Chuyên đề Sự Vận động Từ Cái Tôi Cá Thể đến Cái Tôi Bản Thể Trong ...

Thơ mới là đỉnh cao của thơ ca thế kỉ XX. Nói đến thơ là nói đến ý thức trữ tình mà ý thức trữ tình hiện ra trong văn bản thơ là cái tôi trữ tình và hình thức trữ tình.

- Hình thức trữ tình là phương thức, phương tiện mà tác giả sáng tạo để chuyển tải thông điệp thơ.

- Cái tôi trữ tình trong Thơ mới phát triển qua hai chặng đường:

+ Chặng 1: Là tiếng nói của cái tôi trữ tình tiểu tư sản (Những năm 80 của thế kỉ XX – theo quan điểm Macxit )

+ Chặng 2: Là tiếng nói của cái tôi trữ tình gắn với ý thức cá nhân đô thị

. Về tư tưởng: Cái tôi trữ tình của Thơ mới có sự vận động từ cái tôi cá thể đến cái tôi bản thể.

. Về hình thức: Cái tôi vận động qua 3 bước: nguyên phiến, bất định và đa ngã

Trước đây nhiều quan niệm cho rằng cái tôi trong Thơ mới vận động và đi vào bế tắc sau đó tự triệt tiêu. Đó là cách nhìn đã cũ, chỉ mang tính xã hội hóa.

Ngày nay nhìn ở góc độ văn hóa học: Nếu không có cuộc Cách mạng tháng Tám thì phong trào Thơ mới vẫn tiếp tục phát triển. Bởi sau khi phong trào Thơ mới kết thúc nó vẫn tiếp tục hành trình bằng 2 xu hướng: Ở miền Bắc kết tinh ở Hoàng Cầm với tập Về kinh Bắc, ở miền Nam rất nhiều yếu tố Thơ mới vẫn tiếp tục được đề cao và phát huy. Vì thế, có thể coi Thơ mới chấm dứt thụ động trước sự can thiệp của lịch sử hay Thơ mới như một sinh mệnh chết yểu chứ không phải nó đã đi hết số phận của nó.

Thơ hiện nay như đang kế tiếp Thơ mới đi sâu vào cái tôi bản thể, thể hiện:

- 1900 – 1945: Đào sâu cái tôi cá thể và bước đầu đi vào cái tôi bản thể

- 1945 - 1985: Rời cái tôi cá thể đi vào cái tôi tập thể

- 1985 – nay: Trở về cái tôi bản thể.

* Sự khác nhau giữa cái tôi cá thể và cái tôi bản thể

- Cái tôi cá thể là giai đoạn đầu ý thức cá nhân mới trỗi dậy, ý thức về mình như một thành viên trong tập thể, gắn bó với tập thể và cảm thấy hạnh phúc; khi bị bỏ rơi cảm thấy đau khổ và đi tìm mình trong thế giới. Còn cái tôi bản thể không bận tâm đến sự tồn tại của mình trong cộng đồng, đi tìm thế giới trong mình.

- Cái tôi cá thể nghiêng về cảm xúc, lấy việc giải phóng cảm xúc tối đa như là quyền sống cá nhân nên gắn với ngôn ngữ của tình cảm, cảm xúc. Còn cái tôi bản thể bên cạnh giải phóng cảm xúc còn là những băn khoăn về lí tính, mang màu sắc triết học vì thế cái tôi bản thể gắn với ngôn ngữ của lí tính, triết luận.

- Cái tôi cá thể bị cô đơn, không được chia sẻ, bị ràng buộc với cộng đồng nên than thở nỗi cô đơn. Còn cái tôi bản thể tự cô đơn, mang trong mình nỗi cô đơn cố hữu của chính mình nên cô đơn tuyệt đối, quá tải.

Cái tôi cá thể biểu hiện rõ nét ở các nhà thơ: Thế Lữ, Lưu Trọng Lư và một phần thơ Xuân Diệu. Còn cái tôi bản thể biểu hiện ở một phần thơ Xuân Diệu và đặc biệt là thơ Hàn Mặc Tử. (Chính cái tôi bản thể trong thơ Hàn Mặc Tử đã đưa Thơ mới phát triển đến một trình độ cao hơn.)