Cuộc Săn Lùng Virus Bí ẩn Phòng Bệnh đậu Mùa Khỉ - Kỳ Cuối

Kỳ cuối: Bước ngoặt bất ngờ

Trở lại năm 2017, một nhóm các nhà khoa học quốc tế do nhà virus học Esparza dẫn đầu đã đào được một bộ dụng cụ tiêm phòng sản xuất tại Philadelphia vào năm 1902.

Chi Orthopoxvirus có bộ gien lớn bất thường bao gồm DNA sợi đôi. Các nhà nghiên cứu đã cố gắng ghép với chúng một bộ gien gần như hoàn chỉnh từ mẫu vật mà họ đã thu thập được. Ông Esparza nói: “Những loại vaccine này đã được bảo quản ở nhiệt độ phòng trên 100 năm. May mắn, nhờ có các kỹ thuật hiện đại phức tạp, việc giải trình tự vật liệu di truyền vẫn có thể thực hiện được”.

Song các nhà khoa học không phát hiện ra bằng chứng về bệnh đậu bò trong chủng mà họ thử nghiệm. Thay vào đó, họ nhận thấy chủng này có liên quan chặt chẽ đến một loại virus đậu mùa ngựa được xác định ở Mông Cổ vào năm 1976. Kể từ đó, nhóm nghiên cứu đã giải trình tự nhiều loại vaccine cổ đại khác. Esparza cho biết: “Trong số 31 mẫu nghiên cứu, chúng tôi không tìm thấy virus đậu bò trong bất kỳ mẫu nào”.

Nghiên cứu do một nhóm nhà khoa học khác thực hiện cũng cho kết quả tương tự. Ngoài đậu mùa ngựa, vaccine phòng bệnh này cũng có trình tự di truyền phù hợp với virus Cantaglo, loại virus đặc hữu ở Brazil từng gây ra các đợt bùng dịch ở gia súc. Điều này một lần nữa khẳng định vaccine đậu mùa không được bào chế từ virus đậu bò.Tuy nhiên, đây chưa phải đáp án cuối cùng của nghi vấn này.

Nhóm nghiên cứu của ông Esparza gần đây đã phát hiện ra bằng chứng - chưa được công bố - về sự thay đổi cơ bản trong vaccine phòng bệnh đậu mùa. Khi nhóm nghiên cứu giải trình tự các loại vaccine đậu mùa gần đây hơn, họ phát hiện ra trong khoảng năm 1930, vaccine đã trải qua một quá trình biến đổi. Thay vì được cấu tạo chủ yếu từ virus đậu mùa ngựa, chúng chủ yếu được bào chế dựa trên loại virus bí ẩn được tìm thấy trong loại vaccine ngày nay.

“Trình tự DNA cốt lõi của vaccine từng là virus đậu mùa ngựa. Nhưng cho đến năm 1930, nó đã biến đổi thành chủng virus hiện đại. Chủng virus này mang đặc điểm di truyền của chi Orthopoxvirus, nhưng chúng tôi vẫn không rõ nguồn gốc của loại virus đó. Đó không phải virus gây bệnh đậu bò”, ông nói.

Theo quan điểm của ông Esparza, sự biến đổi đột ngột của vaccine đậu mùa có thể là do cách phân phối vaccine.

“Trong 100 năm đầu tiên, chúng ta chỉ tiêm vaccine cho con người. Năm 1860, các nhà khoa học ở Italy và Pháp đã giới thiệu loại vaccine cho động vật - thay vì truyền virus từ người sang người, họ phát hiện ra rằng họ có thể đưa nó trở lại bò và phòng bệnh ở bò. Cuối cùng, hệ thống sản xuất vaccine hàng loạt này đã mở rộng sang các loài động vật khác - bao gồm cừu, ngựa và lừa”, ông Esparzanói.

Vào một thời điểm nào đó, một loại virus từ loài động vật không xác định đã được sử dụng trong vaccine đậu mùa. Không có tài liệu nào cho biết ai đã làm điều này, khi nào, tại sao hoặc họ đã bào chế nó như thế nào. Nhưng có thể đó là sự cố. Điều đáng ngạc nhiên là vaccine vẫn có hiệu quả cao, vì vậy không ai để ý đến điều đó.

Khoảng sau năm 1930, loại virus bí ẩn này trở thành loại vaccine phổ biến. Và đến giữa thế kỷ 20, đã có hàng trăm phiên bản vaccine khác nhau được lưu hành trên toàn cầu. Sau đó, vào năm 1966, WHO đã công bố chiến dịch “xóa sổ” bệnh đậu mùa và chỉ chọn 6 loại vaccine để thực hiện sứ mệnh này. Mỗi thập kỷ trôi qua, sự thống trị của loại virus bí ẩn đã trở nên ổn định hơn.

Đậu mùa ngựa đã từng gây ra các đợt bùng phát thường xuyên ở các khu vực của châu Âu, khi những con ngựa bắt đầu ốm với triệu chứng giống sốt ở Mông Cổ. Tuy nhiên, giới khoa học vẫn chưa thể xác định loại virus gây bệnh này trong tự nhiên. Người ta cho rằng các phương pháp chăn nuôi được cải thiện và chẩn đoán tốt hơn có thể đã khiến dịch bệnh này biến mất.

“Đậu mùa ngựa về cơ bản đã biến mất khỏi châu Âu vào đầu thế kỷ 20”, ông Esparza nói và giải thích rằng loại virus bí ẩn được sử dụng trong vaccine đậu mùa hiện nay có thể cũng gặp phải số phận tương tự. “Chúng tôi đã suy đoán về khả năng đó”. Tuy nhiên, ông Esparza thừa nhận rằng chưa có nhiều nghiên cứu được thực hiện. Sau khi bệnh đậu mùa bị xóa sổ, mối quan tâm nghiên cứu về họ hàng của dịch bệnh này cũng cạn kiệt. Ngày nay, có rất ít nhóm nghiên cứu tìm cách xác định các loại bệnh đậu mùa mới, chẳng hạn như loại có thể là tổ tiên của bệnh tiêm chủng.

“Vì vậy, có lẽ đợt bùng phát bệnh đậu mùa khỉ hiện tại sẽ thúc đẩy nhiều nghiên cứu khoa học về nó hơn”, ông Esparza nói.