Đen Hay Trắng - Hãy Là Chính Bạn

Hàng triệu người Ấn Độ, chủ yếu là phụ nữ phải đương đầu với thành kiến giống như D’Mellon trong cuộc sống hằng ngày. Để phản đối lại nhận thức văn hóa đã ăn sâu về chủng tộc và vẻ đẹp, một tổ chức phi chính phủ mang tên Phụ nữ có giá trị (WOW) ở thành phố Chennai, đã đưa ra một chiến dịch mang tên “Đen là đẹp” vừa được thổi sức sống mới vào tháng 8 nhằm gây sự chú ý vào vấn đề này. Chiến dịch bắt đầu vào năm 2009, nhưng trở nên nổi bật năm nay với sự ủng hộ của ngôi sao Bollywood Nandita Das với dòng quảng cáo kêu gọi mọi người Ấn Độ “Giữ mầu da đen, giữ vẻ đẹp”. “Vấn đề này ảnh hưởng tới nhiều người đặc biệt là các cô gái trẻ, và tôi, vốn là người hay nói thẳng về chuyện này, mặc nhiên trở thành người đấu tranh. Tôi từng nghe các giám đốc và nhà quay phim nói với tôi rằng sẽ rất tốt nếu tôi làm cho làn da sáng hơn khi tôi đóng vai một phụ nữ trí thức thuộc tầng lớp thượng lưu. Nhưng mầu da là một phần trong cuộc sống của tôi, là nhân dạng của tôi”. Sự khởi xướng này đã nhận được nhiều mối quan tâm sau khi nữ diễn viên Das tuyên bố sự ủng hộ của cô. Hàng nghìn người đã ký vào đơn kiến nghị và sự phổ biến của trang Facebook “Đen là đẹp” ngày càng tăng lên.

Trong vòng hai thập kỷ qua, có thể thấy sự tăng trưởng ấn tượng ở Ấn Độ, tầng lớp trung lưu nảy sinh và ngày càng nhiều người, trong đó có phụ nữ đi học đại học và tham gia vào lực lượng lao động.

“Nên nhìn vào bối cảnh chế độ đẳng cấp trong xã hội Ấn Độ được duy trì bằng những cách khác nhau nhằm bóc lột nhân công hay những đẳng cấp bị áp bức, những người có làn da sẫm mầu hơn so với những đẳng cấp cao hơn”, cô Kavita Krishan, thư ký của Hiệp hội phụ nữ tiến bộ toàn Ấn Độ nói.

Sự cai trị thuộc địa và phân biệt chủng tộc công khai đã được chấp nhận và hòa nhập vào xã hội và pha trộn bởi quan điểm đẳng cấp. Có một ý thức về đẳng cấp cao hơn, dù làn da của người Ấn Độ là sẫm mầu. Thành kiến về mầu da có gốc rễ sâu xa khiến trong một số nghề nhất định như hàng không, điện ảnh và nhiều công việc văn phòng khác, người có làn da sáng mầu nói chung được ưa thích hơn. Ở bang Maharashtra, cách đây ba năm, khoảng 100 cô gái bản địa được đào tạo trở thành tiếp viên hàng không và phi hành đoàn bằng học bổng của chính phủ, đã bị từ chối công việc bởi làn da sẫm mầu của họ. Chỉ tám trong số đó được nhận việc nhưng chỉ là việc mặt đất, theo tin tức trên tờ Indian Express.

Hôn nhân ở Ấn Độ hầu hết được sắp đặt. Những quảng cáo hôn nhân phản ánh xu hướng xã hội nơi những cô dâu và chú rể có làn da sáng mầu được ưa chuộng nhất. Trên thực tế mầu da trở thành một yếu tố quan trọng cũng như tuổi tác và nghề nghiệp. “Phụ nữ bị đối xử như một tài sản bởi những gia đình Ấn Độ truyền thống”, cô Krishnan nói.

