Cưng Lắm Lời ăn Tiếng Nói Miền Tây - Kỳ 1: Dóc Bà Cố ở Xứ Hóc Bà Tó

• Podcast
• YouTube
• Cần biết
• Rao vặt

Xin chào,

• Cài đặt tài khoản
• Tin đã lưu
• Bình luận của bạn
• Lịch sử giao dịch
• Dành cho bạn
• Vào Tuổi Trẻ Sao
• Thoát Tuổi Trẻ Sao
• Đăng xuất

Đặt báo Đăng ký Tuổi Trẻ Sao Vào trang Tuổi Trẻ Sao

• Tin mới
• Xem nhiều
• Video
• Thời sự
• Thế giới
• Pháp luật
• Kinh doanh
• Công nghệ
• Xe
• Du lịch
• Nhịp sống trẻ
• Văn hóa
• Giải trí
• Thể thao
• Giáo dục
• Nhà đất
• Sức khỏe
• Giả thật
• Bạn đọc

Tất cả chuyên mục

Đóng

• Video
  • Mới nhất
  • Tin nóng
  • Trực tiếp
  • Thú vị
  • Xem thêm...
  • Thế giới
  • Đời thường
  • Bạn có biết
  • Thể thao
  • Giải trí
  • Hài hước
  • 30S Nóng
  • Góc nhìn trưa nay
  • Camera 360
  • Sức khỏe
  • Công nghệ
• Thời sự
  • Bút Bi
  • Xã hội
  • Phóng sự
  • Bình luận
• Thế giới
  • Bình luận
  • Kiều bào
  • Muôn màu
  • Hồ sơ
  • Xem thêm...
  • Bầu cử Mỹ 2024
• Pháp luật
  • Chuyện pháp đình
  • Tư vấn
  • Pháp lý
• Kinh doanh
  • Tài chính
  • Doanh nghiệp
  • Mua sắm
  • Chứng khoán
  • Xem thêm...
  • Giá vàng hôm nay
• Công nghệ
  • Thiết bị
  • Chuyển đổi số
  • Cầu nối
  • Nhịp sống số
  • Xem thêm...
  • Trải nghiệm
  • Thị trường
  • Thủ thuật
  • Gia đình số
  • Nhịp cầu
• Xe
  • Tin tức
  • Tư vấn mua xe
  • Đánh giá xe
  • Thị trường xe
  • Xem thêm...
  • Hỏi đáp
  • Kỹ thuật
  • An toàn giao thông
• Du lịch
  • Cơ hội du lịch
  • Đi chơi
  • Mách bạn
  • Quê hương
• Nhịp sống trẻ
  • Xu hướng
  • Theo gương Bác
  • Khám phá
  • Yêu
  • Xem thêm...
  • Nhân vật
  • Việc làm
  • Tuổi Trẻ Start-Up Award
• Văn hóa
  • Nhân vật
  • Sàn diễn
  • Sách
  • Đời sống
  • Xem thêm...
  • Ẩm thực
• Giải trí
  • Nghe gì hôm nay
  • Âm nhạc
  • Điện ảnh
  • TV Show
  • Xem thêm...
  • Thời trang
  • Hậu trường
• Thể thao
  • Bóng đá
  • Bóng rổ
  • Võ thuật
  • Khỏe 360
  • Xem thêm...
  • Video
  • SEA Games 31
  • Tin tức
  • Người hâm mộ
  • Bình luận
  • Thể thao vui
  • Các môn khác
  • Lịch thi đấu
  • Bóng chuyền
• Giáo dục
  • Tuyển sinh
  • Nhịp sống học đường
  • Chân dung nhà giáo
  • Du học
  • Xem thêm...
  • Câu chuyện giáo dục
• Nhà đất
  • Hỏi đáp
  • Thị trường
  • Chính sách
  • Dự án
• Sức khỏe
  • Dinh dưỡng
  • Mẹ & Bé
  • Giới tính
  • Phòng mạch
  • Xem thêm...
  • Biết để khỏe
• Giả - Thật
• Bạn đọc
  • Phản hồi
  • Đường dây nóng
  • Tiêu điểm
  • Chia sẻ

