"Chúng Ta đóng Thuế để Làm Gì?" - Tuổi Trẻ Online

Phóng to

TTCT - Hai nhà nghiên cứu Vito Tanzi (vụ trưởng Vụ Tài chính công, IMF từ 1981-2000) và Howell Zee (trưởng ban chính sách thuế, Vụ Tài chính công, IMF) đã mở đầu nghiên cứu mang tựa đề “Une politique fiscale pour les pays en développement” (Một chính sách thuế cho các nước đang phát triển) do IMF xuất bản năm 2001, bằng câu hỏi trên.

Các tác giả, nhất là ông Vito Tanzi, bằng kinh nghiệm “xương máu” về thuế má của một số nước đang phát triển, nhất là những nước đang trong quá trình mở cửa thị trường để hội nhập các khu vực kinh tế, kinh tế thế giới, đã đưa ra câu trả lời sau: “Người dân đóng thuế là để các cơ quan công quyền có tài nguyên cần thiết nhằm cống hiến lại cho dân chúng các sản phẩm và dịch vụ mà đa số dân chúng đòi hỏi” (tr.1).

Từ vị trí của mình, các tác giả đã rút ra mẫu số chung của các nước đang phát triển này như sau: “Thiết đặt được một hệ thống thuế khóa hữu hiệu và công bằng là khó khăn đối với các nước đang mong muốn hội nhập vào nền kinh tế quốc tế. Một hệ thống thuế lý tưởng chính là làm sao có được những khoản thu thiết yếu cần thiết mà không phải đi vay mượn quá nhiều, không làm thối chí hoạt động kinh tế, cũng không lệch xa quá các chế độ thuế khóa hiện hành tại các nước khác” (tr.1).

Điều này dẫn đến tình hình như các tác giả đã mô tả: “Giảm thuế nhập khẩu sẽ tăng tính cạnh tranh của các công ty nước ngoài. Một hậu quả không tránh khỏi của hội nhập là phải bớt bảo hộ các công ty trong nước. Thậm chí đây còn là mục tiêu của chương trình tự do hóa thương mại. Từ đó, việc giảm (bỏ) thuế nhập khẩu đó sẽ dẫn đến hậu quả không mong muốn là giảm thu ngân sách” (tr.5).

Do lẽ, sẽ dễ đi lại những con đường trắc trở mà các nước khác đã đi qua. Các tác giả phân tích: “Trong bối cảnh giảm thu ngân sách đó, các biện pháp “bù đắp” trong tầm tay hầu như là tăng thuế tiêu thụ nội địa. Hiếm khi người ta lại xem việc tăng thuế thu nhập như là một chọn lựa có thể tồn tại cả về mặt chiến lược (do tác động tiêu cực lên đầu tư, càng bị đánh thuế càng ngại làm ăn lớn) lẫn hành chính (mức thu từ thuế thu nhập rất chênh vênh và ít hơn là mức thu từ thuế tiêu thụ)” (tr.5).

Đặc biệt, thuế thu nhập không thành công lắm tại các nước này: “Cần nhắc lại rằng thuế thu nhập đã chỉ đem lại một phần tương đối nhỏ trong thu nhập ở đa số các nước này, và rằng số người “chịu” đóng thuế này (nhất là những ai chịu thuế suất cao) là tương đối ít” (tr.7). Bởi thế, không làm sao thu thuế được ca sĩ, càng không thu thuế cho đúng được ở các phòng mạch tư và cả “bệnh viện trường”...!

Các tác giả giải thích tại sao bằng những kinh nghiêm kỹ thuật của các nước mà họ đã từng “thấy”: “Do lẽ đa số người lao động các nước này, nói chung, hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp hoặc trong những “công chuyện” không chính thức. Họ có lĩnh lương đều đặn và cố định đâu, lại thường được chi trả bằng tiền mặt, chẳng sổ sách kế toán nào ghi chép, làm sao mà tính toán được thu thuế là bao nhiêu. Họ cũng hiếm khi đi sắm sửa trong các siêu thị có sổ sách kế toán ghi chép chính xác chi thu. Hậu quả là các phương pháp hiện đại như thuế thu nhập và thuế tiêu thụ đóng một vai trò hạn hẹp trong các nền kinh tế này, đồng thời khả năng của nhà chức trách thu được các loại thuế cao này hầu như là rất hạn chế”.

Giải pháp nào cho các nước đang phát triển? Trong phần sau của nghiên cứu, các tác giả giới thiệu chi tiết về từng biện pháp kỹ thuật. Chỉ xin ghi lại đây vài nhắc nhở “chung” nhất: “Phát triển kinh tế thường sinh ra những nhu cầu phụ trội. Song, việc sử dụng các khoản thu thuế như thế nào lại quan trọng hơn là mức thu thuế. Các nước đang muốn hội nhập hoàn toàn vào nền kinh tế thế giới sẽ phải xem xét một cách chi li hơn nữa các “ưu tiên chiến lược” của mình, đồng thời phải chứng tỏ quyết tâm tiến hành các cải cách cần thiết” (tr.18).

Sức ép của thu ngân sách quá lớn. Có thể làm giảm sức ép đó bằng giảm tạo ra chính sức ép đó tức giảm chi những gì không đáng chi từ ngân sách?

Đọc tiếp Về trang Chủ đề