Chuyên đề Tuần 3: Hội Chứng Tắc Ruột, Nguyễn Vũ Trúc Anh ...

1. Tắc ruột là gì?

Tắc ruột là một hội chứng do ngừng lưu thông thông của hơi và dịch tiêu hoá trong lòng ruột gây ra. Tắc ruột do các cản trở cơ học nằm từ góc Treitz đến hậu môn là tắc ruột cơ học, tắc ruột do ngừng nhu động của ruột là tắc ruột cơ năng hay tắc ruột do liệt ruột. Tắc ruột là một cấp cứu ngoại khoa rất thường gặp trong cấp cứu ổ bụng, chỉ đứng sau viêm ruột thừa.

2. Nguyên nhân của hội chứng tắc ruột;

2. Tắc ruột cơ học:
   • Nguyên nhân ở trong lòng ruột, ở ruột non:

Giun đũa dính kết lại gây tắc ruột là nguyên nhân thường gặp ở trẻ em và người lớn ở những vùng nông thôn, trồng rau, ăn uống mất vệ sinh

Tắc do khối bã thức ăn (măng, xơ mit, quả sim…) gặp ở người già, rụng răng, suy tuỵ hoặc đã bị cắt dạ dày.

Sỏi túi mật gây viêm, thủng vào tá tràng và di chuyển xuống ruột gây tắc rất hiếm gặp ở Viêt Nam.

• Ở đại tràng:

Nguyên nhân gây tắc có thể là khối u, phân ở người già bị táo bón kéo dài.

• Nguyên nhân ở thành ruột:

Ở cả ruột non và đại tràng, nguyên nhân tắc ruột có thể là:

Các khối ung thư của ruột non và của đại tràng, trong đó ung thư đại tràng trái hay gặp nhất.

Các khối u lành tính của thành ruột với kích thước lớn có thể gây tắc ruột nhưng ít gặp.

Hẹp thành ruột do viêm nhiễm hoặc do sẹo xơ: Lao ruột, bệnh Crhon ruột, viêm ruột sau xạ trị, hẹp miệng nối ruột, hẹp ruột sau chấn thương.

Lồng ruột: Là do đoạn ruột phí trên chui vào đoạn ruột phí dưới, có nhiều kiểu lồng khác nhau như lồng hồi – hồi tràng, lồng hồi – đại tràng, lồng đại – đại tràng. Lồng cấp tính thường gặp ở trẻ em còn bú, ở người lớn ít gặp và thường phối hợp với các nguyên nhân tắc ruột ở thành ruột như khối u, túi thừa…

• Nguyên nhân ở ngoài thành ruột:

Dây chằng và dích các quai ruột là nguyên nhân chiếm tỷ lệ cao nhất. Trong đó, trên 80 % có nguồn gốc do phẫu thuật ở bụng, số còn lại có nguồn gốc viêm nhiễm, chấn thương và bẩm sinh. Các dây chằng hoặc xơ dính gặp hai quai ruột hoặc dính một quai ruột với vùng bị mất thanh mạc ở thành bụng, tạo ra các khe và một hoặc nhiều quai ruột chui vào, vị nghẹt ở chân quai ruột cùng với phần mạc treo tương ứng gây thiếu máu, hoại tử như trong thoát vị ngẹt.

Các thoát vị bao gồm các thoát vị thành bụng (thoát vị bẹn, thoát vị đùi, thoát vị rốn…) và các thoát vị nội: thoát vị bịt, thoát vị khe Winslow, thoát vị Treitz,…) có thể gây nghẹt khi ruột chui vào các khe lỗ này.

Xoắn ruột là trường hợp nặng nhất trong cac tắc ruột do nghẹt. Xoắn ruột được định nghĩa là quai ruột bị xoắn trên trục mạc treo của nó. Ở ruột non, xoắn ruột thường do hậu quả của tắc ruột ở phía trên do dây chằng dính vào đỉnh hoặc chân của quai ruột đó. Ở đại tràng, xoắn ruột thường tự phát do đoạn đại tràng Sigma dài, hai chân gần nhau, bị lộn xoay xuống (xoắn đại tràng Sigma), xoắn của manh tràng do đại tràng phải không dính bẩm sinh, ít gặp.

Như vậy các nguyên nhân tắc ruột cơ giới có thể xếp làm hai nhóm theo cơ chế tắc là các nguyên nhân gây tắc ruột do bít tắc và các nguyên nhân gây tắc ruột do thắt nghẹt  ruột cùng với mạch máu của đoạn mạc treo tương ứng làm đoạn ruột này nhanh chóng thiếu máu, hoại tử.

1. Tắc ruột do liệt ruột (tắc ruột cơ năng):

Tắc ruột do liệt ruột, còn gọi là tắc ruột cơ năng chiếm khoảng 5 – 10 % các trường hợp, cũng có rất nhiều nguyên nhân khác nhau:

Liệt ruột phản xạ có thể gặp trong sỏi niệu quản, trước hết là trong chấn thương cột sông, vỡ xương chậu do máu tụ sau phúc mạc. Các nguyên nhân viêm phúc mạc, dịch thủng dạ dày, dịch tuỵ cũng gây liệt ruột.