• Mới nhất
• Xem nhiều
• Sao nhiều

• Thời tiết
• 50 năm thành lập báo Tuổi Trẻ
• Trải nghiệm và đánh giá
• Chứng khoánNEW

• Ảnh
• Infographic
• Megastory

• 
• 
• 
• 

• 

• Thông tin tòa soạn
• Đặt báo
• Quảng cáo

• Email: [email protected]
• Hotline: 0918.033.133

0 Thời sự Phóng sự 07/02/2022 12:55 GMT+7 Cưng lắm lời ăn tiếng nói miền Tây - Kỳ 1: Dóc bà cố ở xứ hóc bà tó QUỐC VIỆT

TTO - "Dzậy nữa, dzậy à, dzậy hả hôn". "Chèng đéc ơi, gái lứa nhà ai nhìn cưng mắc chết". "Cái thằng dóc bà cố, cứ mở miệng toàn chiện dữ thần thiên địa"...

Trẻ em vui chơi hồn nhiên ở đồng quê Long An ngày trước - Ảnh tư liệu

Đó là những lời ăn tiếng nói vừa ngồ ngộ vừa thân thương ở miền Tây sông nước Nam Bộ, mà người đi xa thì nhớ, ở gần càng thêm thương.

Tình thiệt tui hổng phải người Nam, mà lần gốc khoai rễ má ba đời là người miền Bắc chánh hiệu. Quê nội tui ở làng Xuân Trường, Nam Định, quê ngoại mạn Hà Nam, nhưng ba má tui đều được ông bà dắt vô Nam từ còn nhỏ nhóc và nhiều năm sau mới sanh ra thằng tui giữa đất Sài Gòn. Cho nên giờ sâu thẳm tui là người quê Bắc, nhưng nói chuyện miền Nam lại có phần rành rẽ hơn.

Gái Tầm Vu đồng xu ba đứa/ Trai Thủ Thừa cỡi ngựa xuống mua.

Ca dao Long An

Chi mà "quá xá binh thiên"

Mà nghĩ cũng ngộ, cái lời ăn tiếng nói miền Tây cứ cà rà đeo tui mãi dù chỉ có 15 năm dọc bưng dãi ruộng ở miệt bưng biền Long An, từ cái bận thằng nhóc tui tóc còn "ba giá miếng dừa" lọt tọt theo ba má đi kinh tế mới sau chiến tranh.

Xóm nghèo nhà tui về phần đa cũng là dân miền Tây cố cựu, nhiều đời ông cố bà sơ khẩn hoang, mở xóm. Lác đác chỉ ít nhà gốc Bắc như tui lạc vô xóm bưng này và trở thành "đặc sản Bắc Kỳ", dù đến đời tui thì cái giọng miền Tây chắc cũng hổng khác gì mấy thằng nhỏ nhóc nhiều đời tía má sanh đẻ miệt bưng biền này.

Nhớ mãi lối cuối thập niên 1970 sang 1980, nhà tui ở xóm triền bưng, thẻo đất phèn lợ giáp ranh giữa giồng ruộng và miệt bưng hoang vu ngó đâu cũng thấy "binh thiên" cây tràm dại và trảng cỏ bàng thắt thơ ngả nghiêng theo gió.

Sau này, theo nghề viết, lâu lâu tui cũng đọc thấy có người viết chữ "binh thiên", nhưng từ nhỏ tui đã nghe người quê miền Tây chất phác giải nghĩa đen "binh thiên" rõ rọt như sáu câu vọng cổ. Binh là lính, thiên là trời.

Theo lẽ hiểu và kính sợ của phàm nhơn thế tục thì còn gì đông hơn lính trời? Cho nên gặp cái gì nhiều, cái gì đông thiệt là đông, bà con cứ quen miệng nói "binh thiên". Tỉ như hỏi han nhau: "Ê mày? Tát đìa sao gồi?". "Cũng đặng bộn, cá nhiều binh thiên". "Tối qua đoàn phim chiếu đông người coi hông?". "Chèng đéc ơi, người đâu ra quá xá binh thiên".

