Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến Trúc Cổ độc đáo Thời Nhà Lý

Thứ ba, 24/02/2026 02:32 (GMT+7)

• Kinh tế xanh
• Phát triển bền vững
• [email protected]
• 0937 68 8419

• Tiêu điểm
  • Sự kiện
  • Bình luận
• Môi trường xanh
  • Tài nguyên
  • Môi trường
  • Khí hậu
  • Phòng chống thiên tai
• Kinh tế xanh
  • Tài chính xanh
  • Đầu tư xanh
  • Xu hướng xanh
• Phát triển bền vững
  • Dự án môi trường
  • Nghiên cứu - Ứng dụng
  • Luật chống phá rừng
  • Thường thức Kinh tế tuần hoàn
• Bất động sản xanh
• Chính sách Môi trường
  • Hỏi đáp chính sách
  • Văn bản mới
  • Bảo vệ môi trường
• Đối thoại
• Việt Nam xanh
• Sản phẩm xanh
  • Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
  • Tiêu dùng bền vững
• KTMT và Công luận
  • VIASEE
  • Cải chính
• Kết nối xanh
  • Cần biết
  • Khởi nghiệp
  • Môi trường Y tế - Học đường
  • Thể thao vì cộng đồng
  • Doanh nghiệp tiên phong
• Media
  • Video
  • Photo
  • Infographic
  • Longform

• Tiêu điểm
• Sự kiện
• Bình luận

• Môi trường xanh
• Tài nguyên
• Môi trường
• Khí hậu
• Phòng chống thiên tai

• Kinh tế xanh
• Tài chính xanh
• Đầu tư xanh
• Xu hướng xanh

• Phát triển bền vững
• Dự án môi trường
• Nghiên cứu - Ứng dụng
• Luật chống phá rừng
• Thường thức Kinh tế tuần hoàn

• Bất động sản xanh

• Chính sách Môi trường
• Hỏi đáp chính sách
• Văn bản mới
• Bảo vệ môi trường

• Đối thoại

• Việt Nam xanh

• Sản phẩm xanh
• Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
• Tiêu dùng bền vững

• KTMT và Công luận
• VIASEE
• Cải chính

• Kết nối xanh
• Cần biết
• Khởi nghiệp
• Môi trường Y tế - Học đường
• Thể thao vì cộng đồng
• Doanh nghiệp tiên phong

• Media
• Video
• Photo
• Infographic
• Longform

• Tạp chí in

• BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI KHÓA XVI VÀ ĐẠI BIỂU HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CÁC CẤP NHIỆM KỲ 2026-2031
• NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ XIV CỦA ĐẢNG
• Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
• Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KTXH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
• Bão Koto - Bão số 15

• Kết nối xanh

Thứ ba, 18/06/2019 06:00 (GMT+7)Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý

Theo dõi KTMT trên

Đền thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm tọa lạc tại xã Dương Xá (huyện Gia Lâm, Hà Nội). Đây là ngôi đền nổi tiếng được xây từ thời nhà Lý, gắn liền với tên tuổi và cuộc đời của Hoàng thái hậu Ỷ Lan - người phụ nữ tài sắc, có công sinh hạ vua Lý Nhân Tông.

Khu di tích đền thờ Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan nằm bên quốc lộ 5 (thuộc địa phận xã Dương Xá, huyện Gia Lâm), cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 18km. Toàn bộ quần thể di tích, gồm: chùa, đền, điện, sơn trang nằm trong khuôn viên rộng khoảng 3ha có sân, nhà thủy đình, cây xanh các loại.

Theo chính sử, Ỷ Lan tên thật là Lê Thị Yến (1044 - 1117), cũng có sách ghi bà là Lê Thị Yến Loan hay Lê Thị Khiết. Bà xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo thuộc phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc xã Dương Xá, Gia Lâm, Hà Nội. Bà vốn là một thôn nữ, làm ruộng, trồng dâu, nuôi tằm. Năm 1063, qua một lần về viếng thăm chùa Dâu ở Thuận Thành, vua Lý Thánh Tông có cảm tình với Thị Yến và đón vào cung, được phong là Nguyên Phi Ỷ Lan rồi Thái hậu Linh Nhân. Bà đã góp phần cai quản việc nước, thu phục nhân tâm, tạo điều kiện giúp vua đánh thắng giặc Chiêm Thành năm 1069. Đến năm 1072, Lý Thánh Tông qua đời, Càn Đức lên ngôi vua mới có 7 tuổi (vua Lý Nhân Tông), bà buông rèm điều khiển việc nước, cùng Lý Đạo Thành, Lý Thường Kiệt tổ chức đánh thắng giặc Tống xâm lược vào năm 1076.

