Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến Trúc Cổ độc đáo Thời Nhà Lý

Có thể bạn quan tâm

Thứ hai, 05/01/2026 11:36 (GMT+7)

Kinh tế xanh
Phát triển bền vững
[email protected]
0937 68 8419

Tiêu điểm
- Sự kiện
- Bình luận
Môi trường xanh
- Tài nguyên
- Môi trường
- Khí hậu
- Phòng chống thiên tai
Kinh tế xanh
- Tài chính xanh
- Đầu tư xanh
- Xu hướng xanh
Phát triển bền vững
- Dự án môi trường
- Nghiên cứu - Ứng dụng
- Luật chống phá rừng
- Thường thức Kinh tế tuần hoàn
Bất động sản xanh
Chính sách Môi trường
- Hỏi đáp chính sách
- Văn bản mới
- Bảo vệ môi trường
Đối thoại
Việt Nam xanh
Sản phẩm xanh
- Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
- Tiêu dùng bền vững
KTMT và Công luận
- VIASEE
- Cải chính
Kết nối xanh
- Cần biết
- Khởi nghiệp
- Môi trường Y tế - Học đường
- Thể thao vì cộng đồng
- Doanh nghiệp tiên phong
Media
- Video
- Photo
- Infographic
- Longform

Tiêu điểm
Sự kiện
Bình luận

Môi trường xanh
Tài nguyên
Môi trường
Khí hậu
Phòng chống thiên tai

Kinh tế xanh
Tài chính xanh
Đầu tư xanh
Xu hướng xanh

Phát triển bền vững
Dự án môi trường
Nghiên cứu - Ứng dụng
Luật chống phá rừng
Thường thức Kinh tế tuần hoàn

Bất động sản xanh

Chính sách Môi trường
Hỏi đáp chính sách
Văn bản mới
Bảo vệ môi trường

Đối thoại

Việt Nam xanh

Sản phẩm xanh
Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
Tiêu dùng bền vững

KTMT và Công luận
VIASEE
Cải chính

Kết nối xanh
Cần biết
Khởi nghiệp
Môi trường Y tế - Học đường
Thể thao vì cộng đồng
Doanh nghiệp tiên phong

Media
Video
Photo
Infographic
Longform

Tạp chí in

Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KTXH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Bão Koto - Bão số 15
Đại hội Trung ương Hội Kinh tế môi trường Việt Nam lần thứ VI
ĐÓNG GÓP Ý KIẾN VÀO CÁC VĂN KIỆN TRÌNH ĐẠI HỘI LẦN THỨ XIV CỦA ĐẢNG

Kết nối xanh

Thứ ba, 18/06/2019 06:00 (GMT+7)Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý

Theo dõi KTMT trên

Đền thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm tọa lạc tại xã Dương Xá (huyện Gia Lâm, Hà Nội). Đây là ngôi đền nổi tiếng được xây từ thời nhà Lý, gắn liền với tên tuổi và cuộc đời của Hoàng thái hậu Ỷ Lan - người phụ nữ tài sắc, có công sinh hạ vua Lý Nhân Tông.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 1

Khu di tích đền thờ Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan nằm bên quốc lộ 5 (thuộc địa phận xã Dương Xá, huyện Gia Lâm), cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 18km. Toàn bộ quần thể di tích, gồm: chùa, đền, điện, sơn trang nằm trong khuôn viên rộng khoảng 3ha có sân, nhà thủy đình, cây xanh các loại.

Theo chính sử, Ỷ Lan tên thật là Lê Thị Yến (1044 - 1117), cũng có sách ghi bà là Lê Thị Yến Loan hay Lê Thị Khiết. Bà xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo thuộc phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc xã Dương Xá, Gia Lâm, Hà Nội.

Bà vốn là một thôn nữ, làm ruộng, trồng dâu, nuôi tằm. Năm 1063, qua một lần về viếng thăm chùa Dâu ở Thuận Thành, vua Lý Thánh Tông có cảm tình với Thị Yến và đón vào cung, được phong là Nguyên Phi Ỷ Lan rồi Thái hậu Linh Nhân.