Thiệt, hổng dám dóc bà cố chớ ai có ở quê bận nghèo xác sau chiến tranh đó mới rành rẽ cái cảnh "quá xá binh thiên" ở bãi chiếu phim là thế nào. Miệt bưng biền, ngàn nhà chưa nổi một nhà có "cái truyền hình" (hồi đó dân dưới đây gọi tivi là truyền hình).

Và mỗi bận có đoàn chiếu phim lưu động trên tỉnh về thì thôi rồi tưng bừng banh xác pháo. Loa xã báo chiếu phim rền rền cả xóm ruộng trên, bưng dưới. Sắp nhóc nhỏ tụi tui cứ chút chút lại nhìn mặt trời chịu lặn chưa để được đi coi phim. Còn tía má, anh chị lớn mần chuyện ruộng đồng, cũng sấp ngửa nóng ruột cho xong, để về nhà chụm lửa nồi cơm ăn sớm mà đi coi phim.

Miệt quê nghèo thưa thớt nhà cửa, ngày thường hiếm thấy mặt người, khó nghe đặng tiếng nhau, vậy mà những tối có đoàn chiếu phim về, người đâu ra đặc nghẹt cả sân ủy ban xã.

Ông già bà lão, thanh niên, con nít lềnh khênh như đìa cá lúc sắp tát cạn, háo hức chờ tiếng máy phát rè rè và tấm vải trắng giăng giữa hai cọc tre xuất hiện hình ảnh những chú lính Liên Xô đánh nhau với quân Đức.

Vậy nghen, sau này có bà con cô bác cắc cớ hỏi sao lại viết "nhiều quá xá binh thiên", tui sẽ trả lời theo lẽ hiểu như ngọn cỏ củ khoai miệt bưng biền này mà hổng phải lo trúng - trật từ điển. Tỉ cứ quen miệng như thiên hạ nói "dóc bà cố", chớ lòng tui nào dám bất kính là bà cố... nói xạo. Đừng ai khó tánh, càm ràm tui viết theo sách nào, mắc công lại bực cái bội, ra đường ngó mặt nhau hổng đặng.

Giờ kể lại một thủa xem phim còn vui hơn Tết đó, lối cũng trôi qua hơn 30 năm có lẻ rồi mà sao tui vẫn nhớ rõ rọt từng chuyện tỉ như mới hôm kia hôm kìa. Đoàn chiếu phim cũng thu vài đồng tiền qua cổng, nhưng nhiều kẻ vẫn trốn chui trốn nhủi "coi cọp".

Tình thiệt, thằng tui đến giờ đầu đã điểm bạc vẫn không dám lý giải nguồn cơn chính xác tại sao bận đó dân miệt bưng biền Long An hay gọi người coi phim trốn vé là "coi cọp" có vẻ... dữ dằn vậy. Mà hiểu theo nghĩa đen thì hổng biết đời ông bà sao, chớ đời tía má đến tận đời tui đều phải mua vé mới được vô Sở thú (Thảo cầm viên) Sài Gòn để coi cọp, ngó voi, làm gì có chuyện trốn vé cho đặng.

Có người học tiếng Tây, thử giải nghĩa "cọp" là kiểu rút gọn, biến âm của tiếng Pháp accompagné. Nó mang nghĩa đồng hành, có thể hiểu như trẻ nhỏ dưới 12 tuổi không phải mua vé khi đi coi cinema chung với ba má...

Ừ thì hiểu theo nghĩa nào thì hiểu, nhưng tui dám chắc như bắp dân miệt bưng mình ở bận đó chỉ quen gọi "coi cọp" là trốn vé. Thời may ai chui lọt hàng rào, gốc cây thì cứ tỉnh như rùi mà coi phim cho đã con mắt. Còn bị bảo vệ phát hiện thì cứ lui cui quày quả quay ra, kiếm ngọn cây nào đó (nếu có) để trèo lên coi mờ mờ từ xa cho đỡ ghiền.

Rất gần Sài Gòn, nhưng Long An xưa nay vẫn giữ đậm nét văn hóa miền Tây - Ảnh: tư liệu

Hóc bà tó nào chui ra?

