"Con đường Lúa Gạo" Xà No - Báo Nhân Dân

Tại lễ hội này, văn hóa - nghệ thuật như gắn liền với cây lúa, gắn liền với những người nông dân cần cù ở một nước nông nghiệp đang ở trong nhóm đứng đầu về xuất khẩu gạo trên thế giới. Chính vì thế, không chỉ các hoạt động văn hóa - nghệ thuật thăng hoa tại lễ hội, mà ở đây, vị thế và chỗ đứng của cây lúa Việt Nam thật sự là bằng chứng hùng hồn chứng minh tính đúng đắn trong đường lối, chính sách nông nghiệp của Ðảng và Nhà nước Việt Nam.

Liên hoan lúa gạo Việt Nam lần thứ nhất được tổ chức bên kênh xáng Xà No - con đường lúa gạo của miền Hậu Giang, con kênh gắn liền với lịch sử xuất khẩu gạo Việt Nam, con đường cách đây hàng trăm năm đã chuyên chở những chuyến gạo đầu tiên của Việt Nam ra thị trường thế giới, và cũng là bến đậu đón tàu các nước vào đây "ăn gạo". Kênh Xà No được đào năm 1901, tới giữa năm 1903 thì hoàn thành. Ðến những năm 20 - 30 của thế kỷ 20, thực dân Pháp tập trung khai thác đất đai trù phú của vùng này, xây dựng các đồn điền sản xuất lúa gạo. Một trong những nhà máy xay lúa hiện đại nhất thời bấy giờ cũng được xây dựng tại đây là đồn điền của ông An-be có diện tích hơn 30 nghìn ha, với hơn 3.000 hộ tá điền, mỗi năm thu lúa ruộng, lúa vay đến hàng triệu giạ. Thời kỳ này, tại xã Tân Hòa bên kênh Xà No có một kho chứa lúa mà người dân ở đây quen gọi là Lầu Trắng, thêm lầu Ông Kho rộng hơn một ha. Tất cả công sức, mồ hôi và nước mắt của nông dân đều đổ vào đây. Cho đến nay, hơn một thế kỷ trôi qua, kênh Xà No vẫn là tuyến đường thủy cấp quốc gia, ngày hai buổi nước lớn, nước ròng đưa phù sa bù đắp cho đôi bờ kênh tạo nên những cánh đồng lúa vàng, từ đó nông dân có thể làm mỗi năm ba vụ lúa. Và kênh Xà No cũng trở thành "con đường lúa gạo" đầu tiên ở vùng đồng bằng sông Cửu Long (ÐBSCL).

Tổ chức Festival lúa gạo Việt Nam lần thứ nhất tại tỉnh Hậu Giang (FHG) giữa vùng ÐBSCL, vùng trọng điểm lúa của cả nước là việc làm rất có ý nghĩa, tạo điều kiện để các nhà sản xuất, doanh nghiệp kinh doanh lúa gạo, nhà nhập khẩu, phân phối, người tiêu dùng, nhà khoa học gặp gỡ, giao lưu và tìm kiếm cơ hội hợp tác, liên kết sản xuất kinh doanh. Như Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã khẳng định trong bài phát biểu tại đêm khai mạc: "Festival lúa gạo là dịp để tiếp tục tôn vinh những giá trị của nền văn minh lúa nước, của cây lúa và người trồng lúa Việt Nam, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất kinh doanh lúa gạo, đẩy mạnh xuất khẩu gạo gắn với xây dựng và quảng bá thương hiệu gạo Việt Nam". Nhấn mạnh tiềm năng phát triển sản xuất kinh doanh lúa gạo của Việt Nam còn rất lớn, Thủ tướng cho rằng, sản xuất và kinh doanh lúa gạo của Việt Nam vẫn còn không ít bất cập, yếu kém, hiệu quả sản xuất kinh doanh chưa cao, đời sống người trồng lúa còn nhiều khó khăn. Ðồng thời Thủ tướng nêu rõ thực trạng: "Sản xuất kinh doanh lúa gạo của Việt Nam cũng đang phải đối mặt với nhiều khó khăn thách thức, nhất là thiên tai, dịch bệnh, thị trường xuất khẩu, biến đổi khí hậu, đặc biệt là nước biển dâng mà Việt Nam được dự báo là một trong số ít các nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất".

