Đáp ứng Miễn Dịch Của Cá Rô Phi Với Chủng Vaccine Streptococcus ...

Cá rô phi (Oreochromis niloticus) là đối tượng nuôi thủy sản quan trọng ở nước ta. Khi nghề nuôi cá rô phi phát triển theo hướng thâm canh hóa thì bệnh xảy ra thường xuyên và gây thiệt hại nhiều cho người nuôi. Trong đó, bệnh phù mắt và xuất huyết do liên cầu khuẩn Streptococcus agalactiae là bệnh gây tỉ lệ chết cao.

Nghiên cứu nhằm xác định hiệu lực của vắc xin Streptococcus agalactiae bất hoạt trên cá rô phi.

Bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên với 4 nghiệm thức (mỗi NT lặp lại 3 lần, mỗi bể 50 cá) gồm: NT đối chứng tiêm nước muối sinh lý (dd NaCl 0,85%) và 3 NT tiêm vắc xin với liều lần lượt: 0,05; 0,1; 0,2 ml vắc xin/cá. Vắc xin được tiêm vào phần bụng phía dưới của vây bụng.

Gây cảm nhiễm: Sau 21 ngày tiêm vắc xin, cá được gây cảm nhiễm với vi khuẩn S.agalactiae.

Xác định hiệu lực của vắc xin

Hiệu lực của vắc xin được xác định bằng chỉ số bảo hộ tương đối (RPS) và tính bằng công thức: RPS = (1-A/B) x 100

A: % cá chết do S.agalactiae của nhóm tiêm vắc xin

B: % cá chết do S.agalactiae của nhóm đối chứng

Kết quả và thảo luận

Chỉ số bảo hộ tương đối của vắc xin

Tình trạng của cá sau khi tiêm vắc xin: Cá bơi lội nhanh nhẹn, phản ứng nhanh với tiếng động, các vây không bị mòn/rách, trên thân không có vết trầy xước hay xuất huyết, mang cá đỏ tươi sáng bóng. Cấu trúc các cơ quan rắn chắc, không có biểu hiện sưng to hoặc nhũn, không có dịch. Tỷ lệ sống của cá ở các nghiệm thức sau 3 tuần tiêm vắc xin là 100%.

Tỷ lệ chết và chỉ số bảo hộ tương đối

Sau 2 ngày cảm nhiễm, cá ở NT đối chứng dương bắt đầu có biểu hiện bệnh lý là bỏ ăn, bơi lờ đờ trên mặt nước, mắt phù và đục, xuất huyết, mật cá sưng to, trong xoang bụng của hầu hết các mẫu cá được kiểm tra đều có dịch. Tỷ lệ cá chết tăng nhanh sau 8 ngày và ngừng chết sau 17 ngày cảm nhiễm, tỷ lệ chết là 70%.

Dấu hiệu bệnh lý bên ngoài (A) và bên trong (B) của cá rô phi cảm nhiễm S. agalactiae

Tỷ lệ chết tích lũy (%) của cá ở các nghiệm thức thí nghiệm

Sự biến đổi các chỉ tiêu hyết học của cá rô phi sau khi tiêm vắc xin

Hồng cầu

Sau 3 tuần tiêm vắc xin, mật độ hồng cầu của cá ở các nghiệm thức tiêm vắc xin tăng. Sau cảm nhiễm, mật độ hồng cầu biến động ở tất cả các nghiệm thức cảm nhiễm. Số lượng hồng cầu giảm là do vi khuẩn tấn công và làm vỡ các tế bào hồng cầu.

Bạch cầu

Tổng bạch cầu

Sau 2 tuần tiêm vắc xin, tổng bạch cầu ở tất cả các nghiệm thức tiêm vắc xin tăng so với không tiêm vắc xin. Hai tuần sau cảm nhiễm, tổng bạch cầu ở 2 NT tiêm 0,1 và 0,2 ml vắc xin/cá tăng cao nhất. Bạch cầu có vai trò thực bào và đáp ứng miễn dịch chống lại các tác nhân lạ xâm nhập vào cơ thể. Sự gia tăng tổng bạch cầu chứng tỏ khả năng kích thích miễn dịch của vắc xin đối với cá thí nghiệm.

Tế bào Lympho

Số lượng tế bào lympho tăng sau 1 tuần tiêm vắc xin và đạt cao nhất sau 3 tuần. Sau cảm nhiễm, số lượng tế bào lympho tiếp tục tăng. Số lượng tế bào lympho ở các nghiệm thức tiêm vắc xin cao hơn NT không tiêm cho thấy vắc xin có tác động lên miễn dịch đặc hiệu của cá. Tế bào lympho đảm nhiệm chức năng bảo vệ cơ thể bằng miễn dịch tế bào và miễn dịch dịch thể.

Bạch cầu trung tính

Ba tuần sau khi tiêm vắc xin, mật độ bạch cầu trung tính ở các nghiệm thức tiêm vắc xin cao hơn. Bạch cầu trung tính có vai trò phản ứng viêm, ngoài ra cũng có khả năng thực bào trước khi đại thực bào được huy động đến.

Bạch cầu đơn nhân

Bạch cầu đơn nhân là tế bào tham gia vào hệ thống miễn dịch không đặc hiệu với vai trò thực bào, tiêu diệt kháng nguyên và đặc biệt là khả năng trình diện kháng nguyên để thực hiện bước khởi đầu của quá trình đáp ứng miễn dịch đặc hiệu.

Mật độ bạch cầu đơn nhân ở tất cả các nghiệm thức thay đổi không đáng kể sau 3 tuần tiêm vắc xin. Tuy nhiên, sau khi gây cảm nhiễm thì mật độ tế bào đơn nhân ở tất cả các nghiệm thức tiêm vắc xin tăng.

Tiểu cầu

Sau 2 tuần tiêm vắc xin, mật độ tiểu cầu ở nghiệm thức tiêm vắc xin 0,2 ml/cá cao gấp 7 lần so với đối chứng. Tiểu cầu đảm nhận vai trò quan trọng trong quá trình đông máu, đặc biệt trong tình trạng viêm nhiễm và tham gia vào quá trình đáp ứng miễn dịch.

Sau khi gây cảm nhiễm, mật độ tiểu cầu thấp hơn. Tiểu cầu giảm do mật độ vi khuẩn cao làm cho tiểu cầu mất chức năng và thoái hóa.

Hiệu giá kháng thể

Sau 3 tuần tiêm vắc xin, hiệu giá kháng thể trung bình ở tất các các nghiệm thức đều tăng và tăng lên so với nghiệm thức không tiêm vắc xin. Lượng kháng nguyên cao có khả năng kích thích miễn dịch mạnh hơn.

Kết luận

Trong điều kiện phòng thí nghiệm, vắc xin Streptococcus agalactiae bất hoạt ở mật độ 108 CFU/ml có khả năng kích thích hệ miễn dịch ở cá rô phi, bắt đầu từ 1 tuần và kéo dài ít nhất đến 4 tuần sau khi tiêm. Sau 3 tuần tiêm vắc xin, các chỉ tiêu huyết học và hiệu giá kháng thể trung bình ở cá tiêm vắc xin đều tăng có ý nghĩa thống kê so với cá không tiêm vắc xin. Chỉ số bảo hộ của vắc xin là 88,1% cho cả 2 liều tiêm 0,1 và 0,2 ml/con.

Nguồn: Tạp chí khoa học Đại học Cần Thơ