Sử cũ chép rằng, năm Quý Mão 1063, Lý Thánh Tông đã 40 tuổi mà chưa có con trai. Vua đi cầu tự nhiều nơi nhưng không thành. Một sáng mùa xuân, vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thành), dân làng mở hội nghênh giá.

Vua ngự giá đến trang Thổ Lỗi, sau này đổi là Siêu Loại (xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội ngày nay), thấy thần dân đang sụp lạy, duy có một thôn nữ xinh đẹp vẫn điềm nhiên hái dâu bên cạnh gốc lan. Lý Thánh Tông lấy làm lạ, cho người gạn hỏi. Người con gái đối đáp thông minh, cử chỉ đoan trang, dịu dàng đó chính là Yến Loan.

Vua truyền lệnh tuyển cô gái ấy vào cung, phong Yến Loan là Ỷ Lan phu nhân, có ý nghĩa đứng dựa cây lan. Trong cung, Ỷ Lan không lấy việc trau chuốt nhan sắc, mong chiếm được tình yêu của vua mà quan tâm đến mọi công việc trong triều đình. Bà khổ công học hỏi, miệt mài đọc sách. Chỉ trong một thời gian ngắn, mọi người đều kinh ngạc trước sự hiểu biết uyên thâm về nhiều mặt của Ỷ Lan.

Cổng tam quan nhìn từ phía trong có lối kiến trúc độc đáo

Ỷ Lan là người phụ nữ có tài kinh bang tế thế, từng đã 2 lần nhiếp chính trông coi việc nước. Lần thứ nhất là năm Kỷ Dậu 1069, Lý Thánh Tông thân chinh cùng Lý Thường Kiệt mang quân đi đánh giặc phương Nam đã trao quyền nhiếp chính cho bà.

Lần thứ hai vào năm Nhâm Tý 1072, vua Lý Thánh Tông đột ngột qua đời, Hoàng thái tử Lý Càn Đức lên nối ngôi lúc mới 7 tuổi (tức Hoàng đế Lý Nhân Tông), bà được tôn làm Hoàng thái hậu. Triều đình rối ren, Ỷ Lan đã coi triều chính, điều khiển quốc gia, cùng triều thần lãnh đạo quân dân Đại Việt tiến hành cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi.

Đền chính thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan với lối kiến trúc cổ kính

Là một phụ nữ tài trí, đức độ, lại được triều thần ủng hộ nên Hoàng thái hậu Ỷ Lan đã có những đóng góp tích cực vào cơ nghiệp nhà Lý, chăm lo sản xuất nông nghiệp, mở mang dân trí, quan tâm đến thi cử học hành. Bà ban hành nhiều chính sách tiến bộ như chuộc nô tỳ, tha cung nữ, giảm tô thuế, cấm giết trâu bò….

Qua nhiều lần trung tu, lần lớn nhất là vào năm 1612, nhưng đến nay đền vẫn giữ được nét cổ kính, nguyên sơ với nét kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa nhà Lý.

Hồ bán nguyệt ngay sau cổng vào...

Bước vào trong ngôi đền, ngay sau bên trái cánh cổng tam quan là hồ bán nguyệt ẩn dưới bóng cây cổ thụ tạo nên một không gian hài hòa, yên bình.

Đôi rồng thời Lý phủ phục bên mạn sườn đồi thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Trên đồi là miếu thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Theo sử sách và truyền thuyết dân gian, chùa Bà Tấm (Linh Nhân Tư Phúc Tự) do chính Linh nhân Hoàng thái hậu Ỷ Lan cho xây dựng và khánh thành vào tháng 3 năm Ất Mùi (1115). Có thể khẳng định, về quy mô và mặt bằng kiến trúc, một di tích nổi tiếng, gắn liền với lịch sử Thăng Long - Hà Nội hơn ngàn năm tuổi.