Bà đã góp phần cai quản việc nước, thu phục nhân tâm, tạo điều kiện giúp vua đánh thắng giặc Chiêm Thành năm 1069. Đến năm 1072, Lý Thánh Tông qua đời, Càn Đức lên ngôi vua mới có 7 tuổi (vua Lý Nhân Tông), bà buông rèm điều khiển việc nước, cùng Lý Đạo Thành, Lý Thường Kiệt tổ chức đánh thắng giặc Tống xâm lược vào năm 1076.

Sử cũ chép rằng, năm Quý Mão 1063, Lý Thánh Tông đã 40 tuổi mà chưa có con trai. Vua đi cầu tự nhiều nơi nhưng không thành. Một sáng mùa xuân, vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thành), dân làng mở hội nghênh giá.

Vua ngự giá đến trang Thổ Lỗi, sau này đổi là Siêu Loại (xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội ngày nay), thấy thần dân đang sụp lạy, duy có một thôn nữ xinh đẹp vẫn điềm nhiên hái dâu bên cạnh gốc lan. Lý Thánh Tông lấy làm lạ, cho người gạn hỏi. Người con gái đối đáp thông minh, cử chỉ đoan trang, dịu dàng đó chính là Yến Loan.

Vua truyền lệnh tuyển cô gái ấy vào cung, phong Yến Loan là Ỷ Lan phu nhân, có ý nghĩa đứng dựa cây lan. Trong cung, Ỷ Lan không lấy việc trau chuốt nhan sắc, mong chiếm được tình yêu của vua mà quan tâm đến mọi công việc trong triều đình. Bà khổ công học hỏi, miệt mài đọc sách. Chỉ trong một thời gian ngắn, mọi người đều kinh ngạc trước sự hiểu biết uyên thâm về nhiều mặt của Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 2

Cổng tam quan nhìn từ phía trong có lối kiến trúc độc đáo

Ỷ Lan là người phụ nữ có tài kinh bang tế thế, từng đã 2 lần nhiếp chính trông coi việc nước. Lần thứ nhất là năm Kỷ Dậu 1069, Lý Thánh Tông thân chinh cùng Lý Thường Kiệt mang quân đi đánh giặc phương Nam đã trao quyền nhiếp chính cho bà.

Lần thứ hai vào năm Nhâm Tý 1072, vua Lý Thánh Tông đột ngột qua đời, Hoàng thái tử Lý Càn Đức lên nối ngôi lúc mới 7 tuổi (tức Hoàng đế Lý Nhân Tông), bà được tôn làm Hoàng thái hậu. Triều đình rối ren, Ỷ Lan đã coi triều chính, điều khiển quốc gia, cùng triều thần lãnh đạo quân dân Đại Việt tiến hành cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 3

Đền chính thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan với lối kiến trúc cổ kính

Là một phụ nữ tài trí, đức độ, lại được triều thần ủng hộ nên Hoàng thái hậu Ỷ Lan đã có những đóng góp tích cực vào cơ nghiệp nhà Lý, chăm lo sản xuất nông nghiệp, mở mang dân trí, quan tâm đến thi cử học hành. Bà ban hành nhiều chính sách tiến bộ như chuộc nô tỳ, tha cung nữ, giảm tô thuế, cấm giết trâu bò….

Qua nhiều lần trung tu, lần lớn nhất là vào năm 1612, nhưng đến nay đền vẫn giữ được nét cổ kính, nguyên sơ với nét kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa nhà Lý.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 4

Hồ bán nguyệt ngay sau cổng vào...

