Cốt Cách Cau Quê - Báo Quân đội Nhân Dân

Với bà nội và các thành viên trong gia đình tôi, dịp sau rằm tháng Giêng rất đặc biệt, là thời điểm để tưởng nhớ, thể hiện tấm lòng với anh trai của bố tôi, người đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc và hiện đang yên nghỉ tại một cánh rừng nào đó của nước bạn Campuchia mà chưa thể tìm thấy hài cốt đưa về quê mẹ. Bà tôi kể, năm 1976, cũng như nhiều thanh niên khác cùng trang lứa, bác tôi lên đường nhập ngũ. Trước ngày tòng quân, bác đưa về trồng trong vườn một cây cau cao bằng đứa trẻ một tuổi. Bác nói với bà nội rằng, trong các loài cây bác biết thì chỉ có cau là ưng nhất. Cau mạnh mẽ bám đất, không tốn công chăm sóc mà vẫn phát triển xanh tốt dài lâu. Thân cau như đấng quân tử, thẳng thắn, vươn cao, không bon chen; tán cau không chiếm nhiều không gian mà nhường ánh nắng, khí trời cho những loài cây phía dưới. Lá cau như đuôi phụng và hoa cau bền lâu, thơm dịu nhưng ngọt ngào. Đặc biệt, quả cau để mẹ bỏm bẻm nhai trầu thì không gì ý nghĩa hơn.

Đầu hè năm 1981, bà tôi nhận giấy báo tử của bác từ trên huyện gửi về. Bà đã ôm cây cau ấy mà khóc trong nhiều ngày đến bạc trắng mái đầu. Thời gian qua đi, cây cau lớn dần, vươn cao đến hơn hai mươi mét, thân dưới mốc thếch mà thân trên thì vẫn xanh tốt. Ngày làm nhà ngói thay cho ngôi nhà tranh lụp xụp trước kia, ông nội tôi chọn cây cau làm tâm cửa gian chính. Ông bảo, để mỗi sáng thức dậy, khi mở cửa ra là có thể nhìn được cây cau, để hình bóng của bác tôi luôn in đậm với gia đình. Năm 2000, khi biết tôi đỗ vào trường sĩ quan và sẽ đi học trong miền Nam, bà nội đã chuẩn bị sẵn một cây cau giống và bảo tôi mang ra vườn trồng cạnh cây cau của bác tôi. Vừa nhai trầu bỏm bẻm, bà vừa bảo, chiến tranh hết rồi, sẽ không còn bom đạn, hy sinh mất mát nhưng cháu trồng cau để ghi nhớ truyền thống gia đình, để nối nghiệp dở dang của bác. Bà mong cháu phấn đấu trưởng thành, kế tục cha anh đi trước, bảo vệ vững chắc bờ cõi biên cương Tổ quốc thân yêu.

Giờ bà tôi đã hơn tám mươi tuổi và ông nội tôi thì đã về với tổ tiên từ lâu. Hằng ngày, nếu thời tiết và sức khỏe cho phép, mỗi sớm mai thức dậy, sau khi đứng lặng nhìn ngắm hàng cau, bà nội tôi lại tỉ mẩn làm bạn với chiếc chổi rơm nếp và chậm rãi đưa từng nhát, từng nhát “đuổi, nhốt” lá cây, rác rưởi vào một chỗ rồi mang ra góc vườn để “hóa kiếp” làm phân bón. Xong việc ấy, bao giờ bà tôi cũng cùng chiếc gậy chí cốt, đỡ chiếc lưng còng đã gần như vuông góc với đôi chân đi ra ngõ, để nghe, để tận thấy hơi thở làng quê, nơi bà đã cả đời gắn bó. Cũng gần chục năm nay, bố tôi quyết định hằng năm gia đình sẽ trồng tại vườn nhà một cây cau. Nhiệm vụ chuẩn bị cau giống được giao cho tôi. Thế nên bây giờ, đường biên giới giữa vườn nhà bà nội tôi và nhà hàng xóm là một hàng cau thẳng tắp. Thân cau đứng thẳng, vươn cao như những chiến sĩ vệ binh oai nghiêm trước cổng thành.

Dịp cuối xuân đầu hạ, trên hàng trăm cánh tua rua vươn dài xuất hiện những bông hoa cau nhỏ li ti màu trắng ngà đua nhau bung nở. Hương hoa cau ngọt ngào, lúc ngan ngát, lúc thoang thoảng trong gió, sâu đậm như níu giữ chân người. Bà tôi móm mém quệt trầu rồi chỉ vào những chùm hoa trắng li ti tít trên cao và nói vui rằng, hương cau là “thuốc tiên” giúp bà sống trăm tuổi!

MẠNH THẮNG