Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến Trúc Cổ độc đáo Thời Nhà Lý

Có thể bạn quan tâm

Thứ sáu, 13/02/2026 01:00 (GMT+7)

Kinh tế xanh
Phát triển bền vững
[email protected]
0937 68 8419

Tiêu điểm
- Sự kiện
- Bình luận
Môi trường xanh
- Tài nguyên
- Môi trường
- Khí hậu
- Phòng chống thiên tai
Kinh tế xanh
- Tài chính xanh
- Đầu tư xanh
- Xu hướng xanh
Phát triển bền vững
- Dự án môi trường
- Nghiên cứu - Ứng dụng
- Luật chống phá rừng
- Thường thức Kinh tế tuần hoàn
Bất động sản xanh
Chính sách Môi trường
- Hỏi đáp chính sách
- Văn bản mới
- Bảo vệ môi trường
Đối thoại
Việt Nam xanh
Sản phẩm xanh
- Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
- Tiêu dùng bền vững
KTMT và Công luận
- VIASEE
- Cải chính
Kết nối xanh
- Cần biết
- Khởi nghiệp
- Môi trường Y tế - Học đường
- Thể thao vì cộng đồng
- Doanh nghiệp tiên phong
Media
- Video
- Photo
- Infographic
- Longform

Tiêu điểm
Sự kiện
Bình luận

Môi trường xanh
Tài nguyên
Môi trường
Khí hậu
Phòng chống thiên tai

Kinh tế xanh
Tài chính xanh
Đầu tư xanh
Xu hướng xanh

Phát triển bền vững
Dự án môi trường
Nghiên cứu - Ứng dụng
Luật chống phá rừng
Thường thức Kinh tế tuần hoàn

Bất động sản xanh

Chính sách Môi trường
Hỏi đáp chính sách
Văn bản mới
Bảo vệ môi trường

Đối thoại

Việt Nam xanh

Sản phẩm xanh
Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
Tiêu dùng bền vững

KTMT và Công luận
VIASEE
Cải chính

Kết nối xanh
Cần biết
Khởi nghiệp
Môi trường Y tế - Học đường
Thể thao vì cộng đồng
Doanh nghiệp tiên phong

Media
Video
Photo
Infographic
Longform

Tạp chí in

BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI KHÓA XVI VÀ ĐẠI BIỂU HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CÁC CẤP NHIỆM KỲ 2026-2031
NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ XIV CỦA ĐẢNG
Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KTXH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Bão Koto - Bão số 15

Kết nối xanh

Thứ ba, 18/06/2019 06:00 (GMT+7)Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý

Theo dõi KTMT trên

Đền thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm tọa lạc tại xã Dương Xá (huyện Gia Lâm, Hà Nội). Đây là ngôi đền nổi tiếng được xây từ thời nhà Lý, gắn liền với tên tuổi và cuộc đời của Hoàng thái hậu Ỷ Lan - người phụ nữ tài sắc, có công sinh hạ vua Lý Nhân Tông.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 1

Khu di tích đền thờ Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan nằm bên quốc lộ 5 (thuộc địa phận xã Dương Xá, huyện Gia Lâm), cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 18km. Toàn bộ quần thể di tích, gồm: chùa, đền, điện, sơn trang nằm trong khuôn viên rộng khoảng 3ha có sân, nhà thủy đình, cây xanh các loại.

Theo chính sử, Ỷ Lan tên thật là Lê Thị Yến (1044 - 1117), cũng có sách ghi bà là Lê Thị Yến Loan hay Lê Thị Khiết. Bà xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo thuộc phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc xã Dương Xá, Gia Lâm, Hà Nội.

Bà vốn là một thôn nữ, làm ruộng, trồng dâu, nuôi tằm. Năm 1063, qua một lần về viếng thăm chùa Dâu ở Thuận Thành, vua Lý Thánh Tông có cảm tình với Thị Yến và đón vào cung, được phong là Nguyên Phi Ỷ Lan rồi Thái hậu Linh Nhân.