Thiếu máu cấp và huyết khối tĩnh mạch mạc treo cũng làm liệt nhu động ở đoạn ruột tương ứng.

Ngoài ra còn rất nhiều các nguyeê nhân khác làm tổn thương thần kinh cơ của ruột và gây ra một tình trạng giả tắc ruột, bao gồm:

Rối loạn chuyển hoá: Kali máu thấp, tăng canxi máu, toan chuyển hoá.

Một số thuốc: Dẫn chất của thuốc phiện, kháng cholinergic…

Tổn thương ruột trong các bệnh toàn thân: Tiểu đường, thiểu năng tuyến giáp, rối loạn chuyển hóa porfirin, xơ cứng bì.

Tổn thương khu trú đám rối thần kinh thành ruột (bệnh giãn đại tràng bẩm sinh), tổn thương thần kinh lan toả, các tổn thương cơ có thể gây ra các rối loạn vận động của ruột được gọi chung là giả tắc ruột không rõ nguyên nhân mãn tính. Hội chứng Ogilvie là một hể đặc biệt, đặc trưng bởi giãn đại tràng cấp không do tắc và có thể phục hồi.

3. Triệu chứng của tắc ruột:
4. Triệu chứng cơ năng

Đau: Đau đột ngột hoặc âm ỉ vùng quanh rốn hoặc mạn sườn, không lan.

Đôi khi đau co thắt dữ dội như chuột rút với tư thế giảm đau.

Nôn mửa: Nôn có thể xuất hiện cùng lúc với đau, nhưng nôn xong vẫn không làm giảm đau. Đầu tiên là nôn thức ăn, sau nôn dịch mật xanh, mật vàng và về sau nữa sẽ nôn bất cứ thức ăn gì đưa vào.

Bí  trung – đại  tiện: Triệu chứng này có thể đi cùng với hai triệu chứng trên.  Ban đầu bệnh nhân có thể trung đại tiện được nhưng rất ít và không đem lại cảm giác đỡ đau, dễ chịu nào.

1. Triệu chứng toàn thân

Nhiệt độ có thể bình thường hoặc cao khoảng 380C.  Không có biểu hiện sốc trong những giờ đầu và tình trạng toàn thân không thay đổi nhiều.

1. Triệu chứng thực thể

Bụng trướng căng không phải xuất hiện ngay tức khắc mà tiến triển từ từ, bắt  đầu nổi gồ lên ở đường giữa rốn sang hai bên mạn sườn, nhìn bụng thấy các  gợn sóng nhu động trong những giờ đầu. Triệu chứng này phụ thuộc vào vị trí và cơ chế tắc ruột. Khi khám bằng tay đè lên thành bụng thấy có một cảm giác đàn hồi nhưng không có phản ứng thành bụng và không đau.

1. Nghẽn ruột – Tắc kín một quai ruột

Là hậu quả của tình trạng xoắn ruột hoặc do dây chằng. Các triệu chứng trên chỗ tổn thương được miêu tả như trên. Triệu chứng tại chỗ thương tổn là đề  cập đến các thương tổn mạch máu kết hợp tính tiên lượng bệnh. Quai ruột lại  thắt nghẽn không chứa nhiều hơi ngoại trừ xoắn ở đại tràng. Ứ trệ tĩnh mạch sẽ dẫn đến tình trạng thoát dịch huyết tương và hồng cầu vào quai ruột đang  bị xoắn và vào trong ổ phúc mạc.

Lớp niêm mạc thành ruột bị phá hủy và tăng sinh vi khuẩn tại quai ruột bị thắt và phóng thích nội độc tố vào khoang phúc mạc gây tình trạng sốc nhiễm  trùng (bên cạnh tình trạng sốc do giảm thể tích tuần hoàn). Nhồi máu động mạch làm hoại thư ruột đưa đến thủng ruột và viêm phúc mạc toàn thể.

1. Tắc ruột cơ năng (tắc ruột do liệt ruột)

Ngoại trừ một số bệnh cảnh như: Nhồi máu, thoát vị bên trong ổ phúc mạc thì  tắc ruột cơ năng thường gây nên một số hậu quả có tính diến tiến chậm hơn.  Trướng bụng là triệu chứng quan trọng xuất hiện đầu tiên, chủ yếu là trướng hơi. Nôn ít xảy ra do tình trạng liệt ruột. Thể tích dịch ứ đọng thường là nhiều nhưng ít gây tình trạng thoát dịch và cơ chế hấp  thu dịch này thường kéo dài một thời gian khá lâu. Tuy nhiên, đại tràng dãn, tưới máu kém có thể làm  xuất hiện một vài cùng hoại tử làm thủng và viêm phúc mạc nghiêm trọng:

Gõ bụng nghe vang.

