Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến Trúc Cổ độc đáo Thời Nhà Lý

Có thể bạn quan tâm

Thứ bảy, 14/02/2026 13:04 (GMT+7)

Kinh tế xanh
Phát triển bền vững
[email protected]
0937 68 8419

Tiêu điểm
- Sự kiện
- Bình luận
Môi trường xanh
- Tài nguyên
- Môi trường
- Khí hậu
- Phòng chống thiên tai
Kinh tế xanh
- Tài chính xanh
- Đầu tư xanh
- Xu hướng xanh
Phát triển bền vững
- Dự án môi trường
- Nghiên cứu - Ứng dụng
- Luật chống phá rừng
- Thường thức Kinh tế tuần hoàn
Bất động sản xanh
Chính sách Môi trường
- Hỏi đáp chính sách
- Văn bản mới
- Bảo vệ môi trường
Đối thoại
Việt Nam xanh
Sản phẩm xanh
- Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
- Tiêu dùng bền vững
KTMT và Công luận
- VIASEE
- Cải chính
Kết nối xanh
- Cần biết
- Khởi nghiệp
- Môi trường Y tế - Học đường
- Thể thao vì cộng đồng
- Doanh nghiệp tiên phong
Media
- Video
- Photo
- Infographic
- Longform

Tiêu điểm
Sự kiện
Bình luận

Môi trường xanh
Tài nguyên
Môi trường
Khí hậu
Phòng chống thiên tai

Kinh tế xanh
Tài chính xanh
Đầu tư xanh
Xu hướng xanh

Phát triển bền vững
Dự án môi trường
Nghiên cứu - Ứng dụng
Luật chống phá rừng
Thường thức Kinh tế tuần hoàn

Bất động sản xanh

Chính sách Môi trường
Hỏi đáp chính sách
Văn bản mới
Bảo vệ môi trường

Đối thoại

Việt Nam xanh

Sản phẩm xanh
Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
Tiêu dùng bền vững

KTMT và Công luận
VIASEE
Cải chính

Kết nối xanh
Cần biết
Khởi nghiệp
Môi trường Y tế - Học đường
Thể thao vì cộng đồng
Doanh nghiệp tiên phong

Media
Video
Photo
Infographic
Longform

Tạp chí in

BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI KHÓA XVI VÀ ĐẠI BIỂU HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CÁC CẤP NHIỆM KỲ 2026-2031
NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ XIV CỦA ĐẢNG
Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KTXH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Bão Koto - Bão số 15

Kết nối xanh

Thứ ba, 18/06/2019 06:00 (GMT+7)Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý

Theo dõi KTMT trên

Đền thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm tọa lạc tại xã Dương Xá (huyện Gia Lâm, Hà Nội). Đây là ngôi đền nổi tiếng được xây từ thời nhà Lý, gắn liền với tên tuổi và cuộc đời của Hoàng thái hậu Ỷ Lan - người phụ nữ tài sắc, có công sinh hạ vua Lý Nhân Tông.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 1

Khu di tích đền thờ Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan nằm bên quốc lộ 5 (thuộc địa phận xã Dương Xá, huyện Gia Lâm), cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 18km. Toàn bộ quần thể di tích, gồm: chùa, đền, điện, sơn trang nằm trong khuôn viên rộng khoảng 3ha có sân, nhà thủy đình, cây xanh các loại.

Theo chính sử, Ỷ Lan tên thật là Lê Thị Yến (1044 - 1117), cũng có sách ghi bà là Lê Thị Yến Loan hay Lê Thị Khiết. Bà xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo thuộc phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc xã Dương Xá, Gia Lâm, Hà Nội.

Bà vốn là một thôn nữ, làm ruộng, trồng dâu, nuôi tằm. Năm 1063, qua một lần về viếng thăm chùa Dâu ở Thuận Thành, vua Lý Thánh Tông có cảm tình với Thị Yến và đón vào cung, được phong là Nguyên Phi Ỷ Lan rồi Thái hậu Linh Nhân.

Bà đã góp phần cai quản việc nước, thu phục nhân tâm, tạo điều kiện giúp vua đánh thắng giặc Chiêm Thành năm 1069. Đến năm 1072, Lý Thánh Tông qua đời, Càn Đức lên ngôi vua mới có 7 tuổi (vua Lý Nhân Tông), bà buông rèm điều khiển việc nước, cùng Lý Đạo Thành, Lý Thường Kiệt tổ chức đánh thắng giặc Tống xâm lược vào năm 1076.