Từ "con đường lúa gạo" Xà No, Bí thư Tỉnh ủy Hậu Giang Nguyễn Phong Quang đã nảy ra ý tưởng mở Festival lúa gạo đầu tiên và biến nó thành hiện thực. Ðồng chí cho biết: "Việt Nam trở thành nước đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu gạo, nhưng gạo của ta chưa khẳng định được thương hiệu, và điệp khúc "được mùa, rớt giá" vẫn tiếp diễn, gạo xuất khẩu giá thấp, thị trường xuất khẩu không ổn định, gây khó khăn cho đời sống của bà con nông dân. Festival lúa gạo tạo điều kiện gặp gỡ, giao lưu giữa nhà sản xuất và nhà tiêu dùng hay nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu để tiến tới hợp tác đầu tư, liên doanh liên kết. Festival lúa gạo Việt Nam sẽ là chiếc cầu nối cho những suy nghĩ, những sáng kiến và để ước mơ lúa gạo Việt Nam được thăng hoa, cũng như nâng cao uy tín thương hiệu gạo Việt Nam trên trường quốc tế". Ðồng chí Nguyễn Phong Quang cho biết thêm: Kênh Xà No với vốn đầu tư 1.200 tỷ đồng, là công trình chào mừng kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, trở thành niềm tự hào của nhân dân Hậu Giang về sự gắn kết với Thủ đô Hà Nội. Con kênh này với bờ kè hai bên dài hơn 20 km sẽ làm cho gương mặt đô thị Vị Thanh ngày càng khởi sắc, vươn tới văn minh, hiện đại. Festival lúa gạo Việt Nam lần thứ nhất tại Hậu Giang sẽ góp phần tạo ra thương hiệu đặc biệt cho tỉnh Hậu Giang, qua đó góp phần xây dựng động lực phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của tỉnh; giới thiệu thế mạnh của tỉnh nhằm kêu gọi, thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước; xây dựng Hậu Giang thành một trong những trung tâm sản xuất, giao dịch, xuất khẩu gạo của Việt Nam trong tương lai. Trong khuôn khổ Festival lúa gạo Việt Nam tại Hậu Giang còn diễn ra Hội thảo Lúa gạo Việt Nam - xuất khẩu và hội nhập với sự tham gia của Bộ Công thương, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tại Cần Thơ, Hiệp hội Lương thực Việt Nam cùng các chuyên gia nước ngoài của Viện Lúa nghiên cứu quốc tế và Tổ chức FAO. Tại hội thảo, nhiều đại biểu đã phân tích và nhận định về thực trạng sản xuất lúa gạo của Việt Nam, cung cấp thông tin về thị trường lúa gạo ở trong và ngoài nước, phân tích thương hiệu lúa gạo và tính cạnh tranh trên thị trường, khuyến nghị những chính sách phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo Việt Nam... Bên cạnh đó còn có nhiều hoạt động thiết thực đã được tổ chức như các hội thảo: Lúa gạo Việt Nam xuất khẩu và hội nhập, Cây lúa Việt Nam, Kinh xáng Xà No - Con đường lúa gạo miền Hậu Giang, hội thi Khuyến nông giỏi quốc gia, lễ hội ẩm thực, triển lãm lúa gạo Việt Nam, xúc tiến đầu tư.

Mục đích việc tổ chức FHG là tôn vinh nền văn minh lúa nước Việt Nam gắn với truyền thống văn hóa lâu đời của dân tộc, góp phần thực hiện Nghị quyết của Trung ương về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; cùng cả nước xây dựng thương hiệu lúa gạo Việt Nam. Theo đó, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hậu Giang Trịnh Quang Hưng cho biết: Ðây là sự kiện kinh tế, văn hóa, xã hội quan trọng lần đầu tổ chức tại tỉnh Hậu Giang, vùng sản xuất lúa gạo của Việt Nam. FHG nhằm tôn vinh cây lúa nước và nền văn minh lúa nước; tôn vinh người trồng lúa nước, những người có công đưa hạt gạo Việt Nam ra thế giới. Ðây cũng là dịp để giới thiệu tiềm năng, thế mạnh sản xuất lúa gạo của Việt Nam, xây dựng thương hiệu lúa gạo Việt Nam ngày càng vững mạnh trên thị trường thế giới.

Festival có 30 tỉnh, thành phố và 300 cơ quan, đơn vị, tổ chức trong và ngoài nước tham gia với hơn 730 gian hàng trưng bày, giới thiệu sản phẩm chủ yếu phục vụ sản xuất nông nghiệp và lúa gạo. Khu vực lễ đài chính đêm khai mạc có sức chứa khoảng 5.000 người. Phần hội với chủ đề Việt Nam quê hương tôi gồm tám tiết mục chính. Trong đó có hoạt cảnh ca cổ trên xuồng ghe của NS Bạch Tuyết, NS Phương Quang, NS Trọng Hữu, Quế Trân... Nếu như phần nghi thức diễn ra trang nghiêm thì phần Hội lại hào hứng với sự cổ vũ của hàng chục nghìn khán giả. Từ hợp xướng Hát về cây lúa hôm nay, đến ca khúc Ngày mùa; rồi Hò giã gạo - dân ca Trung Bộ; ca khúc Ðồng lúa reo... đã làm đậm đà thêm chủ đề của đêm Hội.

