Củ Chi · Địa điểm Chiến thắng Ấp Bắc · Đồng Khởi Bến Tre · Gò Tháp · Rạch Gầm – Xoài Mút · KDT Tôn Đức Thắng · Lăng Nguyễn Đình Chiểu · Mộ cự thạch Hàng Gòn · Nhà tù Côn Đảo · Nhà tù Phú Quốc · Óc Eo – Ba Thê · VQG Cát Tiên · Di tích khảo cổ Vĩnh Hưng · Các địa điểm khởi nghĩa Trương Định · Đường Hồ Chí Minh trên biển
Di tích quốc gia đặc biệt Hang động Thác nước Chùa Đình Đền Nhà thờ Tháp cổ Tháp Chăm