Bảo vệ bãi chiếu phim lưu động bận đó phần đa cũng là mấy anh du kích, công an xã. Ai hiền "dừa dừa" thì phẩy tay đuổi ngược ra, hiền khô thì "lỡ rồi, dzô coi luôn đi, nhưng mai nhớ hổng được chui lén nữa nghen thằng nhỏ".

Còn anh nào nóng tánh thì vừa đuổi vừa dọa nạt: "Ê, mày chui hóc bà tó nào đó? Ra lẹ đi, không tao bắt nhốt bây giờ". Bận đó, đám nhỏ nhóc tụi tui đi "coi cọp" thời rủi đụng mấy ông này thì biết ngay hết đường tương chao, liệu đàng lủi ra cho lẹ, chớ đứng đó mà ba điều bốn chuyện chi nữa cho thêm quê chang bang, chù ụ mặt mày.

Sau này, đặng thêm chút tuổi, nhiều khi tui vẫn mắc cười khi nhớ lại câu "Ê, mày chui hóc bà tó nào đó?". Thủa con nít đi "coi cọp" sợ bị bắt, cứ nghĩ câu này là chửi nặng, sau mới biết cũng nhẹ lêu bêu. "Hóc bà tó" hiểu chung chung là nơi xa xôi, hẻo lánh. Còn với Sơn Nam, nhà văn - nhà nghiên cứu Nam Bộ đáng kính, thì "hóc bà tó" là địa danh có thiệt ở Tiền Giang, nơi có lạch nước nhỏ trên miệt đất thấp mà dân miền Tây còn hay gọi là xẻo như Xẻo Bướm, Xẻo Chim, Xẻo Mù U...

Dân miệt bưng biền nghèo xác, thủa còn mót lúa lượm khoai là vậy. Cứ nghe thiên hạ nói lời hay hay, ngồ ngộ, rồi mình nói theo riết thành quen miệng, cắc cớ tra tìm nghĩa xưa gốc cũ làm chi cho mắc mệt ở thời buổi chụm củi nồi cơm sáng, đã lo lắng bữa cơm chiều có gì để bén lửa.

Xóm triền bưng tui ở có cô Năm là người "nhiều chiện" mà đám con nít xếp re, sợ sệt khi lỡ mần chuyện gì đó không đặng bụng, lọt mắt người lớn như lén đi "coi cọp" chiếu phim. Lời qua tiếng lại thổi trúng lỗ tai cổ thì thôi rồi, chỉ một hôm hai bữa thế nào cũng tới tai tía má.

Ôi thôi, roi tre, roi trúc bầm mông ở cái xứ đất phèn đi đâu cũng thấy tre trúc nhiều "binh thiên". Cổ hay có kiểu nói chuyện "dzậy à, dzậy nữa, dzậy hả hôn" để bắt người khác phải tự moi hết bí mật trong bụng mình ra, mà đám nhỏ nhóc hay lén nói cổ là người ưa "học thêm học bớt".

Sắp nhỏ giờ nghe chữ "học thêm học bớt" cầm chắc hiểu theo nghĩa đen, nhưng tình thiệt cái thủa lùa cơm vô miệng còn không đủ no đó làm gì học thêm mà hiểu ra như vậy. Ý tụi tui nói cổ là người "nhiều chiện", ưa nói thêm nói bớt cho đám nhỏ mếu máo ăn lươn nếm lịch trên mông với roi tre của tía má.

**********

Bận nhỏ, tui đi học hổng giỏi nhưng cũng "dừa dừa", nhứt là môn văn đặng mấy lần đi thi học sinh giỏi cấp tỉnh, cấp quốc gia. Tía má được phen sáng láng mặt mày, hàng xóm cũng "cưng mắc chết" thằng nhỏ.