Bà đã góp phần cai quản việc nước, thu phục nhân tâm, tạo điều kiện giúp vua đánh thắng giặc Chiêm Thành năm 1069. Đến năm 1072, Lý Thánh Tông qua đời, Càn Đức lên ngôi vua mới có 7 tuổi (vua Lý Nhân Tông), bà buông rèm điều khiển việc nước, cùng Lý Đạo Thành, Lý Thường Kiệt tổ chức đánh thắng giặc Tống xâm lược vào năm 1076.

Sử cũ chép rằng, năm Quý Mão 1063, Lý Thánh Tông đã 40 tuổi mà chưa có con trai. Vua đi cầu tự nhiều nơi nhưng không thành. Một sáng mùa xuân, vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thành), dân làng mở hội nghênh giá.

Vua ngự giá đến trang Thổ Lỗi, sau này đổi là Siêu Loại (xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội ngày nay), thấy thần dân đang sụp lạy, duy có một thôn nữ xinh đẹp vẫn điềm nhiên hái dâu bên cạnh gốc lan. Lý Thánh Tông lấy làm lạ, cho người gạn hỏi. Người con gái đối đáp thông minh, cử chỉ đoan trang, dịu dàng đó chính là Yến Loan.

Vua truyền lệnh tuyển cô gái ấy vào cung, phong Yến Loan là Ỷ Lan phu nhân, có ý nghĩa đứng dựa cây lan. Trong cung, Ỷ Lan không lấy việc trau chuốt nhan sắc, mong chiếm được tình yêu của vua mà quan tâm đến mọi công việc trong triều đình. Bà khổ công học hỏi, miệt mài đọc sách. Chỉ trong một thời gian ngắn, mọi người đều kinh ngạc trước sự hiểu biết uyên thâm về nhiều mặt của Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 2

Cổng tam quan nhìn từ phía trong có lối kiến trúc độc đáo

Ỷ Lan là người phụ nữ có tài kinh bang tế thế, từng đã 2 lần nhiếp chính trông coi việc nước. Lần thứ nhất là năm Kỷ Dậu 1069, Lý Thánh Tông thân chinh cùng Lý Thường Kiệt mang quân đi đánh giặc phương Nam đã trao quyền nhiếp chính cho bà.

Lần thứ hai vào năm Nhâm Tý 1072, vua Lý Thánh Tông đột ngột qua đời, Hoàng thái tử Lý Càn Đức lên nối ngôi lúc mới 7 tuổi (tức Hoàng đế Lý Nhân Tông), bà được tôn làm Hoàng thái hậu. Triều đình rối ren, Ỷ Lan đã coi triều chính, điều khiển quốc gia, cùng triều thần lãnh đạo quân dân Đại Việt tiến hành cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 3

Đền chính thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan với lối kiến trúc cổ kính

Là một phụ nữ tài trí, đức độ, lại được triều thần ủng hộ nên Hoàng thái hậu Ỷ Lan đã có những đóng góp tích cực vào cơ nghiệp nhà Lý, chăm lo sản xuất nông nghiệp, mở mang dân trí, quan tâm đến thi cử học hành. Bà ban hành nhiều chính sách tiến bộ như chuộc nô tỳ, tha cung nữ, giảm tô thuế, cấm giết trâu bò….

Qua nhiều lần trung tu, lần lớn nhất là vào năm 1612, nhưng đến nay đền vẫn giữ được nét cổ kính, nguyên sơ với nét kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa nhà Lý.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 4

Hồ bán nguyệt ngay sau cổng vào...

Bước vào trong ngôi đền, ngay sau bên trái cánh cổng tam quan là hồ bán nguyệt ẩn dưới bóng cây cổ thụ tạo nên một không gian hài hòa, yên bình.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 5

Đôi rồng thời Lý phủ phục bên mạn sườn đồi thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 6

Trên đồi là miếu thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Theo sử sách và truyền thuyết dân gian, chùa Bà Tấm (Linh Nhân Tư Phúc Tự) do chính Linh nhân Hoàng thái hậu Ỷ Lan cho xây dựng và khánh thành vào tháng 3 năm Ất Mùi (1115). Có thể khẳng định, về quy mô và mặt bằng kiến trúc, một di tích nổi tiếng, gắn liền với lịch sử Thăng Long - Hà Nội hơn ngàn năm tuổi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 7

Dấu tích nền móng kiến trúc và thành bạc đá của chùa Linh Nhân Tư Phúc thời Lý (năm 1115) được khai quật lần 2 năm 2013 - 2014.

