CƠ CHẾ HÌNH THÀNH PHẢN XẠ CÓ ĐIỀU KIỆN

           Phản xạ có điều kiện là phản ứng đáp lại của cơ thể đối với các kích thích, tín hiệu được hình thành trong quá trình sống hoặc huấn luyện.

          Phản xạ có điều kiện là mối liên hệ tạm thời của các phản xạ có điều kiện  với  một kích thích trung tính ( dửng dưng, vô nghĩa)  bất kì trước đó. Kích thích này đối với các phản ứng trên có ý nghĩa tín hiệu trong cơ thể.

Trên thực tế thì phản xạ có điều kiện được hình thành với mọi kích thích nhưng chỉ trong  những điều kiện nhất định.

Để thành lập được một phản xạ có điều kiện, cần phải có những điều kiện cần thiết sau đây:

1.  Sự có mặt của 2 kích thích, kích thích trung tính ( dửng dưng) kích thích này đâu đó sẽ trở thành kích thích có điều kiện và kích thích không có điều kiện, thần kinh này sẽ gây nên hành động đáp lại của chó.

2. Việc kết hợp hai kích thích hay phải tiến hành đống thời trong khoảng thời gian la 0.5s.

3. Tác động của thần kinh tín hiệu phải đi trước  tác động của thẩn kinh không ĐK từ 0.5-2s

4. Lặp lại nhiều lần các kích thích có điều kiện và kích thích không điều kiện theo một cường độ và thời gian nhất định.

5. Các trung tâm thần kinh của vỏ não vào thời điểm hình thành phản xạ có điều kiện  phải được giải phóng khỏi mọi hoạt động thần kinh khác nhau và ở trạng thái hưng phấn, tích cực…

6. Cường độ hưng phấn  đối với kích thích không điều kiện phải mạnh hơn kích thích có điều kiện, nhưng không được gây nên ức cho phản xạ.

7. Sự vắng mặt các kích thích lạ những kích thích gây phản ứng định hướng và thu hút sự chú ý của chó.

8. Đối với chó phải âu yếm và thận trọng.

9. Thành lập phản xạ có điều kiện sẽ được thúc đẩy nhanh chóng  nếu như ta sử dụng yếu tố bắt chước.

Ví dụ:  Các phản xạ có điều kiện vận động  được thành lập nhanh chóng nếu như chó tự động làm những động tác vận động cần thiết và được người huấn luyện viên hỗ trợ kịp thời.

Nếu không tuân theo các quy định trên  đây  thì các phản xạ có điều kiện  được hình thành một cách rất khó khăn thậm chí hoàn toàn  không thể thành lập được nếu kích thích củng cố ( không đk ) tác động trước kích thích có điều kiện thì phản xạ có điều kiện không được hình thành.

Sự kết hợp liên tục quá nhiều lần sẽ không đẩy nhanh quá trình đó, gây nên tính thụ động của chó trước khi bước vào huấn luyện, chó phải khỏe, đã được dạo chơi thoải mái, khử ức chế và ở trạng thái hưng phấn.

CƠ CHẾ VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH PHẢN XẠ CÓ ĐIỀU KIỆN

        Viện sĩ Páp Lốp cho rằng : Cơ chế hình thành phản xạ có điều kiện là quá  trình thành lập và liên kết các mối liên hệ TK ở vỏ não giữa hai khu hưng phấn – 2 trung tâm của các kích thích có điều kiện và không điều kiện

Ngay khi bắt đầu kết hợp 2 KT, ở chó xuất hiện phản xạ định hướng với KT tín hiệu “ cái gì đó “ phản xạ này ức chế hoạt tính vận động chung, thay đổi các phản xạ đang hoạt động để đảm bảo việc tiếp nhận KT tín hiệu một cách tốt nhất và giác, khứu giác, vị giác theo quy luật bảo tồn và kế tiếp thu trong vỏ não còn lại một khu hưng phấn và các dấu vết cảm giác  tương ứng.

Tác động của KT không đk gây nên phản ứng đáp lại bẩm sinh ( tự vệ ) với sự tham gia của cung phản xạ có sẵn.

Tại phần vỏ của phản xạ có điều kiện này xuất hiện một khu hưng phấn đối với tác động của thần kinh không điều kiện và đối với hành động đáp lại do cơ thể thực hiện.

Như vậy tại vỏ não khu hưng phấn thứ 2 xuất hiện, mạnh hơn bền vững hơn và trội hơn so với các khu hưng phấn khác.

Khu hưng phấn này có thể tồn tại trong vòng vài giây thậm chí vài phút, khi nào chưa có TK mạnh hơn thay thế sự có mặt của 2 khu hưng phấn trong vỏ não, theo quy luật tự nhiên, sẽ gây nên sự vận động của quá trình hưng phấn đi từ khu yếu do TK có ĐK gây nên đến khu mạnh hơn do TK không đk gây nên.

