Danh Sách Trạng Nguyên Việt Nam - Wikipedia

Bài này chỉ nói về trạng nguyên ở Việt Nam. Xem các nghĩa của nó khác nhau ở chỗ nào, bao gồm nghĩa trạng nguyên ở các nước khác, tại trạng nguyên (định hướng)

Trạng nguyên (chữ Hán: 狀元) là danh hiệu thuộc học vị tiến sĩ của người đỗ với số điểm tối đa trong các khoa đình thời phong kiến ở Việt Nam của các triều nhà Lý, Trần, Lê và Mạc kể từ khi có danh hiệu Tam khôi dành cho 3 vị trí đầu tiên. Người đỗ Trạng nguyên nói riêng và đỗ tiến sĩ nói chung phải vượt qua 3 kỳ thi: thi hương, thi hội và thi đình.

Khoa thi đầu tiên được mở ra dưới thời Lý năm 1075, lúc đó vua nhà Lý chưa đặt ra định chế tam khôi nên người đỗ đầu khoa thi này là Lê Văn Thịnh chưa được gọi là Trạng nguyên. Danh sách cụ thể những người đỗ đầu các kỳ thi này xem bài Thủ khoa Đại Việt. Phải đến khoa thi năm Thiên Ứng Chính Bình thứ 16 đời vua Trần Thái Tông (1247) mới đặt ra định chế tam khôi (3 vị trí đỗ đầu có tên gọi thứ tự là: Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa) thì mới có danh hiệu Trạng nguyên. Đến thời nhà Nguyễn thì không lấy danh hiệu Trạng nguyên nữa (danh hiệu cao nhất dưới thời nhà Nguyễn là Đình nguyên). Do đó Trạng nguyên cuối cùng là Trịnh Tuệ đỗ khoa Bính Thìn (1736) thời Lê-Trịnh.

Danh sách

[sửa | sửa mã nguồn]

Dưới đây là danh sách các Trạng nguyên của Việt Nam. Danh sách này bao gồm những người được phong là thủ khoa và Chính danh Trạng nguyên từ khi có danh vị này.

Trường hợp phân chia 2 ngôi vị thời Trần Kinh Trạng nguyên (đỗ đầu các Tiến sĩ quê từ Ninh Bình trở ra) và Trại Trạng nguyên (đỗ đầu các Tiến sĩ quê từ Thanh Hoá trở vào) cũng được ghi đủ cả hai vị. Một số trong số này đã được ghi danh vào bia Tiến sĩ ở Văn Miếu-Quốc Tử Giám.