Trong đồ trang điểm của những ngôi sao Bollywood hàng đầu luôn có mặt các loại kem trắng da, vô hình trung khuyến khích định kiến về mầu da và diện mạo. Sự thiên vị đối với những người có làn da trắng sáng hơn và sức ép “làm đẹp” buộc hàng triệu người, chủ yếu là phụ nữ sử dụng các loại kem trắng da như Fair and Lovely, được giới thiệu vào đầu những năm 1970. Thị trường kem trắng da Ấn Độ đã mang lại nguồn thu hơn 400 triệu USD và tăng trưởng khoảng 20 % mỗi năm, theo Bloomberg.

Ngành kinh doanh mỹ phẩm đã lợi dụng sự thiếu tự tin của con người, các nhà phê bình cho rằng ngành này đã tổ chức những chiến dịch vô trách nhiệm và thiếu nhạy cảm nhằm thu hút những khách hàng mới. Năm ngoái, một làn sóng phản đối kịch liệt bùng nổ sau khi một công ty mỹ phẩm tung ra loại dung dịch vệ sinh phụ nữ có công dụng trắng da. “Trang điểm cho da trắng hơn đã xuất hiện trên phim ảnh của chúng ta một thời gian dài, nhưng nó chỉ phản ánh thành kiến xã hội trong xã hội chúng ta mà thôi”, nữ diễn viên Das nói.

Tuy vậy, không ít người đang “lội ngược dòng”. Nhà làm phim Bollywood Shekhar Kapur, năm ngoái đã bắt đầu một chiến dịch ở Twitter với cụm từ adswedontbuy (những quảng cáo chúng ta không mua) nhằm phản đối những quảng cáo vô trách nhiệm bao gồm quảng cáo kem làm trắng da. Hàng triệu người tham gia vào cuộc trao đổi trong suốt thời gian 24 giờ sau đó. Những chiến dịch đằng sau “Đen là đẹp” cũng đã gửi kiến nghị tới trang change.org yêu cầu Emami, một công ty mỹ phẩm, gỡ bỏ quảng cáo sử dụng “Fair and Handsome”, một loại kem trắng da cho nam giới. Ngôi sao Bollywood Shahrukh Khan, người đóng quảng cáo này ném tuýp kem làm trắng da cho một thanh niên và nói da trắng là bí quyết để thành đạt trong cuộc đời.

Sử dụng kem trắng da đang là nỗi ám ảnh của nhiều phụ nữa Ấn Độ, bởi những ưu tiên dành cho người có làn da sáng hơn.

Người thành lập tổ chức WOW Kavitha Emmanuel nói rằng những nhà hoạt động xã hội lên kế hoạch liên kết với những tổ chức có chung suy nghĩ ở khắp Ấn Độ nhằm đưa vấn đề này trở thành xu thế chủ đạo. Trong vòng hai thập kỷ qua, có thể thấy sự tăng trưởng ấn tượng ở Ấn Độ, tầng lớp trung lưu nảy sinh và ngày càng nhiều người, trong đó có phụ nữ đi học đại học và tham gia vào lực lượng lao động. Tuy nhiên, nhiều định kiến khác như định kiến về mầu da và các vấn đề về giới vẫn tồn tại trong xã hội. Thái độ phân biệt đẳng cấp không từ tầng lớp có học thức mà phát triển trong tầng lớp được hưởng đặc quyền. Nhờ chiến dịch này, nhiều đàn ông và phụ nữ, những người đã trải qua sự phân biệt đối xử đã ra mặt và kể về những kinh nghiệm của họ.

Đối với những người như D’Mello, mầu da không thể cản trở thành công, nhưng đối với hàng triệu phụ nữ khác, làn da sẫm mầu vẫn là rào chắn trên con đường vươn lên của họ. Nhưng nói như nữ diễn viên Nandita Das “Hãy là chính bạn và đừng băn khoăn về làn da của bạn. Đừng cho phép ai tước đoạt lòng tự tôn của bạn”.

DƯƠNG QUÂN