Khu trội hơn sẽ thu hút hưng phấn ở các khu yếu hơn về phía mình. Chính nhờ vậy mà chúng làm dễ dàng hơn sự vận động các xung động hưng phấn yếu

Sau một vài lần kết hợp như vậy sự vận động để liên kết các mối liên hệ thần kinh giữa các trung khu hưng phấn được tăng cường. Mối liên hệ ban đầu giữa hai khu hưng phấn được hình thành như vậy.

Mối liên hệ có đk giữa các khu khác nhau của vỏ não không chỉ được hình thành thông qua cơ cấu nơ ron TK vỏ não mà còn thông qua sự hình thành của cơ cấu nơ ron dưới vỏ não.

Vòng liên hệ giữa các khu hưng phấn này xuất hiện khi có sự lặp đi lặp lại nhiều lần, kế tiếp nhau của sự kết hợp giữa sự kích thích có đk và kích thích không đk.

Quá trình thành lập mối liên hệ tạm thời giữa các trung tâm thần kinh được thực hiện là nhờ có các tính chất trội tổng hợp tăng cường :

Khuyếch tán hưng phấn của các trung tâm thần kinh, sự kết hợp giữa các kích thích được lặp lại nhiều lần làm nâng cao tính hưng phấn ổn định và biến thiên của các trung tâm thần kinh ở 2 khu hưng phấn và đảm bảo vòng liên hệ giữa chúng.

Sau đó hưng phấn từ trung tâm tín hiệu có điều kiện có thể tự do chuyển qua phần vỏ của phản xạ không đk gây nên phản xạ mà không cần sử dụng kích thích không đk. Do đó quá trình hình thành phản xạ có ĐK ban đầu là chính.

Sự củng cố và duy trì tiếp sau mối liên hệ tạm thời đã được hình thành được thực hiện theo một cơ chế khác.

Tại hệ thần kinh trung ương không chỉ xảy ra sự thay đổi về chức năng mà còn xảy ra sự thay đổi về hình thái học, tại các khớp của các nơ ron thần kinh trung gian, sự dẫn truyền và hưng phấn được tăng lên .

Do đó tác động của các kích thích được lặp lại, tại các tế bào thần kinh được truyền từ khu hưng phấn này sang khu hưng phấn kia diễn ra hiện tượng dày thêm của các trục và điểm, cuối (xinap) của chúng.

Tại xinap, số lượng các chất trung gian tăng lên, số lượng tế bào thần kinh trung gian giảm đi ở các khu xinap, điều kiện đề truyền hưng phấn được hình thành.

Như vậy, xinap từ dạng không thể chuyển qua được biến dạng thành dễ dàng chuyển qua và mối liên hệ phản xạ có điều kiện trở nên bền vững hơn.

Mối liên hệ  ngược chiều ( hay thông tin ngược chiều) giữa các cơ quan thực hiện và trung tâm thần kinh thụ cảm và cơ quan thụ cảm được hình thành có nhiệm vụ bổ sung  cho cung phản xạ có điều kiện, thông qua hệ thống liên hệ các nơ rơn thần linh.

Cơ chế hình thành thông tin ngược chiều cũng giống như cơ chế hình thành phản xạ có điều kiện.

CÁC GIAI ĐOẠN THÀNH LẬP PHẢN XẠ CÓ ĐIỀU KIỆN VÀ SỰ HÌNH THÀNH CÁC KĨ NĂNG

Phản xạ có điều kiện được hình thành không phải ngay lập tức mà dần dần theo các giai đoạn.

Để thành lập được các phản xạ có điều kiện, đòi hỏi phải có một số lần kết hợp các kích thích và thời gian nhất định. Người ta chia làm 3 giai đoạn thành lập phản xạ có điều kiện .

1. Giai đoạn 1:

Là giai đoạn lan tỏa hay là giai đoạn hành động đáp lại khái quát. Ngay khi bắt đầu của sự hưng phấn sẽ được hình thành thì phản xạ có điều vẫn kết hợp, khi nào ở võ não, mối liên hệ thần kinh giữa các khu hưng phấn đã được hình thành thì phản xạ có điều kiện vẫn chưa thể tự tái hiện được.

Sự xuất hiện các phản ứng thành phản xạ có điều kiện. Trong thời gian đầu, ở phản xạ có đk được hình thành nhờ sự lan tỏa hưng phấn xuất hiện chung chung (khái quát) đối với tín hiệu có đk, cũng giống như tất cả các KT khác giống như thế.

Trong giai đoạn này phản xạ có điều kiện dễ dàng bị ức chế nó có đặc điểm là thiếu chính xác trong các hành động đáp lại với khẩu lệnh và tín hiệu của người huấn luyện viện và có thể hoàn toàn không xuất hiện khi có sự thay đối cáu các điều kiện ngoại cảnh.

2. Giai đoạn 2 :

Là giai đoạn tập trung hay chuyên môn hóa các phản xạ có điều kiện.