Dấu tích nền móng kiến trúc và thành bạc đá của chùa Linh Nhân Tư Phúc thời Lý (năm 1115) được khai quật lần 2 năm 2013 - 2014.

Với những di vật cổ của thời Lý hiện còn đã đưa khu di tích chùa và đền thờ bà Ỷ Lan ở Dương Xá trở thành trung tâm văn hóa nổi bật nhất, quan trọng nhất trong hệ thống di tích tưởng niệm Nguyên Phi Ỷ Lan.

Giếng Ngọc sau đền

Vườn tháp...

Nơi đây không chỉ thờ phụng một danh nhân lịch sử văn hóa nổi tiếng của cả nước mà còn là điểm di tích cách mạng rất đáng trân trọng của dân tộc. Trong thời gian tiền khởi nghĩa, đây là nơi được đón các đồng chí Trung ương và Xứ ủy Bắc kỳ như: Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt, Văn Tiến Dũng ... về đây hoạt động.

Chùa Linh Nhân Tư Phúc mới được xây dựng lại.

Năm 2010, để tưởng nhớ công đức của bà Ỷ Lan, Ban quản lý di tích đền đã tôn trí tượng đài Nguyên Phi Ỷ Lan cao 9,1m, nặng 30 tấn được đúc bằng đồng nguyên chất. Đằng sau có bức phù điêu đá xanh 31.2m. Tượng đặt ở bên trái cửa đền, trên quảng trường rộng lớn, thoáng mát.

Tượng đài Đức Quốc Mẫu Ỷ Lan.

Hàng năm cứ vào dịp từ 19 đến 21 tháng 2 Âm lịch, du khách thập phương lại hành hương về Dương Xá tham dự lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày Nguyên Phi Ỷ Lan đăng quang và ngày 24, 25 tháng 7 Âm lịch, ngày mất của bà.

Nguyễn Luận

• Ký ức ngõ Hà Nội
• Chùa Nôm, làng Nôm - nơi lưu giữ hồn quê Bắc Bộ

Bạn đang đọc bài viết Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý. Thông tin phản ánh, liên hệ đường dây nóng : 0937 68 8419 Hoặc email: [email protected]

• đền Nguyên Phi Ỷ Lan
• chùa Bà Tấm
• Quốc Mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan
• đền Ỷ Lan
• Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan

Giữa mùa xuân, vững bước tới tương lai

Tôi muốn mượn câu thơ trong bài “Trên miền Bắc mùa Xuân” của Tố Hữu làm tiêu đề cho bài viết trên số báo Xuân của Tạp chí Kinh tế Môi trường như một lời chào mừng năm mới với những hân hoan bước tới trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

VIỆT NAM KHÚC HÙNG CA

“Việt Nam Khúc hùng ca” là bản tráng ca về tình yêu đất mẹ, dòng máu Lạc Hồng và khát vọng vươn xa của doanh nhân Việt hôm nay – những con người mang trí tuệ, bản lĩnh và niềm tin đưa đất nước sánh vai cường quốc.

ĐÓN XUÂN MỚI

Bài thơ “Đón xuân mới” là lời chúc năm mới ấm áp, lan tỏa niềm tin, tinh thần vượt khó và khát vọng hướng tới tương lai tươi sáng.

BÀI THƠ TẶNG MẸ

“Bài thơ tặng mẹ” là lời tự sự xúc động về tình mẫu tử, niềm tin và hành trang yêu thương theo con suốt hành trình đời người.

Top 3 ngày đại cát để mở hàng, khai xuân năm 2026

Chọn ngày mở hàng không chỉ là phong tục, mà còn là bước khởi đầu chiến lược để "khai thông tài lộc". Cùng tìm hiểu những ngày đại cát năm Bính Ngọ để sự nghiệp bứt phá, "mã đáo thành công".

