"Để Có Một Hướng đi Riêng..." - Báo Nhân Dân

Sinh sống và làm việc tại Mỹ từ năm 1999, nhưng những hoạt động âm nhạc của Xinh Xô đều ghi dấu ấn, thu hút sự chú ý của giới yêu nhạc điện tử trong nước. Cụ thể như góp mặt trong album "Đối thoại 06" của Hà Trần (2006), sáng tác "Đồng hồ treo tường" cho Bài hát Việt 2009 và đoạt giải "Bài hát của năm", phát hành album nhạc điện tử "Afterlife" năm 2010 (một trong ít những album nhạc điện tử xuất sắc nhất từng được ra mắt tại Việt Nam, với cách xử lý âm thanh khác lạ).

Gợi mở những cảm nhận mới

- Thực tế người nghe nhạc ở Việt Nam vẫn còn đang khá mơ hồ về cái gọi là "âm nhạc đương đại". Anh có thể nói gì về khái niệm này?

- Thật ra dòng nhạc đương đại đang muốn thay đổi nhận thức của người nghe về âm nhạc. Đã quá lâu rồi, nhận thức của người nghe về âm nhạc vốn rất đơn sơ. Mọi người quen nghe nhạc phụ thuộc vào những cao độ và trường độ nhất định.

Âm nhạc phương Tây vốn chỉ có bảy nốt cơ bản, tính thêm thăng, giáng là 12 nốt cơ bản, nếu chỉ phụ thuộc vào từng đấy nốt thì âm nhạc đã đến bước đường mòn khá nghèo nàn. Đó là lý do sự xuất hiện ít dần của những giai điệu đẹp, độc đáo, dành chỗ cho những sự na ná trong âm nhạc.

Tôi vốn thích âm thanh. Nghe được một âm thanh lạ có thể cho tôi rất nhiều cảm hứng.Thể loại âm nhạc mới mà tôi theo đuổi muốn tác động đến người nghe nhạc, khiến họ không chỉ nghe theo những giai điệu cao thấp khác nhau mà có thể nghe được sự biến chuyển và xoay vần trong thanh âm của chỉ một nốt nhạc - qua đó, thông điệp của người viết được chuyển tải tới người nghe.

Cái hay của nó - cũng giống như nhạc cổ điển thế kỷ 20 - không phải nghe là hiểu ngay, mà phải đưa trí tưởng tượng của mình vào. Đó là cái tế nhị của người viết, để cho người nghe tự thẩm thấu, quyết định và mường tượng.

- Cách chơi nhạc của anh có gì khác so với các nghệ sĩ đương đại trên thế giới?

- Xu hướng chung tôi thấy ở các nhạc sĩ đương đại điện tử hiện nay là sử dụng những mẫu âm thu sẵn hay đã được xử lý trước, gọi là sound sample để làm chất liệu âm thanh khi trình diễn. Mỗi người nghệ sĩ có quyền lựa chọn những cách thức, chất liệu hay kỹ thuật riêng cho mình trong tác phẩm. Khi tôi bắt đầu chuyển sang thể loại này, tôi đã phải suy tính và tìm hiểu rất nhiều để tìm cách thoát ra khỏi lối mòn đó nhằm phát huy được nhiều hơn nữa sự sáng tạo trong âm thanh.

Để có một hướng đi riêng, tôi đã dành rất nhiều thời gian nghiên cứu làm sao có thể dùng ngay tiếng đàn mộc trên sân khấu, kết hợp với phần mềm âm thanh tôi tự viết cho máy tính thay vì những phần mềm có sẵn trên thị trường, để tạo ra được những âm thanh điện tử mới lạ. Khi tôi chơi một nhạc cụ như đàn tranh chẳng hạn, máy tính sẽ dùng ngay tiếng đàn tranh tôi đánh và xử lý trực tiếp, tạo ra âm thanh hay hiệu ứng điện tử ngay tại đó.

Mọi người vẫn thường gọi cách tôi chơi là độc tấu, nhưng chính xác hơn đó là song tấu với máy tính.

- Tại sao lại không phải là song tấu với một người?