Thứ tự	Tên	Năm sinhnăm mất	Quê	Năm đỗTrạng nguyên	Đời vua	Ghi chú
1	Khương Công Phụ	731 - 805	Thanh Hóa	780	Đường Đức Tông	Trạng nguyên đầu tiên, làm đến tể tướng thời Đường.
2	Lê Văn Thịnh	1050-1096	Bắc Ninh	1075	Lý Nhân Tông	Trạng nguyên đầu tiên thời kì độc lập.
3	Mạc Hiển Tích	1060-1189	Hải Phòng	1086		Tổ 5 đời của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi.
4	Bùi Quốc Khái	1141-1234	Hải Phòng	1185	Lý Cao Tông
5	Nguyễn Công Bình	Phú Thọ	1213	Lý Huệ Tông	Ông tổ nghề nuôi ong.[cần dẫn nguồn]
6	Trương Hanh	1200-?	Hải Phòng	1232	Trần Thái Tông	Trạng nguyên đầu tiên của triều đại nhà Trần.
7	Lưu Miễn	Thanh Hóa	1239
8	Nguyễn Quan Quang	1222- ?	Bắc Ninh	1246		Trạng nguyên đầu tiên của nước ta. (Khoa thi đầu tiên đặt ra danh hiệu Tam Khôi)
9	Nguyễn Hiền	1234-1255	Ninh Bình	1247		Trạng nguyên nhỏ tuổi nhất.
10	Trần Quốc Lặc	1230-?	Hải Phòng	1256		Kinh Trạng nguyên
11	Trương Xán	1227-?	Quảng Trị	1256		Trại Trạng nguyên
12	Trần Cố	Hải Phòng	1266	Trần Thánh Tông	Kinh Trạng nguyên
13	Bạch Liêu	1236-1315	Nghệ An		1266	Trại Trạng nguyên
14	Lý Đạo Tái	1254-1334	Bắc Ninh		1272	Tổ thứ ba (Huyền Quang) của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử
15	Đào Tiêu	Hà Tĩnh	1275
16	Mạc Đĩnh Chi	1272-1346	Hải Phòng	1304	Trần Anh Tông	Cháu 5 đời của Mạc Hiển Tích,Lưỡng quốc Trạng nguyên[cần dẫn nguồn]
17	Đào Sư Tích	1348-1396	Ninh Bình	1374	Trần Duệ Tông	Tam nguyên
18	Lưu Thúc Kiệm	1373-1434	Bắc Ninh	1400	Hồ Quý Ly
19	Nguyễn Trực	1417-1474	Hà Nội	1442	Lê Thái Tông	Lưỡng quốc Trạng nguyên[cần dẫn nguồn]- văn bia đầu tiên.
20	Nguyễn Nghiêu Tư	1383-1471	Bắc Ninh	1448	Lê Nhân Tông	Trạng Lợn, Lưỡng quốc trạng nguyên, Trạng nguyên lớn tuổi nhất
21	Lương Thế Vinh	1441-1496	Ninh Bình	1463	Lê Thánh Tông	Trạng Lường
22	Vũ Kiệt	1452-?	Bắc Ninh	1472		Trạng Vít
23	Vũ Tuấn Chiêu	1425-?	Ninh Bình	1475
24	Phạm Đôn Lễ	1454-?	Hưng Yên	1481		Trạng Chiếu (Tam nguyên)
25	Nguyễn Quang Bật	1463-1505	Bắc Ninh	1484
26	Trần Sùng Dĩnh	1465-?	Hải Phòng	1487
27	Vũ Duệ	?-1520	Phú Thọ	1490
28	Vũ Tích (Vũ Dương)	Hải Phòng	1493	Tam nguyên
29	Nghiêm Hoản	Bắc Ninh	1496	Trạng Hổ
30	Đỗ Lý Khiêm	Hưng Yên	1499	Lê Hiển Tông
31	Lê Ích Mộc	1458-1538	Hải Phòng		1502
32	Lê Nại	1528-?	Hải Phòng	1505	Lê Uy Mục	Trạng Ăn
33	Nguyễn Giản Thanh	1482-?	Bắc Ninh	1508		Trạng Me
34	Hoàng Nghĩa Phú	1479-?	Hà Nội	1511	Lê Tương Dực
35	Nguyễn Đức Lượng	1465-?	Hà Nội	1514
36	Ngô Miễn Thiệu	1498-?	Bắc Ninh	1518	Lê Chiêu Tông
37	Hoàng Văn Tán	Bắc Ninh	1523	Lê Cung Hoàng
38	Trần Tất Văn	1428-1527	Hải Phòng		1526
39	Đỗ Tống	1504-?	Hưng Yên	1529	Mạc Thái Tổ
40	Nguyễn Thiến	1495-1557	Hà Nội	1532	Mạc Thái Tông
41	Nguyễn Bỉnh Khiêm	1491-1585	Hải Phòng	1535		Trạng Trình
42	Giáp Hải	1517-1586	Bắc Ninh	1538		Trạng Ác
43	Nguyễn Kỳ	1518- ?	Hưng Yên	1541	Mạc Hiến Tông
44	Dương Phúc Tư	1505-1564	Hưng Yên	1547	Mạc Tuyên Tông
45	Trần Văn Bảo	1524-1610	Ninh Bình	1550
46	Nguyễn Lượng Thái	1525-1576	Bắc Ninh	1553
47	Phạm Trấn	1523-?	Hải Phòng	1556
48	Phạm Duy Quyết	1521-?	Hải Phòng	1562	Mạc Mậu Hợp
49	Phạm Quang Tiến	Bắc Ninh	1565
50	Nguyễn Xuân Chính	1587-?	Bắc Ninh	1637	Lê Thần Tông	Trạng Cháy
51	Nguyễn Quốc Trinh	1624-1674	Hà Nội	1659
52	Đặng Công Chất	1621-1683	Hà Nội	1661
53	Lưu Danh Công	1643-?	Hà Nội	1670	Lê Huyền Tông
54	Nguyễn Đăng Đạo	1650-1718	Bắc Ninh	1683	Lê Hy Tông	Trạng Bịu, Lưỡng quốc Trạng nguyên[cần dẫn nguồn]
55	Trịnh Tuệ /Trịnh Huệ	1701-?	Thanh Hóa	1736	Lê Ý Tông	Trạng nguyên cuối cùng

Trong danh sách trên, quê hương các Trạng nguyên chỉ có ở 9 tỉnh: Bắc Ninh có 16, Hải Phòng có 14, Hà Nội có 7, Ninh Bình và Hưng Yên có 5, Thanh Hóa có 3, Phú Thọ có 2, Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Trị có 1 Trạng nguyên.