Khi có sự lặp đi lặp lại nhìu lần, kế tiếp nhau  sự kết hợp các kích thích thì sự lan tỏa hưng phấn bị hạn chế bởi quá trình ức chế, quá trình hưng phấn bắt đầu tập trung vào một trung tâm thần kinh.

Phản xạ có điều kiện càng được củng cố thì hiện tượng lan tỏa hưng phấn càng lan tõa hưng phấn càng giảm đi và xảy ra chuyên môn hóa phản xạ có điếu kiện đối với từng kích thích có điều kiện cụ thể.

Ở giai đoạn này phản xạ có điều kiện bắt đầu xuất hiện sự tự động hóa dưới dạng các hành động đáp lại rất cụ thể và chính xác dưới dạng các hành động đáp lại rất cụ thể và chính xác đối với khẩu lệnh và tín hiệu của người huấn luyện viên và không xuất hiện đối với các KT khác giống như kích thích có điều kiện.

Khi điều kiện ngoại cảnh không đổi, phản xạ có điều kiện vẫn không bị ức chế.

3.  Giai đoạn 3 :

Là giai đoạn ổn định phản xạ có điều kiện hay là giai đoạn hình thành nên kỹ năng, kỹ năng được hình thành khi có sự lặp đi lặp lại nhiều lần phản xạ có đk trong những điều kiện ngoại cảnh phức tạp khác nhau.

Sự xuất hiện phản xạ một cách tự động hóa đối với KT có điều kiện bây giờ không cần phải có sự củng cố thường xuyên của KT không điều kiện nữa.

Ở giai đoạn này phản xạ có điều kiện chuyển thành kỹ năng, và trở thành phản xạ định hình.

Nó xuất hiện rất tích cực đối với khẩu lệnh hoặc tín hiệu của huấn luyện viên trong mọi điều kiện ngoại cảnh phức tạp.

NHỮNG DẤU HIỆU CHUNG CỦA SỰ HÌNH THÀNH PHẢN XẠ CÓ ĐIỀU KIỆN

 Dấu hiệu thứ nhất – kích thích trung tính mang ý nghĩa tín hiệu, phản xạ định hướng (cái gì đó ) “bị bắt”

Dấu hiệu thứ 2: Hành động đáp lại đối với tín hiệu được thể hiện không cần có sự củng cố bằng TK không đk.

Dấu hiệu thứ 3: Phản xạ cóđk không bị ức chế bởi các phản xạ khác và xuất hiện một cách tích cực và tự động khá trong mọi đk ngoại cảnh phức tạp.

SỰ KHÁC NHAU GIỮA PHẢN XẠ CÓ ĐK VÀ PHẢN XẠ KHÔNG ĐK

Viện sĩ I.P Páp Lốp coi phản xạ có điều kiện như là một hiện tượng thích nghi tổng hợp của cơ thể đối với đk môi trường xung quanh.

Phản xạ có đk khác phản xạ không đk ở chỗ : Nó không phải là bẩm sinh mà được hình thành trong quá trình song hoặc huấn luyện và không có khả năng di truyền .

Phản xạ có đk có thể được hình thành và mất đi nhưng cuối cùng nó cũng được tích lũy và là kinh nghiệm sống của động vật .

Cho nên phản xạ có đk không phải là những phản xạ thuộc về nòi giống mà nó còn mang tính cá nhân rõ rệt .

Ví dụ : Con chó phản xạ định hướng với tên gọi riêng của mình, với giọng nói của ông chủ (HLV) của mình . Mỗi con chó có một tổng hợp các phản xạ có đk chúng quy định đặc điểm cá nhân trạng thái biểu hiện của nó .

Như vậy mới cắt nghĩa được tại sao hành vi biểu hiện của chó được huấn luyện khác xa so với con chó không được huấn luyện, của con chó già với con chó choai.

Phản xạ có đk có thể được hình thành với mọi KT mà cơ thể tiếp nhận, cho nên số lượng các phản xạ là vô hạn.

Một sự khác biệt giữa phản xạ có đk và phản xạ không đk là phản xạ có đk không có các cung phản xạ có sẵn .

Chúng được hinh thành ở võ não bằng con đường liên hệ tạm thwoif giữa tín hiệu có đk  và phản ứng không đk thông qua các mối liên hệ nơ ron TK.

Phản xạ có đk là cơ sở của quá trình huấn luyện chó trong quá trình huấn luyện, ta có thể nhận thấy rằng : có một số phản xạ có đk được hình thành rất nhanh chóng và dễ dàng , số khác thì lại rất chậm và khó khăn, một số phản xạ xuất hiện rất nhanh, tích cực và chính xác, bền vững, không tắt, số khác lại xuất hiện rất yếu và dễ dàng bị ức chế

Đặc điểm về chất của phản xạ có đk do nòi giống và mức độ cần thiết về sinh lý đối  với cơ thể trong  thời điểm đó quy định.

Share this:

• X
• Facebook

Like Loading...

Related