Với những di vật cổ của thời Lý hiện còn đã đưa khu di tích chùa và đền thờ bà Ỷ Lan ở Dương Xá trở thành trung tâm văn hóa nổi bật nhất, quan trọng nhất trong hệ thống di tích tưởng niệm Nguyên Phi Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 8

Giếng Ngọc sau đền

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 9

Vườn tháp...

Nơi đây không chỉ thờ phụng một danh nhân lịch sử văn hóa nổi tiếng của cả nước mà còn là điểm di tích cách mạng rất đáng trân trọng của dân tộc. Trong thời gian tiền khởi nghĩa, đây là nơi được đón các đồng chí Trung ương và Xứ ủy Bắc kỳ như: Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt, Văn Tiến Dũng ... về đây hoạt động.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 10

Chùa Linh Nhân Tư Phúc mới được xây dựng lại.

Năm 2010, để tưởng nhớ công đức của bà Ỷ Lan, Ban quản lý di tích đền đã tôn trí tượng đài Nguyên Phi Ỷ Lan cao 9,1m, nặng 30 tấn được đúc bằng đồng nguyên chất. Đằng sau có bức phù điêu đá xanh 31.2m. Tượng đặt ở bên trái cửa đền, trên quảng trường rộng lớn, thoáng mát.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 11

Tượng đài Đức Quốc Mẫu Ỷ Lan.

Hàng năm cứ vào dịp từ 19 đến 21 tháng 2 Âm lịch, du khách thập phương lại hành hương về Dương Xá tham dự lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày Nguyên Phi Ỷ Lan đăng quang và ngày 24, 25 tháng 7 Âm lịch, ngày mất của bà.

Nguyễn Luận

Ký ức ngõ Hà Nội
Chùa Nôm, làng Nôm - nơi lưu giữ hồn quê Bắc Bộ

Bạn đang đọc bài viết Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý. Thông tin phản ánh, liên hệ đường dây nóng : 0937 68 8419 Hoặc email: [email protected]

đền Nguyên Phi Ỷ Lan
chùa Bà Tấm
Quốc Mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan
đền Ỷ Lan
Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan

Người dân xã Phước Hà rộn ràng nhận quà tết từ “Xuân sẻ chia - Ấm áp yêu thương”

Ngày 11/02, hàng trăm phần quà tết thiết thực đã được Trường Sĩ quan Không quân phối hợp với các đơn vị có liên quan trao tặng đến bà con xã Phước Hà, tỉnh Khánh Hòa.

SUV Creta dẫn đầu doanh số Hyundai tại Việt Nam tháng đầu năm

Tập đoàn Thành Công (TC GROUP) công bố kết quả bán xe Hyundai trong tháng đầu năm 2026 đạt 5.872 xe, trong đó mẫu Creta dẫn đầu doanh số.

Bữa tiệc sắc màu của thầy giáo xứ Thanh

Có những con người làm nghệ thuật như một mạch nước ngầm: không ồn ào nhưng bền bỉ chảy, nuôi dưỡng đất đai và ký ức. Thầy giáo Ngọ Duy Lương – người vừa được Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa trao tặng Bằng khen, là một mạch nước như thế.

Hội xuân rộn ràng, chính sách mở lối, Ocean City đón làn sóng cư dân về ở sớm dịp Tết

Từ không khí hội xuân sôi động lan tỏa khắp các tuyến phố đến những căn nhà rực sáng sắc Tết, Ocean City đang bước vào giai đoạn nhộn nhịp nhất trong năm.