Nếu dựa theo danh sách này thì có 48 Trạng nguyên chính thức và Trạng nguyên đầu tiên là Nguyễn Quan Quang. Những người đỗ đầu các khoa thi từ năm 1246 trở về trước chưa đặt danh hiệu trạng nguyên.

Tuy nhiên, các tác giả Vũ Xuân Thảo trong bài Vài số liệu, tư liệu chưa chính xác trong cuốn "Những ông nghè ông cống triều Nguyễn" đăng trên tạp chí Xưa và Nay số 67, tháng 9 năm 1999 và Lê Thái Dũng trong Giở trang sử Việt năm 2008 của Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội thì Trạng nguyên đầu tiên là Nguyễn Quan Quang, đỗ khoa Bính Ngọ (1246).[1]

Có tài liệu như Các nhà khoa bảng Việt Nam (dẫn theo Hồng Đức [2]) lại tính Nguyễn Quan Quang là vị trạng nguyên đầu tiên: Phải tới khoa thi thứ 6 (khoa Đại tỉ thủ sĩ) vào năm Bính Ngọ (1246), niên hiệu Thiên Ứng Chính Bình thứ 15, đời vua Trần Thái Tông mới đặt danh hiệu Tam khôi (Trạng nguyên – Bảng nhãn – Thám hoa) và Nguyễn Quan Quang đã đậu Trạng nguyên, Phạm Văn Tuấn đậu Bảng nhãn, Vương Hữu Phùng đậu Thám hoa.

Trong danh sách 47 vị trạng nguyên treo ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội) thì Nguyễn Quan Quang được ghi đầu tiên rồi sau đó mới là Nguyễn Hiền.

Thống kê

[sửa | sửa mã nguồn]

Thống kê này được tính theo tỉnh ngày nay. Ví dụ Nguyễn Bỉnh Khiêm sinh tại thôn Trung Am huyện Vĩnh Lại, Hải Dương nay là xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng được xem là người Hải Phòng. Hai trường hợp khi chấm đỗ ngôi Trạng nguyên, nhưng sau đó bị truất là Triệu Nghị Phù (Khoa thi 1496) người Lập Thạch, Vĩnh Phúc ngày nay và Hứa Tam Tỉnh (Khoa thi 1508) người Yên Phong, Bắc Ninh ngày nay thì đều không được tính.

Bắc Ninh	15
Hải Dương	11
Hà Nội[3]	7
Nam Định	5
Hải Phòng, Hưng Yên, Thanh Hóa	3
Thái Bình	2
Bắc Giang, Nghệ An, Phú Thọ, Quảng Bình, Hà Tĩnh, Vĩnh Phúc	1

Số Trạng nguyên

[sửa | sửa mã nguồn]

Theo một số tài liệu, trong đó có cuốn Những ông nghè ông cống triều Nguyễn của Bùi Hạnh Cẩn, Nguyễn Loan và Lan Phương, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 1995, dựa vào các công trình Các nhà khoa bảng Việt Nam, Nhà xuất bản Văn hóa, 1993; Quốc triều hương khoa lục, Nhà xuất bản TP HCM, 1993 thì từ khi bắt đầu mở khoa thi (1075) đến khi chấm dứt (khoa thi cuối cùng tổ chức năm 1919), tổng cộng có 184 khoa thi với 2785 vị đỗ đại khoa (đỗ tiến sĩ và tính cả phó bảng), trong đó có 55 Trạng nguyên (gồm 7 trong số 9 thủ khoa Đại Việt và 48 trạng nguyên trong danh sách này).

Tuy nhiên, tác giả Vũ Xuân Thảo trong bài Vài số liệu, tư liệu chưa chính xác trong cuốn "Những ông nghè ông cống triều Nguyễn" đăng trên tạp chí Xưa và Nay số 67, tháng 9 năm 1999 đã cho rằng con số trên không chính xác. Theo ông thì từ năm 1075 đến năm 1919 có tổng cộng có 185 khoa thi với 2898 vị đỗ đại khoa (tính từ phó bảng trở lên), trong đó chỉ có 47 Trạng nguyên. Cũng theo tác giả này và Lê Thái Dũng trong Giở trang sử Việt năm 2008 của Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội thì Trạng nguyên đầu tiên là Nguyễn Quan Quang, đỗ khoa Bính Ngọ (1246).[1]

Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5, tập 1 (2008), trong bài "Nghìn năm văn hiến" (trang 15) của tác giả Nguyễn Hoàng có ghi số liệu như sau: tổng số 185 khoa thi với 2896 người đỗ tiến sĩ, trong đó có 47 Trạng nguyên (thời Trần: 9; thời Lê: 27; thời Mạc: 11).