Hóa vàng Tết Bính Ngọ 2026: Giờ lành rước lộc, tiễn xuân trọn vẹn

Hướng dẫn chi tiết lễ hóa vàng Tết Bính Ngọ 2026. Tổng hợp ngày tốt, giờ hoàng đạo và bài văn khấn chuẩn giúp gia chủ rước lộc, cầu năm mới mã đáo thành công.

Đi chùa đầu năm: Những điều nên tránh để trọn vẹn ý nghĩa

Đi lễ chùa đầu xuân là nét đẹp tâm linh lâu đời của người Việt, nhưng để giữ trọn ý nghĩa bình an và hướng thiện, người dân cần tránh những điều dưới đây.

Từ huyền thoại Thánh Gióng đến khát vọng “Mã đáo thành công”

Trong 12 con giáp, Ngựa (Ngọ) là biểu tượng của sự tận tụy, bền bỉ và lòng kiêu hãnh. Không chỉ là người bạn đường thân thiết trong đời sống lao động, Ngựa còn đi vào lịch sử hào hùng của dân tộc như một chứng nhân của những chiến công hiển hách.

4 con giáp phạm Thái Tuế năm Bính Ngọ 2026: Chuyên gia gợi ý cách “xoa dịu” vận hạn

Năm Bính Ngọ 2026, các tuổi Ngọ, Tý, Sửu và Mão được chuyên gia phong thủynhận định là phạm Thái Tuế. Chủ động cầu an, làm việc trọng đại và điều chỉnh phong thủy được xem là những cách giúp giảm bớt vận hạn.

Đắk Lắk: Ngành nông nghiệp và môi trường triển khai nhiệm vụ năm mới

Sự kiện - 23/02 20:19Sáng 23/02, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk đã tổ chức buổi gặp mặt đầu năm nhằm tạo không khí phấn khởi. Đồng thời, tăng cường sự đoàn kết, thống nhất, lan tỏa tinh thần quyết tâm thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ ngay từ những ngày đầu năm mới.

Giá xăng dầu hôm nay 24.2: Dầu thế giới nhích tăng

Tiêu dùng bền vững - 23/02 16:46Giá xăng dầu hôm nay 24.2 tăng nhẹ, Brent lên 71,76 USD/thùng, WTI đạt 66,48 USD/thùng do lo ngại căng thẳng Mỹ - Iran.

Chủ tịch nước dự lễ phát động Tết trồng cây năm 2026 tại Lào Cai

Sự kiện - 23/02 16:46Sáng 23/2, Chủ tịch nước Lương Cường đã tới dự Lễ phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ” Xuân Bính Ngọ 2026 tại Lào Cai.

Thị trường sau Tết hạ nhiệt, nguồn cung dồi dào

Tiêu dùng bền vững - 23/02 16:41Sau những ngày Tết nhộn nhịp, thị trường đã sớm “vào guồng” trở lại. Hoạt động mua bán tại chợ truyền thống, siêu thị, trung tâm thương mại diễn ra ổn định, nguồn cung dồi dào, giá cả không ghi nhận biến động lớn.

Chủ tịch VUSTA thăm và làm việc với VIASEE và Tạp chí Kinh tế Môi trường

VIASEE - 23/02 16:40Sáng ngày 23/2, thăm và làm việc với Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam (VIASEE), TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch VUSTA tin tưởng rằng, VIASEE nói chung và Tạp chí Kinh tế Môi trường sẽ ngày càng lớn mạnh, hoàn thành tốt nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao phó.

Người lao động sẽ được nghỉ 9 ngày liên tục dịp Giỗ Tổ và 30/4-1/5

Sự kiện - 23/02 10:25Người lao động có thêm hai kỳ nghỉ lớn vào cuối tháng 4 gồm dịp Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 âm lịch) và lễ 30/4 – 1/5. Đặc biệt có thể nghỉ tới 9 ngày liên tục.

Hà Nội muốn dỡ nhà tập thể xây từ 1970 ở Hà Đông để làm chung cư 34 tầng

Bất động sản xanh - 23/02 10:19Hà Nội đang lấy ý kiến người dân về việc dỡ nhà tập thể trên đường Lê Hồng Phong, phường Hà Đông được xây dựng từ năm 1970 để xây dựng 3 tòa chung cư 34 tầng.