- Khi học ở trường, giáo sư có hỏi tại sao tôi ít song tấu với các sinh viên cùng khoa? Tôi trả lời rằng tôi thích song tấu với máy tính hơn. Lý do tôi vẫn đang theo đuổi đó là muốn hướng chiếc máy tính thành một nghệ sĩ trình diễn âm thanh sinh động và có nhạc cảm, thay vì chỉ là một công cụ đơn thuần phục vụ cho người biểu diễn. Nó sẽ lắng nghe, phân tích và phản hồi lại những âm thanh mà tôi đánh trên cây đàn mộc bằng những âm thanh điện tử khác nhau, phụ thuộc vào phần mềm mà tôi viết.

Hơn nữa máy tính thì rất đúng giờ, tôi được chủ động về mặt thời gian (cười).

- Anh là một người yêu thích âm thanh.

Thế còn sự im lặng thì sao?

- Sự im lặng đối với tôi cũng là một loại âm thanh, nhưng người ta không gọi đó là âm thanh vì họ không có cảm giác gì trong nó. Tuy nhiên sự im lặng lại là cái làm cho người ta nghe được nhiều âm thanh nhất.

Khi có sự im lặng tuyệt đối, bạn sẽ nghe được rất nhiều âm thanh mà bình thường không bao giờ nghe hay chú ý đến.

Sự im lặng rất quan trọng trong âm nhạc. Cũng như trong cuộc sống, âm nhạc cần những lúc nghỉ để chuyển câu, chuyển đoạn. Nếu không có sự im lặng, mọi thứ sẽ trở thành những dòng chảy vô tận.

Muốn đi con đường khác

- Từ bỏ việc sáng tác ca khúc dù đã từng viết Đồng hồ treo tường, Nước sâu (Hà Trần hát) hay ra mắt Afterlife (2010) - một album tác giả độc đáo; anh thích những âm thanh không lời mang tính gợi mở hơn?

- Đúng vậy. Nếu viết một giai điệu, một lời ca, người ta thấy quá rõ ngay thông điệp, không khác gì việc nói thẳng vào mặt nhau vậy. Có nhạc sĩ thích như thế, thích người nghe nhạc phải hiểu rõ là họ muốn nói gì. Tôi muốn đi theo một con đường khác, mở rộng ra để khán giả có nhiều sự lựa chọn hơn.

Xu hướng mới là người nghệ sĩ tôn trọng người nghe, không áp đặt họ phải nghe cái gì. Một trong những cách là dùng cấu trúc âm thanh, cấu trúc tiết tấu khác lạ, mang cho khán giả một mức định không gian để tự xây dựng tưởng tượng của chính họ.

- Anh có từng bị hiểu sai nhiều không, để rốt cục dẫn đến một sự lựa chọn mở hơn như vậy?

- Việc bị hiểu sai không quan trọng, bởi mỗi một con người có một cảm giác khác nhau và họ có quyền sống trong không gian tưởng tượng của riêng họ, thậm chí khi họ nghe cùng một thông điệp hay một lời nói.

- Cá nhân tôi cảm thấy tính thiền định (meditation) trong một số tác phẩm của anh. Anh có lưu tâm đến điều này trong khi sáng tác?

- Đúng. Và đó là cách tôi muốn, dù cảm nhận là riêng của mỗi người. Tác phẩm kích thích sự êm dịu, sự ôn hòa. Nó không tạo ra sự trục trặc, bởi trong cuộc sống đã có quá nhiều sự trục trặc rồi. Đó là một cái gì phẳng lặng hơn, dung hòa, nên tạo thành tính chất thiền như vậy.

- Xin cảm ơn nhạc sĩ!

Nguyễn Xinh Xô hiện là giảng viên tại Trường cao đẳng Evergreen Valley đồng thời là một người chơi nhạc độc lập. Năm 2012, Xinh Xô nhận bằng Thạc sĩ về Âm nhạc điện tử và Phương tiện ghi âm tại Trường cao đẳng Mills, nơi anh nghiên cứu về sáng tác electroacoustic và âm nhạc máy tính với hai tên tuổi của âm nhạc Anh - Mỹ là Chris Brown và John Bischoff.

Những sáng tác của Xinh Xô được trình diễn tại nhiều liên hoan nghệ thuật Mỹ, Ca-na-đa, Ác-hen-ti-na, Niu Di-lân, Ô-xtrây-li-a, Ai-rơ-len, I-ta-li-a, Pháp và Hà Lan.

HỒ HƯƠNG GIANG (Thực hiện).