>> Kỳ tới: Cưng gì mà "cưng mắc chết"

Làng mai tỉ phú miền Tây: Nhìn mới đã, nhiều cây tiền tỉ cũng chưa bán

TTO - Chỉ 10 năm, vùng bưng nghèo với lúa hai vụ đã vươn lên thành làng mai tỉ phú Tân Tây danh tiếng vùng Đồng Tháp Mười. Và điều rất kỳ lạ là những cây mai ở đây đều 'lớn nhanh như thổi'.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề QUỐC VIỆT Trở thành người đầu tiên tặng sao cho bài viết 0 0 0 Tặng sao cho bài viết hay Chia sẻ CHIA SẺ Facebook Mail Twitter / X LinkedIn Zalo

Tặng sao

Chuyển sao tặng cho thành viên

• x1
• x5
• x10

Hoặc nhập số sao

Bạn đang có: 0 sao

Số sao không đủ. Nạp thêm sao

Tặng sao Tặng sao Tặng sao

Tặng sao thành công

Bạn đã tặng 0 Cho tác giả

Hoàn thành

Tặng sao không thành công

Đã có lỗi xảy ra, mời bạn quay lại bài viết và thực hiện lại thao tác

Quay lại bài viết Bình luận (0)

Tối đa: 1500 ký tự

Gửi bình luận Được quan tâm nhất Mới nhất Tặng sao cho thành viên

Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận

Xem thêm Xem tất cả bình luận (0) Chủ đề: Miền Tây lời ăn tiếng nói Dóc bà cố hóc bà tó

Tin liên quan

'Vua khỉ' miền Tây

Đi tìm miền Tây yêu dấu - Kỳ 6: Xe lôi ơi!

Đi tìm miền Tây yêu dấu - Kỳ 5: Chiều chiều đợi ghe hàng chợ

Tuổi Trẻ Online Newsletters

Đăng ký ngay để nhận gói tin tức mới

Tuổi Trẻ Online sẽ gởi đến bạn những tin tức nổi bật nhất

Tin cùng chuyên mục

Săn đặc sản ăn chơi ngày Tết - Kỳ 2: Cùng TikToker làm món ăn chơi ngày Tết

Tiến sĩ 9X chắp cánh những ước mơ

Săn đặc sản ăn chơi ngày Tết - Kỳ 1: Chát chát chua chua nhưng phải bỏ tiền mà mua

Trở về cùng dựng xây quê hương - Kỳ cuối: Trở về với lòng mến yêu, tự hào và trách nhiệm

Xuân này người ta cưới 'AI'?

Xuân về ngôi chợ hồi sinh sau lũ

Tuổi Trẻ Sao

Thông tin tài khoản ngày

Tài khoản được sử dụng đến ngày | Bạn đang có 0 trong tài khoản

1 sao = 1000đ. Mua thêm sao để tham gia hoạt động tương tác trên Tuổi Trẻ như: Đổi quà lưu niệm, Tặng sao cho tác giả, Shopping

Tổng số tiền thanh toán: 0đ

Số sao có thêm 0

Thanh toán Bình luận (0)

Tối đa: 1500 ký tự

Gửi bình luận Được quan tâm nhất Mới nhất Tặng sao cho thành viên

Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận

Xem thêm Xem tất cả bình luận (0) Bình luận (0)

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng, xin vui lòng viết bằng tiếng Việt có dấu.

Được quan tâm nhất Mới nhất Xem các bình luận trước

Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận

Xem thêm

Tối đa: 1500 ký tự

Hủy Gửi bình luận

• Trang chủ
• Video
• Thời sự
• Thế giới
• Pháp luật
• Kinh doanh
• Công nghệ
• Xe
• Du lịch
• Nhịp sống trẻ
• Văn hóa
• Giải trí
• Thể thao
• Giáo dục
• Khoa học
• Sức khỏe
• Giả thật
• Bạn đọc

Tổng biên tập: Lê Thế Chữ

Giấy phép hoạt động báo điện tử tiếng Việt, tiếng Anh Số 561/GP-BTTTT, cấp ngày 25-11-2022.

Thông tin tòa soạn - Thành Đoàn TP.HCM

Địa chỉ: 60A Hoàng Văn Thụ, phường Đức Nhuận, Tp. Hồ Chí Minh

Hotline: 0918.033.133 - Email: [email protected]

Phòng Quảng Cáo Báo Tuổi Trẻ: 028.39974848

Liên hệ Quảng cáo Điều khoản bảo mật Liên hệ góp ý RSS

Đăng ký email - Mở cổng thông tin

Luôn cập nhật tin tức, sự kiện mới nhất

Đăng ký tại đây

© Copyright 2026 TuoiTre Online, All rights reserved ® Tuổi Trẻ Online giữ bản quyền nội dung trên website này

Email

Vui lòng nhập Email

Email Không đúng định dạng

Họ và tên

Vui lòng nhập Họ & Tên.