Sử cũ chép rằng, năm Quý Mão 1063, Lý Thánh Tông đã 40 tuổi mà chưa có con trai. Vua đi cầu tự nhiều nơi nhưng không thành. Một sáng mùa xuân, vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thành), dân làng mở hội nghênh giá.

Vua ngự giá đến trang Thổ Lỗi, sau này đổi là Siêu Loại (xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội ngày nay), thấy thần dân đang sụp lạy, duy có một thôn nữ xinh đẹp vẫn điềm nhiên hái dâu bên cạnh gốc lan. Lý Thánh Tông lấy làm lạ, cho người gạn hỏi. Người con gái đối đáp thông minh, cử chỉ đoan trang, dịu dàng đó chính là Yến Loan.

Vua truyền lệnh tuyển cô gái ấy vào cung, phong Yến Loan là Ỷ Lan phu nhân, có ý nghĩa đứng dựa cây lan. Trong cung, Ỷ Lan không lấy việc trau chuốt nhan sắc, mong chiếm được tình yêu của vua mà quan tâm đến mọi công việc trong triều đình. Bà khổ công học hỏi, miệt mài đọc sách. Chỉ trong một thời gian ngắn, mọi người đều kinh ngạc trước sự hiểu biết uyên thâm về nhiều mặt của Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 2

Cổng tam quan nhìn từ phía trong có lối kiến trúc độc đáo

Ỷ Lan là người phụ nữ có tài kinh bang tế thế, từng đã 2 lần nhiếp chính trông coi việc nước. Lần thứ nhất là năm Kỷ Dậu 1069, Lý Thánh Tông thân chinh cùng Lý Thường Kiệt mang quân đi đánh giặc phương Nam đã trao quyền nhiếp chính cho bà.

Lần thứ hai vào năm Nhâm Tý 1072, vua Lý Thánh Tông đột ngột qua đời, Hoàng thái tử Lý Càn Đức lên nối ngôi lúc mới 7 tuổi (tức Hoàng đế Lý Nhân Tông), bà được tôn làm Hoàng thái hậu. Triều đình rối ren, Ỷ Lan đã coi triều chính, điều khiển quốc gia, cùng triều thần lãnh đạo quân dân Đại Việt tiến hành cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 3

Đền chính thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan với lối kiến trúc cổ kính

Là một phụ nữ tài trí, đức độ, lại được triều thần ủng hộ nên Hoàng thái hậu Ỷ Lan đã có những đóng góp tích cực vào cơ nghiệp nhà Lý, chăm lo sản xuất nông nghiệp, mở mang dân trí, quan tâm đến thi cử học hành. Bà ban hành nhiều chính sách tiến bộ như chuộc nô tỳ, tha cung nữ, giảm tô thuế, cấm giết trâu bò….

Qua nhiều lần trung tu, lần lớn nhất là vào năm 1612, nhưng đến nay đền vẫn giữ được nét cổ kính, nguyên sơ với nét kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa nhà Lý.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 4

Hồ bán nguyệt ngay sau cổng vào...

Bước vào trong ngôi đền, ngay sau bên trái cánh cổng tam quan là hồ bán nguyệt ẩn dưới bóng cây cổ thụ tạo nên một không gian hài hòa, yên bình.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 5

Đôi rồng thời Lý phủ phục bên mạn sườn đồi thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 6

Trên đồi là miếu thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Theo sử sách và truyền thuyết dân gian, chùa Bà Tấm (Linh Nhân Tư Phúc Tự) do chính Linh nhân Hoàng thái hậu Ỷ Lan cho xây dựng và khánh thành vào tháng 3 năm Ất Mùi (1115). Có thể khẳng định, về quy mô và mặt bằng kiến trúc, một di tích nổi tiếng, gắn liền với lịch sử Thăng Long - Hà Nội hơn ngàn năm tuổi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 7

Dấu tích nền móng kiến trúc và thành bạc đá của chùa Linh Nhân Tư Phúc thời Lý (năm 1115) được khai quật lần 2 năm 2013 - 2014.

Với những di vật cổ của thời Lý hiện còn đã đưa khu di tích chùa và đền thờ bà Ỷ Lan ở Dương Xá trở thành trung tâm văn hóa nổi bật nhất, quan trọng nhất trong hệ thống di tích tưởng niệm Nguyên Phi Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 8

Giếng Ngọc sau đền

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 9

Vườn tháp...

