Đặc Trưng Của Ngôn Ngữ Nghệ Thuật. - 123doc

Nếu như màu sắc, ánh sáng, đường nét là chất liệu của hội họa; âm thanh, tiết tấu, nhịp điệu là chất liệu của âm nhạc; hình khối là chất liệu của điêu khắc…thì ngôn từ là công cụ, là phương tiện, chất liệu cơ bản và đặc thù của văn học. Bởi thế, Gorki nói: “Ngôn ngữ là yếu tố đầu tiên của văn học”. Có người còn gọi “nhà văn là nghệ sĩ ngôn từ”. Những nhà văn lớn đều là những nhà ngôn ngữ trác tuyệt. Trong sự sáng tạo của nhà văn, sự sáng tạo ngôn ngữ có vai trò quan trọng. Trước hết, nhà văn dựa trên ngôn ngữ toàn dân để sáng tạo ra

biệt. Theo Go-ro-ki, ngôn ngữ toàn dân là tiếng nói “nguyên liệu” còn ngôn ngữ văn học là tiếng nói đã được những người thợ tinh xảo nhào luyện. Vì vậy, ngôn ngữ văn học có những đặc điểm riêng:

Thứ nhất: Ngôn ngữ văn học chính xác, tinh luyện:

Thường thì một khái niệm có nhiều từ để diễn tả nhưng chỉ một từ là chính xác nhất. Trong khi viết, nhà văn phải lựa chọn từ ngữ nào là chính xác nhất. Nguyễn Du miêu tả Thúy Vân: “Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da”; và tả Thúy Kiều: “Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh”. Thua và nhường, ghen và hờn là những từ “định mệnh” của hai nhân vật, chính xác một cách tuyệt đối. Nói đến tính chính xác của ngôn từ nghệ thuật ta lại nhớ đến ý kiến của Huy-go: “Trong tiếng Pháp không có từ nào hay, từ nào dở. Từ nào đặt đúng chỗ là từ đó hay”. Hay cách sử dụng ngôn ngữ chính xác của Nguyễn Du trong hai câu thơ:

Cỏ non xanh tận chân trời

Cành lên trắng điểm một vài bông hoa

Thứ hai: Ngôn ngữ văn học mang tính hình tượng.

Ngôn ngữ văn học có khả năng gợi lên những hình tượng nghệ thuật, đưa ta thâm nhập vào thế giới cảm xúc, ấn tượng, suy tưởng mà các loại hình nghệ thuật khác khó đạt được: Điệu tâm hồn gay gắt, bứt rứt của Hồ Xuân Hương làm sao hội họa, âm nhạc, điêu khắc…có thể diễn đạt được ngoài nghệ thuật ngôn từ: chín mòm mõm, đỏ lòm lom, trơ cái hồng nhan, xiên ngang mặt đất, đâm

toạc chân mây…Cái tư thế trai lơ, thể hiện bản chất sở khanh của Mã Giám

Sinh:

“Ghế trên ngồi tót sỗ sàng

Mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao”.

Thứ ba: Ngôn ngữ văn học mang tính biểu cảm:

Nói đến văn học là nói đến tình cảm. Tình cảm là yếu tố đầu tiên và cũng là yếu tố quan trọng trong lí do cầm bút của người nghệ sĩ. Chính điều này là cội rễ sâu xa quyết định một đặc trưng khác của ngôn ngữ văn học là tính biểu cảm. Thiếu tính biểu cảm người nghệ sĩ không thể phô bày được thế giới cảm xúc phong phú, mãnh liệt của mình. Sự vô cảm là chỗ chết của nghệ thuật và ngôn từ nghệ thuật. Ngôn ngữ nghệ thuật không thể nào chấp nhận sự khách quan, lạnh lùng, xơ cứng. Mỗi một lời nói phải chất chứa đầy tình cảm. Mỗi một ngôn từ

bao giờ cũng phải hàm chứa một sắc thái biểu cảm nào đó. Viết về mùa thu, Hữu Thỉnh lại có một cảm xúc rất riêng, rất mới:

“Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ Hình như thu đã về”.

Còn có thể kể đến nhiều đặc trưng khác. Và những đặc trưng kể trên là những đặc trưng cơ bản nhất. Nó cho thấy ngôn từ nghệ thuật có đòi hỏi đầy khắt khe. Lao động nhà văn là thứ lao động sáng tạo đầy khổ hạnh. Đã có người gọi nhà thơ là thợ ngôn từ, lại có người gọi là phu chữ…để nhấn mạnh phương diện lao động cực nhọc của người nghệ sĩ ngôn từ. Nhưng thiết nghĩ, cách hình dung của Maiakôpxki có lẽ chính xác nhất về công việc lao động nghệ thuật nhọc nhằn này:

“Phải phí tổn ngàn cân quặng chữ Để thu về một chữ mà thôi”

Trên đây là những vấn đề lí luận cơ bản mà tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu nhằm trang bị những kiến thức lí luận văn học cần thiết, gần gũi nhất đối với học sinh. Chắc chắn, những vấn đề lí luận văn học không chỉ dừng lại ở những phạm trù trên, song đây là những kiến thức học sinh còn thiếu hụt, thuộc về bản chất của văn chương và những vấn đề lí luận này thường thấy xuất hiện trong các đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn. Nhiệm vụ của giáo viên là truyền đạt một cách tốt nhất, dễ hiểu nhất đến học sinh; học sinh cần có thái độ nghiêm túc, tích cực khi học tập mảng kiến thức tương đối khó này.