Gửi bình luận Bạn vui lòng đợi 0s để tiếp tục comment Bình luận được gửi thành công

• Bình luận
• Đăng nhập
• Tạo tài khoản

Thông tin bạn đọc Thông tin của bạn đọc sẽ được bảo mật an toàn và chỉ sử dụng trong trường hợp toà soạn cần thiết để liên lạc với bạn. Tên của bạn

Vui lòng nhập Tên hiển thị

Email

Vui lòng nhập Email

Email Không đúng định dạng

Mã xác nhận

Vui lòng nhập mã xác nhận.

Gửi bình luận Đóng Bạn đã có tài khoản? Đăng nhập ngay Email

Vui lòng nhập Email

Email Không đúng định dạng

Mật khẩu

Mật khẩu không đúng.

Thông tin đăng nhập không đúng.

Tài khoản bị khóa, vui lòng liên hệ quản trị viên.

Có lỗi phát sinh. Vui lòng thử lại sau.

Quên mật khẩu? Đăng nhập hoặc đăng nhập Google Facebook Tên của bạn

Vui lòng nhập Tên của bạn.

Email

Vui lòng nhập Email

Email Không đúng định dạng

Mật khẩu

Mật khẩu phải có ít nhất 6 kí tự.

Xác nhận mật khẩu

Xác nhận mật khẩu không khớp.

Mã xác nhận

Mã xác nhận không đúng.

Có lỗi phát sinh. Vui lòng thử lại sau.

Khi bấm tạo tài khoản bạn đã đồng ý với quy định của tòa soạn Tạo tài khoản hoặc đăng nhập Google Facebook Hoàn tất

Mã xác nhận không đúng.

Có lỗi phát sinh. Vui lòng thử lại sau.

Email (*)

Vui lòng nhập Email

Email Không đúng định dạng

Họ và tên (*)

Vui lòng nhập Họ & Tên.

Ý kiến của bạn (*)

Vui lòng nhập Ý kiến của bạn.

Gửi ý kiến

Mã xác nhận không đúng.

Có lỗi phát sinh. Vui lòng thử lại sau.

Thêm chuyên mục, tăng trải nghiệm với Tuổi Trẻ Sao

Từ ngày 1-1-2023, Tuổi Trẻ Online giới thiệu Tuổi Trẻ Sao - phiên bản đặc biệt dành riêng cho các thành viên với nhiều chuyên mục và trải nghiệm thú vị, bao gồm: Tư vấn pháp luật, Hỏi chuyện sức khỏe; Xem nhật báo sắc nét trên mạng (E-paper), Tuổi Trẻ Live (trực tiếp các sự kiện thời sự nóng bỏng, hấp dẫn).

Tuổi Trẻ Sao được thiết kế thông thoáng với tất cả các trang, chuyên mục và video đều không có quảng cáo hiển thị, không làm ngắt quãng sự tập trung của bạn đọc.

Bằng cách đóng góp Sao, thành viên Tuổi Trẻ Sao có thể tham gia các hoạt động và tương tác trên nền tảng Tuổi Trẻ Online như tặng Sao cho tác giả và các bài viết yêu thích, đổi quà lưu niệm trong chương trình, đăng ký quảng cáo, mua sắm trực tuyến.

Báo Tuổi Trẻ phát triển Tuổi Trẻ Sao nhằm từng bước nâng cao chất lượng nội dung, tăng khả năng kết nối, tương tác và thực hiện các nội dung mới theo nhu cầu của số đông công chúng.

Chúng tôi hy vọng Tuổi Trẻ Sao sẽ góp phần chăm sóc, phục vụ và mang lại những trải nghiệm mới mẻ, tích cực hơn cho cộng đồng độc giả của Tuổi Trẻ Online.

TTO

Đăng ký Tuổi Trẻ Sao

Nhập mã xác nhận

Mã capcha Hủy bỏ Hoàn tất