Bước vào trong ngôi đền, ngay sau bên trái cánh cổng tam quan là hồ bán nguyệt ẩn dưới bóng cây cổ thụ tạo nên một không gian hài hòa, yên bình.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 5

Đôi rồng thời Lý phủ phục bên mạn sườn đồi thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 6

Trên đồi là miếu thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Theo sử sách và truyền thuyết dân gian, chùa Bà Tấm (Linh Nhân Tư Phúc Tự) do chính Linh nhân Hoàng thái hậu Ỷ Lan cho xây dựng và khánh thành vào tháng 3 năm Ất Mùi (1115). Có thể khẳng định, về quy mô và mặt bằng kiến trúc, một di tích nổi tiếng, gắn liền với lịch sử Thăng Long - Hà Nội hơn ngàn năm tuổi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 7

Dấu tích nền móng kiến trúc và thành bạc đá của chùa Linh Nhân Tư Phúc thời Lý (năm 1115) được khai quật lần 2 năm 2013 - 2014.

Với những di vật cổ của thời Lý hiện còn đã đưa khu di tích chùa và đền thờ bà Ỷ Lan ở Dương Xá trở thành trung tâm văn hóa nổi bật nhất, quan trọng nhất trong hệ thống di tích tưởng niệm Nguyên Phi Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 8

Giếng Ngọc sau đền

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 9

Vườn tháp...

Nơi đây không chỉ thờ phụng một danh nhân lịch sử văn hóa nổi tiếng của cả nước mà còn là điểm di tích cách mạng rất đáng trân trọng của dân tộc. Trong thời gian tiền khởi nghĩa, đây là nơi được đón các đồng chí Trung ương và Xứ ủy Bắc kỳ như: Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt, Văn Tiến Dũng ... về đây hoạt động.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 10

Chùa Linh Nhân Tư Phúc mới được xây dựng lại.

Năm 2010, để tưởng nhớ công đức của bà Ỷ Lan, Ban quản lý di tích đền đã tôn trí tượng đài Nguyên Phi Ỷ Lan cao 9,1m, nặng 30 tấn được đúc bằng đồng nguyên chất. Đằng sau có bức phù điêu đá xanh 31.2m. Tượng đặt ở bên trái cửa đền, trên quảng trường rộng lớn, thoáng mát.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 11

Tượng đài Đức Quốc Mẫu Ỷ Lan.

Hàng năm cứ vào dịp từ 19 đến 21 tháng 2 Âm lịch, du khách thập phương lại hành hương về Dương Xá tham dự lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày Nguyên Phi Ỷ Lan đăng quang và ngày 24, 25 tháng 7 Âm lịch, ngày mất của bà.

Nguyễn Luận

Ký ức ngõ Hà Nội
Chùa Nôm, làng Nôm - nơi lưu giữ hồn quê Bắc Bộ

Bạn đang đọc bài viết Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý. Thông tin phản ánh, liên hệ đường dây nóng : 0937 68 8419 Hoặc email: [email protected]

đền Nguyên Phi Ỷ Lan
chùa Bà Tấm
Quốc Mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan
đền Ỷ Lan
Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan

Ngành công nghiệp dầu mỏ Venezuela: Trữ lượng lớn nhất thế giới

Venezuela sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới nhưng sản lượng dầu thô của nước này vẫn chỉ ở mức thấp so với công suất tối đa.

Toyota Việt Nam triển khai chương trình khuyến mại tháng 1/2026

Công ty Ô tô Toyota Việt Nam (TMV), Công ty Tài chính Toyota Việt Nam (TFSVN), cùng hệ thống các Đại lý Toyota trên toàn quốc triển khai chương trình khuyến mại siêu hấp dẫn dành cho khách hàng trong tháng 1/2026.

Toyota Việt Nam giới thiệu Chủ tịch mới và Tổng Giám đốc mới

Công ty Ô tô Toyota Việt Nam (TMV) trân trọng giới thiệu Chủ tịch mới - ông Tiền Quốc Hào và Tổng Giám đốc mới - Ông Osamu Hirata, người kế nhiệm ông Nakano Keita - Nguyên Tổng Giám đốc, sau 3 năm làm việc tại Toyota Việt Nam (tháng 2/2023 - tháng 12

Chuỗi “điểm đến quốc dân” trong hệ sinh thái Vingroup đón hơn 1,5 triệu lượt khách

Từ các khu đô thị Vinhomes đến các thủ phủ nghỉ dưỡng, giải trí Vinpearl, VinWonders hay thiên đường mua sắm Vincom… “vũ trụ Vin” đã biến bữa tiệc countdown trên khắp Việt Nam thành hành trình trải nghiệm bùng nổ cảm xúc, thu hút hơn 1,5 triệu người.