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]

• Đại Việt sử ký toàn thư
• Lê Thái Dũng (2008), Giở trang sử Việt, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

Xem thêm

[sửa | sửa mã nguồn]

• Văn Miếu-Quốc Tử Giám
• Thủ khoa Đại Việt
• Bảng nhãn
• Quốc triều khoa bảng lục
• Đình nguyên thời Nguyễn
• Khoa bảng Việt Nam

Ghi chú

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ a b Lê Thái Dũng, sách đã dẫn, tr 153
2. ^ "Ai là vị trạng nguyên đầu tiên của Đại Việt?". Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 1 năm 2012. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2012.
3. ^ tỉnh Hà Tây cũ có 4 vị trạng nguyên là: Nguyễn Trực, Hoàng Nghĩa Phú, Nguyễn Đức Lượng, Nguyễn Thiến.

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]

• Danh sách Trạng nguyên Việt Nam Lưu trữ ngày 10 tháng 8 năm 2011 tại Wayback Machine
• Các khoa thi thời Trần
• Các khoa thi Nho học ở Việt Nam thời xưa Lưu trữ ngày 14 tháng 4 năm 2009 tại Wayback Machine
• Lối xưa xe ngựa

Khoa bảng
Thi Hương	Thi Hội	Thi Đình
Giải nguyên	Hội nguyên	Đình nguyên
Hương cốngSinh đồ	Thái học sinhPhó bảng	Trạng nguyênBảng nhãnThám hoaHoàng giápĐồng tiến sĩ xuất thân

x t s Thủ khoa và Trạng nguyên Nho học Việt Nam
Nhà Lý	Lê Văn Thịnh (1075) Mạc Hiển Tích (1086) Phạm Công Bình (1123/1125/1213?) Bùi Quốc Khái (1185)
Nhà Trần	Trương Hanh (1232) Lưu Diễm (1232) Lưu Miễn (1239) Vương Giát (1239) Nguyễn Quan Quang (1246?) Nguyễn Hiền (1247) Trần Quốc Lặc (1256) Trương Xán (1256) Trần Cố (1266) Bạch Liêu (1266) Lý Đạo Tái (1272/1274?) Đào Tiêu (1275) Mạc Đĩnh Chi (1304) Hồ Tông Thốc (1341?) Sử Hi Nhan (1363) Đào Sư Tích (1374) Sử Đức Huy (1381) Đoàn Xuân Lôi (1384)
Nhà Hồ	Lưu Thúc Kiệm (1400)
Nhà Lê sơ	Triệu Thái (1429) Nguyễn Trực (1442) Nguyễn Nghiêu Tư (1448) Lương Thế Vinh (1463) Vũ Kiệt (1472) Vũ Tuấn Chiêu (1475) Phạm Đôn Lễ (1481) Nguyễn Quang Bật (1484) Trần Sùng Dĩnh (1487) Vũ Duệ (1490) Vũ Tích (1493) Nghiêm Hoản (1496) Đỗ Lý Khiêm (1499) Lê Ích Mộc (1502) Lê Nại (1505) Nguyễn Giản Thanh (1508) Hoàng Nghĩa Phú (1511) Nguyễn Đức Lượng (1514) Ngô Miễn Thiệu (1518) Hoàng Văn Tán (1523) Trần Tất Văn (1526)
Nhà Mạc	Đỗ Tống (1529) Nguyễn Thiến (1532) Nguyễn Bỉnh Khiêm (1535) Giáp Hải (1538) Nguyễn Kỳ (1541) Dương Phúc Tư (1547) Trần Văn Bảo (1550) Nguyễn Lượng Thái (1553) Phạm Trấn (1556) Đặng Thì Thố (1559) Phạm Duy Quyết (1562) Vũ Giới (1577)
Nhà Lê trung hưng	Nguyễn Xuân Chính (1637) Nguyễn Quốc Trinh (1659) Đặng Công Chất (1661) Lưu Danh Công (1670) Nguyễn Đăng Đạo (1683) Trịnh Tuệ (1736)
In nghiêng: Thủ khoa Nho học Chữ nhỏ: Không có ghi chép trong chính sử