Không có âm ruột.

Thăm trực tràng: trực tràng rỗng.

4. Chẩn đoán tắc ruột:
5. Chẩn đoán vị trí tắc: Trướng bụng nhiều, gặp trong xoắn đại tràng; tắc đoạn hỗng tràng thấp thì có triệu chứng này; tắc đoạn hồi tràng thấp thì có triệu chứng bụng ở trung tâm; tắc đại tràng thì bụng trướng nhiều.

Bệnh sử có thể gợi ý tình trạng tắc ruột non (hội chứng Koenig: Đau bụng từng cơn dữ dội trong vài phút rồi  đỡ dần và biến mất với tiếng sôi bụng. Cơn đau kèm nổi quai ruột như rắn bò, tái diễn nhiều lần sau bữa ăn hoặc tắc đại tràng (cơn đau Duval hoặc tình trạng bán tắc ruột kéo dài 2-3 ngày có kèm đại tiện).

1. Chẩn đoán phân biệt:

Cơn đau quặn thận:

Cơn đau quặn gan.

Hôn mê đái tháo đường.

Tràn dịch màng phổi.

Nhồi máu cơ tim.

Trường hợp bụng ngoại khoa có kèm sốt như ruột thừa viêm cấp, nhiễm trùng đường mật, viêm túi thừa sigma, viêm phúc mạc toàn thể…

Thoát vị nghẹt

Viêm tụy cấp

Nhồi máu mạc treo ruột

Tắc ruột do liệt không điển hình

5. Cận lâm sàng:
6. X quang bụng đứng không chuẩn bị

X-Quang bán tắc ruột

Quai đến trướng căng trên chỗ tắc mức hơi vị trí nằm nghiêng và mức hơi dịch ở vị trí đứng thẳng.

Không thấy mức hơi dịch ở phần dưới chỗ tắc.

Vị trí, hình dạng mức hơi dịch giúp xác định vị trí tắc.

Ruột non: Mức hơi dịch nằm ở trung tâm, đáy rộng, vòm thấp, thành ruột mỏng, ít giãn. Hoặc bóng khí đơn độc hoặc hình ảnh hơi nước có vòm thấp hoặc hạ sườn phái hoặc trước cột sống.

Đại tràng: Hình mức hơi nước có thể tích lớn, vòm cao, đáy hẹp, quai ruột giãn đầy hơi, ít dịch, ở vị trí ngoại vi. Thành ruột dày. Tuy nhiên đôi khi khó phân biệt rõ ràng tắc ruột non hay đại tràng một cách rõ ràng.

Tắc ruột do liệt: Giãn toàn bộ ruột non, đại tràng có một ít mức hơi dịch.

Dấu hiệu âm tính trên X quang: Không có hơi tự do trong ổ phúc mạc, không có tràn dịch ổ phúc mạc.

XQuang tắc ruột thấp

XQuang bán tắc ruột non

1. Siêu âm bụng

Trướng hơi, quai ruột dãn, tăng nhu động.

1. Xét nghiệm

Công thức máu, điện giải  đồ, ure máu, protid máu.

6. Điều trị tắc ruột:
• Chỉ định điều trị : chỉ định điều trị tắc ruôt phảI dựa vào chẩn đoán nguyên nhân và phân loại tắc ruột.

Nếu là tắc ruột do nghẹt – phảI mổ cấp cứu không trì hoãn kể cả nhưng trường hợp đang có tình trạng sốc cũng vừa phảI hồi sức tích cực vừa mổ cấp cứu

Nếu là tắc ruột thuộc nhóm bít  – Người ta có thể trì hoãn để hồi sức và chuẩn bị tốt cho cuộc mổ. Chỉ mổ cấp cứu những trường hợp tắc ruột hoàn toàn; Những trường hợp tắc ruột không hoàn toàn như tắc ruột do giun đũa, tắc ruột dính có thể điều trị nội khoa và theo dõi nếu không tiến triển hoặc tiến triển xấu thì phảI mổ cấp cứu. Các trường hợp tắc ruột không hoàn toàn do u đậi tràng cần phảI chuẩn bị tốt toàn thân và đại tràng tốt để mổ phiên.

• Điều trị cụ thể :

Nguyên tắc điều trị ngoại khoa là : PhảI loại trừ được nguyên nhân gây tắc ruột và phục hồi lưu thông ruột Nguồn: http://familyhospital.vn/y-hoc/tieu-hoa/2869-tc-rut-co-nhng-triu-chng-gi-.html http://www.dieutri.vn/trieuchungngoai/27-10-2011/S1628/Hoi-chung-tac-ruot.htm http://www.dieutri.vn/benhhocngoai/16-10-2012/S2702/Benh-hoc-ngoai-khoa-tac-ruot.htm

Chia sẻ:

• X
• Facebook

Thích Đang tải...

Có liên quan