Bắt đầu từ năm nay sẽ khám sàng lọc miễn phí, tiến tới miễn viện phí

Từ năm 2026, chính sách khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí mỗi năm một lần sẽ được triển khai theo lộ trình ưu tiên, hướng tới phòng bệnh từ sớm, giảm gánh nặng chi phí điều trị và áp lực cho hệ thống y tế.

Toyota Việt Nam bán ra hơn 74.000 xe trong năm 2025

Toyota Việt Nam (TMV) bán ra 8.719 xe (bao gồm xe Lexus), góp phần đưa tổng số xe mà hãng bán ra trong năm 2025 lên hơn 74.000 xe.

Loạt chính sách kinh tế quan trọng có hiệu lực từ đầu năm 2026

Từ ngày 1/1/2026, nhiều chính sách kinh tế quan trọng đồng loạt có hiệu lực, tập trung vào điều tiết thuế, siết kỷ luật ngân sách, hoàn thiện quản lý giá và thúc đẩy đầu tư, tạo nền tảng cho ổn định vĩ mô và tăng trưởng bền vững.

Tết Bính Ngọ 2026: Chi trả gộp lương hưu, trợ cấp BHXH giúp người dân yên tâm vui Xuân

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội tháng 2 và 3/2026 sẽ được chi trả gộp trong tháng 2, góp phần bảo đảm an sinh, giúp người dân yên tâm đón Tết Bính Ngọ.

Tăng cường kỹ năng sơ cấp cứu: Để người lớn không lúng túng trước những tai nạn của trẻ

Tăng cường kỹ năng sơ cấp cứu: Để người lớn không lúng túng trước những tai nạn của trẻ.

Công ty CP Điện năng lượng tái tạo Toàn Cầu được xác nhận thu hồi khoáng sản

Tài nguyên - 10:28 sángUBND tỉnh Thanh Hóa vừa ban hành văn bản xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản trong phạm vi thực hiện Dự án thi công Giai đoạn 1 - Dự án Cụm CN Cẩm Châu đối với Công ty CP Điện năng lượng tái tạo Toàn Cầu.

Người dân sẽ nộp phí bảo vệ môi trường nước thải bằng 10% giá nước sạch

Bảo vệ môi trường - 10:19 sángTừ đầu năm nay, người dân sẽ nộp phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt bằng 10% giá nước sạch, khoản phí này được thu cùng hóa đơn tiền nước theo quy định mới của Chính phủ.

Không khí Hà Nội sáng 5.1: Ô nhiễm vượt ngưỡng an toàn

Môi trường - 09:28 sángSáng 5.1, chất lượng không khí Hà Nội tiếp tục ở mức ô nhiễm cao khi nhiều điểm quan trắc ghi nhận AQI vượt ngưỡng xấu và rất xấu, cho thấy ô nhiễm không khí đã trở thành thách thức mang tính quy luật, đòi hỏi các giải pháp quản lý quyết liệt và dài hạn.

Mai anh đào gọi xuân về trên cao nguyên Đà Lạt

Photo - 09:14 sángĐà Lạt những ngày đầu năm mới, hoa mai anh đào lại đồng loạt khoe sắc. Với du khách, đây là mùa có thể trải nghiệm hoạt động du lịch ấn tượng nhất.

Hà Nội yêu cầu không tổ chức thăm, chúc Tết cấp trên và lãnh đạo các cấp

Sự kiện - 09:06 sángUBND TP. Hà Nội vừa ban hành chỉ thị yêu cầu các sở, ban, ngành, UBND các xã, phường thực hiện nghiêm việc không tổ chức thăm, chúc Tết cấp trên và lãnh đạo các cấp.