Bùng nổ du lịch dịp Tết Bính Ngọ, nhiều địa phương thắng lớn

Việt Nam xanh - 23/02 09:48Dịp Tết Bính Ngọ 2026 nhiều địa phương hi nhận sự tăng trưởng so với cùng kỳ năm ngoái, cả về doanh thu lẫn lượng khách…

Hải Phòng yêu cầu cán bộ không đi lễ hội trong giờ hành chính

Sự kiện - 23/02 09:35Chủ tịch UBND TP Hải Phòng Lê Ngọc Châu chỉ đạo sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán (từ mùng 7 tháng Giêng), cán bộ, công chức, người lao động trong cơ quan, đơn vị chấm dứt việc đi thăm hỏi, lễ hội.

Thủ tướng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước theo dõi sát thị trường vàng

Tài chính xanh - 23/02 07:40Thủ tướng giao Ngân hàng Nhà nước bảo đảm ổn định vĩ mô, hướng tín dụng đi vào lĩnh vực ưu tiên, theo dõi sát thị trường vàng.

Mốc siết kiểm định khí thải sắp điểm: Chủ xe cần chuẩn bị gì để không bị đánh trượt?

Phát triển bền vững - 23/02 06:51Quy trình kiểm định khí thải ô tô từ ngày 1/3, sẽ nghiêm ngặt hơn. Xe sử dụng nhiên liệu xăng, dầu diesel phải đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn. Chủ xe cần lưu ý gì?

Thời tiết ngày đầu tiên đi làm sau nghỉ Tết: Hà Nội có mưa nhỏ

Khí hậu - 22/02 22:23Ngày 23/2, khu vực Hà Nội dự báo nhiều mây, trời có mưa nhỏ trong ngày, đêm và sáng trời rét nhẹ 20-22 độ C.

Về với phiên chợ đầu Xuân độc nhất vô nhị tại Việt Nam

Việt Nam xanh - 22/02 16:38Hàng năm, cứ vào sáng ngày mùng 6 Tết, người dân của các huyện Đông Sơn, Thiệu Hóa, Triệu Sơn (3 huyện cũ), tỉnh Thanh Hóa lại nô nức kéo về bãi đất nằm ngay chân đê sông Sơn để đi chợ Chuộng.

Tổng Bí thư Tô Lâm: Trồng cây hôm nay là gieo mầm hạnh phúc cho tương lai

Môi trường xanh - 22/02 12:30Tổng Bí thư nhấn mạnh, việc trồng cây hôm nay là gieo mầm hạnh phúc cho tương lai, góp phần hiện thực hóa cam kết của Việt Nam với cộng đồng quốc tế về giảm phát thải và ứng phó biến đổi khí hậu.

Tổng thống Mỹ D.Trump áp thuế nhập khẩu bổ sung 15% với toàn cầu

Kinh tế xanh - 22/02 09:29Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ tăng mức thuế đối với hàng hóa nhập khẩu từ tất cả các quốc gia vào Mỹ từ 10% lên 15%.Liên kết hữu ích

• vay tiền online chuyển khoản ngay tại f88
• vay tiền nhanh chỉ cần cmnd
• F88 - Tài Chính Bình Dân - Vay Cầm Cố, Giải Ngân 15p

TẠP CHÍ ĐIỆN TỬ KINH TẾ MÔI TRƯỜNG

Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 400/GP-BTTTT cấp ngày 29/6/2021

Ngày thành lập: 10/7/2006

Chủ tịch hội đồng biên tập: PGS.TS Trương Mạnh Tiến

Tổng biên tập: Nguyễn Tường Quân

Phó tổng biên tập: Phan Bá Mạnh

Văn phòng: Tầng 2A Phòng 2M05, Chung Cư Cowa Tower, Số 1, Ngõ 199, Đường Hồ Tùng Mậu, P.Từ Liêm, TP.Hà Nội

Hotline: 0937 68 8419 - Email: [email protected]

© Bản quyền thuộc Tạp chí Kinh tế Môi trường. Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có văn bản chấp thuận.

Thông tin tòa soạn | Báo giá banner | Báo giá bài pr | Báo giá báo in | Rss