Hội xuân rộn ràng, chính sách mở lối, Ocean City đón làn sóng cư dân về ở sớm dịp Tết

Từ không khí hội xuân sôi động đến những căn nhà rực sáng sắc Tết, Ocean City bước vào giai đoạn nhộn nhịp nhất trong năm. Song hành cùng mùa lễ hội là loạt chính sách tài chính đúng thời điểm, trở thành lực đẩy giúp nhiều gia đình rút ngắn kế hoạch an cư

Ứng dụng công nghệ và Dịch vụ đưa Nhà phố Việt Nam trở thành hệ sinh thái hàng đầu Việt Nam

Nhà phố Việt Nam ra đời vào tháng 2/2020, đúng thời điểm dịch covid bùng phát mạnh, tính đến nay Nhà phố Việt Nam đã được tròn 6 năm tuổi.

Giảm giá bán, gia hạn bảo hành và ưu đãi đổi trả pin cho xe Toyota Hybrid Electric

Bảo hành đến 10 năm hoặc 185.000km, ưu đãi đến 34% chi phí thay pin khi đổi pin cũ lấy pin mới, Toyota đang tạo ra lợi thế cạnh tranh mạnh mẽ cho dòng xe Hybrid Electric (HEV).

Cúng ông Công ông Táo 2026: Mâm cỗ, văn khấn và giờ đẹp rước Tài Lộc

Cúng ông Công ông Táo 2026 cần chuẩn bị gì để cả năm hanh thông? Hướng dẫn chi tiết về mâm cỗ, bài khấn cổ truyền và giờ đẹp tiễn Táo quân về trời ngày 23 tháng Chạp.

Tập đoàn T&T Group và hành trình “Vươn mình ra biển lớn” tại WeChoice Awards 2025

Tối 7/2, tại Lễ trao giải WeChoice Awards 2025, Tập đoàn T&T Group đã được vinh danh tại hạng mục “Vươn mình ra biển lớn”.

Người đi tàu điện và xe buýt Hà Nội được miễn phí vé dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ

Việt Nam xanh - 12/02 21:42Hà Nội sẽ miễn phí vé tàu điện và 128 tuyến buýt dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 cho người dân và du khách.

Ban Bí thư: Không cấp phép đầu tư các dự án chưa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường

Môi trường xanh - 12/02 21:35Ban Bí thư yêu cầu không cấp phép đầu tư, mở rộng các dự án chưa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, thâm dụng năng lượng, tài nguyên.

Người dân xã Phước Hà rộn ràng nhận quà tết từ “Xuân sẻ chia - Ấm áp yêu thương”

Kết nối xanh - 12/02 21:10Ngày 11/02, hàng trăm phần quà tết thiết thực đã được Trường Sĩ quan Không quân phối hợp với các đơn vị có liên quan trao tặng đến bà con xã Phước Hà, tỉnh Khánh Hòa.

Tạp chí Kinh tế Môi trường tham dự Hội Báo xuân 2026 tỉnh Lào Cai

KTMT và Công luận - 12/02 16:15Hội Báo Xuân và các hoạt động trưng bày, triển lãm mừng Đảng, mừng xuân Bính Ngọ năm 2026 có 24 cơ quan báo chí, bản tin với hơn 1.000 ấn phẩm báo chí trong đó có Tạp chí Kinh tế Môi trường.

Tổng hợp những linh vật Ngựa Tết Bính Ngọ 2026 gây chú ý khắp cả nước

Việt Nam xanh - 12/02 13:19Chào đón Xuân Bính Ngọ 2026, nhiều địa phương trên cả nước đã đồng loạt ra mắt linh vật Ngựa với tạo hình đa dạng, từ uy nghi, tả thực đến dễ thương, cách điệu.

Giá vàng hôm nay 12.2: Vàng SJC "án binh" mốc 181 triệu đồng/lượng

Tài chính xanh - 12/02 09:29Giá vàng hôm nay 12.2 giá vàng trong nước tiếp tục đi ngang quanh ngưỡng 181 triệu đồng/lượng. Thanh khoản bắt đầu chậm lại khi thị trường bước vào kỳ nghỉ Tết.