Giá vàng hôm nay 5.1: Giá vàng trong nước "im hơi lặng tiếng"

Tài chính xanh - 08:24 sángGiá vàng hôm nay 5.1.2026, tâm lý thận trọng bao trùm thị trường khi nhà đầu tư chờ đợi những tín hiệu mới từ thị trường quốc tế.

Giá tiêu hôm nay 5.1: Đầu tuần lặng sóng, thị trường giữ vững mốc 150.000 đồng/kg

Sản phẩm xanh - 08:20 sángGiá tiêu hôm nay 5.1.2026, bước vào phiên giao dịch đầu tiên của tuần mới, thị trường trong nước tiếp tục duy trì trạng thái đi ngang ở mức 150.000 đồng/kg.

Giá cà phê hôm nay 5.1: Đầu tuần giữ nhịp, hồi hộp chờ "sóng" mới

Sản phẩm xanh - 08:17 sángGiá cà phê hôm nay 5.1.2026, thị trường trong nước mở cửa phiên đầu tuần với trạng thái ổn định ở mức cao. Giá thu mua tại các vùng trọng điểm vẫn neo sát mốc 99.000 đồng/kg.

Dự báo thời tiết ngày 5.1: Bắc Bộ mưa nhỏ rải rác vì không khí lạnh

Khí hậu - 06:50 sángDự báo thời tiết ngày 5/1, Hà Nội và Bắc Bộ chịu ảnh hưởng không khí lạnh tăng cường, trời rét, có mưa nhỏ rải rác; nhiều khu vực trên cả nước có mưa và dông.

Giá heo hơi hôm nay 5.1: Thị trường vẫn giữ ổn định

Sản phẩm xanh - 06:49 sángGiá heo hơi hôm nay 5.1 cho thấy tại một số địa phương giảm nhẹ so với tuần trước.

Xuất khẩu thủy sản vượt 11 tỷ USD, kỳ vọng năm 2026 bứt phá mạnh mẽ

Kinh tế xanh - 06:45 sángVới mức 11,3 tỷ USD, xuất khẩu thủy sản năm 2025 đã thiết lập một cột mốc mới. Đồng thời, ngành thủy sản được kỳ vọng bứt phá trong năm 2026.

Giá lúa gạo hôm nay 5.1: Lượng hàng lai rai, sức mua suy yếu

Tiêu dùng bền vững - 05:48 sángGiá lúa gạo hôm nay 5.1 ghi nhận thị trường giao dịch chậm, lượng hàng về lai rai, nhiều khu vực mua bán trầm lắng. Giá gạo nguyên liệu phần lớn đi ngang hoặc giảm nhẹ, trong khi giá lúa tại các địa phương có xu hướng chững lại, sức mua yếu.

Tỷ giá USD hôm nay 5.1: Ngân hàng và thị trường tự do biến động nhẹ

Tài chính xanh - 05:47 sángTỷ giá USD hôm nay ngày 5.1 ghi nhận Ngân hàng Nhà nước giữ tỷ giá trung tâm ổn định, trong khi các ngân hàng thương mại điều chỉnh trong biên độ hẹp. Trên thị trường tự do, USD đi ngang so với hôm qua nhưng tăng so với đầu tuần trước.

Ngành công nghiệp dầu mỏ Venezuela: Trữ lượng lớn nhất thế giới

Cần biết - 04/01 09:26Venezuela sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới nhưng sản lượng dầu thô của nước này vẫn chỉ ở mức thấp so với công suất tối đa.

Giá tiêu hôm nay 4.1: Dao động trong khoảng 149.000 - 150.500 đồng/kg

Sản phẩm xanh - 04/01 08:22Giá tiêu hôm nay 4.1 tại các vùng trồng trọng điểm vẫn duy trì sự ổn định, dao động trong khoảng 149.000 - 150.500 đồng/kg.