Nhân dịp này, Liên hoan Ðờn ca tài tử Nam Bộ 2009, do Hậu Giang đăng cai tổ chức đã được khai mạc tại Trung tâm Văn hóa tỉnh. Liên hoan có 16 đội đờn ca tài tử đến từ 16 tỉnh, thành phố khu vực phía nam. Nghệ nhân đờn ca tài tử Nguyễn Ngọc Tần, xã Thạnh Xuân, huyện Châu Thành A (Hậu Giang), nói: "Liên hoan khẳng định sự tồn tại và phát triển ngày càng sâu rộng của loại hình đờn ca tài tử, từng bước tạo nên sự thống nhất về cơ sở lý luận và thực tiễn, để tiến tới đề nghị công nhận loại hình này là di sản văn hóa Việt Nam. Là dịp để các nghệ nhân đàn, ca giao lưu, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau để cùng giữ gìn và phát huy bộ môn nghệ thuật mang tính đặc thù của Nam Bộ". Biểu diễn đờn ca tài tử tại FHG có nội dung thi hòa ca và hòa đàn, tập trung ca ngợi Ðảng, Bác Hồ, tình yêu quê hương, đất nước, những đổi thay của quê hương, đất nước, sự phát triển nông nghiệp, nông thôn của từng địa phương. Cùng với đờn ca tài tử là Lễ hội ẩm thực với 100 món ăn đặc trưng của các vùng, miền trong cả nước được trưng bày để mọi người có dịp thưởng thức hương vị đậm đà, độc đáo, qua bàn tay khéo léo, sáng tạo của các đầu bếp. Còn tái hiện chợ nổi trên sông đưa mọi người đến với không gian đặc trưng của miền sông nước qua hình ảnh buôn bán trên sông được bài trí với hơn 40 ghe hàng, đủ các loại sản phẩm, đặc biệt là nông sản.

Ban tổ chức Cuộc thi Ảnh nghệ thuật Lúa gạo Việt Nam và Viết về kênh xáng Xà No đã tổ chức trao giải và triển lãm ảnh. Tuy chỉ phát động trong thời gian ngắn, nhưng hơn 860 tác phẩm ảnh và 19 tác phẩm viết tham dự đã được đánh giá là có chất lượng, đi sâu vào đề tài, khai thác về kênh xáng Xà No dưới nhiều góc độ và cách thể hiện khác nhau, cung cấp nguồn tư liệu quý. Ban tổ chức đã trao 17 giải ở hai cuộc thi, trong đó có hai giải nhất, bốn giải nhì, bảy giải ba và 14 giải khuyến khích. Giải nhất cuộc thi ảnh được trao cho tác giả Duy Bằng (Long An) với tác phẩm Hạt ngọc; giải nhì trao cho tác giả Thảo Nguyên (Ðồng Tháp) với tác phẩm Cứu lúa vụ ba. Ngoài ra, Ban tổ chức còn trao ba giải ba và mười giải khuyến khích cho các tác phẩm đoạt giải. Có tổng cộng 866 ảnh của 172 tác giả thuộc 30 tỉnh, thành phố tham gia cuộc thi năm nay. Chủ tịch Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Hậu Giang Phạm Sơn Hà vui mừng nói với tôi: "Sau lễ trao giải, Ban tổ chức đã cắt băng khai mạc Triển lãm Ảnh nghệ thuật Lúa gạo Việt Nam. Có 99 tác phẩm xuất sắc, chọn lọc từ cuộc thi đã được trưng bày, có thể coi đây là một bức tranh về nông thôn Việt Nam dưới góc nhìn của các nhiếp ảnh chuyên, không chuyên trong cả nước, khẳng định giá trị của nền văn minh lúa nước qua lăng kính nghệ thuật. Các bức ảnh này sẽ được triển lãm trong suốt quá trình diễn ra Festival". Các hội thi khác như Duyên dáng áo bà ba, Hội thi khuyến nông giỏi, Hội đua ghe ngo cũng là các hoạt động nghệ thuật mang đậm đà bản sắc văn hóa vùng sông nước Nam Bộ. Ðặc biệt ghi dấu ấn là chương trình nghệ thuật Hậu Giang hướng về 1000 năm Thăng Long - Hà Nội với nhiều hoạt động và tiết mục hấp dẫn, làm phong phú thêm nét đặc sắc của FHG. Ðây là lần đầu nước ta có một ngày mới - Hội tôn vinh lúa gạo, cũng là nhằm tôn vinh hàng triệu triệu nông dân Việt Nam đang ngày đêm thầm lặng làm ra hạt ngọc để nuôi sống và làm giàu cho dân tộc mình.

CHU MÃ GIANG