Giá tiêu hôm nay 12.2: Thị trường "ngủ đông" 25 Tết, giá đi ngang 150.000 đồng

Sản phẩm xanh - 12/02 09:25Giá tiêu hôm nay 12.2, thị trường thu mua neo quanh mốc 148.000 - 150.000 đồng/kg khi cả người mua và người bán đều nghỉ Tết.

Chi gần 5.600 tỉ đồng, Hà Nội “tổng lực” xử lý ngập úng nội đô

Phòng chống thiên tai - 12/02 09:21Sau mùa mưa 2025 với nhiều điểm ngập sâu kéo dài, Hà Nội quyết định đầu tư gần 5.600 tỉ đồng triển khai 10 công trình chống ngập úng khẩn cấp.

Giá cà phê hôm nay 12.2: Lùi về mốc 94.000 đồng/kg

Sản phẩm xanh - 12/02 09:21Giá cà phê trong nước hôm nay 12.2 quay đầu giảm mạnh 1.000 - 1.200 đồng/kg. Áp lực chốt lời gia tăng khiến giá tại Lâm Đồng lùi sâu về 94.000 đồng/kg.

Giá heo hơi hôm nay 12.2: Tiếp tục giảm 1.000 – 2.000 đồng/kg

Sản phẩm xanh - 12/02 09:15Giá heo hơi hôm nay 12.2 tiếp tục xu hướng giảm nhẹ tại cả ba miền. Nhiều địa phương đồng loạt hạ 1.000 – 2.000 đồng/kg, trong khi một số nơi giữ giá ổn định so với hôm qua.

Thời tiết 12.2: Bắc Bộ tiếp tục rét và sương mù, Nam Bộ ngày nắng ấm

Khí hậu - 12/02 09:15Thời tiết 12.2, Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ tiếp tục rét về đêm và sáng sớm, kèm sương mù, mưa phùn rải rác. Trên biển, gió Đông Bắc mạnh nhiều khu vực giật cấp 7-8, sóng cao 2-4m rủi ro thiên tai cấp 2.

Tỷ giá USD hôm nay 12.2: USD thế giới đi ngang ở vùng thấp

Tài chính xanh - 12/02 08:08Tỷ giá USD hôm nay ngày 12.2 ghi nhận nhiều điều chỉnh tại các ngân hàng thương mại, dao động quanh 25.700 – 26.190 đồng/USD. Trên thế giới, đồng bạc xanh tiếp tục đi ngang ở vùng thấp khi nhà đầu tư chờ loạt dữ liệu kinh tế quan trọng của Mỹ.

Giá lúa gạo hôm nay 12.2: Xuất khẩu giữ giá, Malaysia áp lực nguồn cung

Tiêu dùng bền vững - 12/02 08:08Giá lúa gạo hôm nay 12.2 ghi nhận giao dịch chậm, thị trường trong nước nhìn chung ổn định từ lúa, gạo nguyên liệu đến phụ phẩm. Trong khi đó, giá gạo xuất khẩu giữ mức cũ; Malaysia tiếp tục đối mặt thách thức lớn về tự chủ nguồn cung lúa gạo.

Đề xuất xây trung tâm lọc dầu, năng lượng 20 tỷ USD tại Quảng Ngãi

Kinh tế xanh - 12/02 06:50Đề án Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia ở Quảng Ngãi có tổng mức đầu tư dự kiến từ 16,1 đến 20,5 tỷ USD, chia làm 2 giai đoạn.

Hạn chót “chốt” VinFast VF MPV 7 với hơn 60 triệu đồng

Tiêu dùng bền vững - 11/02 20:31Hướng tới nhóm khách hàng gia đình đông người, thường xuyên di chuyển đường dài, VinFast VF MPV 7 càng trở nên hấp dẫn trong dịp cận Tết với tổng ưu đãi lên tới 64 triệu đồng, chỉ áp dụng đến 15/2.