Nơi đây không chỉ thờ phụng một danh nhân lịch sử văn hóa nổi tiếng của cả nước mà còn là điểm di tích cách mạng rất đáng trân trọng của dân tộc. Trong thời gian tiền khởi nghĩa, đây là nơi được đón các đồng chí Trung ương và Xứ ủy Bắc kỳ như: Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt, Văn Tiến Dũng ... về đây hoạt động.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 10

Chùa Linh Nhân Tư Phúc mới được xây dựng lại.

Năm 2010, để tưởng nhớ công đức của bà Ỷ Lan, Ban quản lý di tích đền đã tôn trí tượng đài Nguyên Phi Ỷ Lan cao 9,1m, nặng 30 tấn được đúc bằng đồng nguyên chất. Đằng sau có bức phù điêu đá xanh 31.2m. Tượng đặt ở bên trái cửa đền, trên quảng trường rộng lớn, thoáng mát.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 11

Tượng đài Đức Quốc Mẫu Ỷ Lan.

Hàng năm cứ vào dịp từ 19 đến 21 tháng 2 Âm lịch, du khách thập phương lại hành hương về Dương Xá tham dự lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày Nguyên Phi Ỷ Lan đăng quang và ngày 24, 25 tháng 7 Âm lịch, ngày mất của bà.

Nguyễn Luận

Ký ức ngõ Hà Nội
Chùa Nôm, làng Nôm - nơi lưu giữ hồn quê Bắc Bộ

Bạn đang đọc bài viết Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý. Thông tin phản ánh, liên hệ đường dây nóng : 0937 68 8419 Hoặc email: [email protected]

đền Nguyên Phi Ỷ Lan
chùa Bà Tấm
Quốc Mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan
đền Ỷ Lan
Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan

Bảo vệ môi trường - Trách nhiệm của doanh nghiệp

Theo doanh nhân Ngô Văn Khoa - Giám đốc Công ty Cổ phần Sản xuất và Thương mại Tân Hiệp Thành, Ủy viên Ban chấp hành Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam - phát triển kinh tế cần song hành với bảo vệ môi trường, coi đây là nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Quan niệm kiêng cữ ngày Tết để cả năm suôn sẻ, gia đạo yên ấm

Tết không chỉ là sum họp, mà còn là thời điểm giữ gìn những tập tục kiêng kỵ với niềm tin mang lại may mắn và phúc lộc.

Vingroup lọt Top 500 công ty tốt nhất châu Á

Tập đoàn Vingroup và Công ty Vinhomes vừa được Tạp chí Time (Mỹ) bình chọn vào “Top 500 công ty tốt nhất châu Á - Thái Bình Dương 2026”.

Ngân hàng Hạnh Phúc của SHB được vinh danh Dự án CSR truyền cảm hứng tại WeChoice Awards

Đồng hành cùng hành trình kiến tạo một Việt Nam hạnh phúc, Ngân hàng Hạnh Phúc của SHB đã lan tỏa những thông điệp nhân văn sâu sắc, chạm đến trái tim cộng đồng thông qua hàng loạt hoạt động thiết thực và bền bỉ.

Người dân xã Phước Hà rộn ràng nhận quà tết từ “Xuân sẻ chia - Ấm áp yêu thương”

Ngày 11/02, hàng trăm phần quà tết thiết thực đã được Trường Sĩ quan Không quân phối hợp với các đơn vị có liên quan trao tặng đến bà con xã Phước Hà, tỉnh Khánh Hòa.

SUV Creta dẫn đầu doanh số Hyundai tại Việt Nam tháng đầu năm

Tập đoàn Thành Công (TC GROUP) công bố kết quả bán xe Hyundai trong tháng đầu năm 2026 đạt 5.872 xe, trong đó mẫu Creta dẫn đầu doanh số.

Bữa tiệc sắc màu của thầy giáo xứ Thanh

Có những con người làm nghệ thuật như một mạch nước ngầm: không ồn ào nhưng bền bỉ chảy, nuôi dưỡng đất đai và ký ức. Thầy giáo Ngọ Duy Lương – người vừa được Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa trao tặng Bằng khen, là một mạch nước như thế.

Hội xuân rộn ràng, chính sách mở lối, Ocean City đón làn sóng cư dân về ở sớm dịp Tết

Từ không khí hội xuân sôi động lan tỏa khắp các tuyến phố đến những căn nhà rực sáng sắc Tết, Ocean City đang bước vào giai đoạn nhộn nhịp nhất trong năm.

Hội xuân rộn ràng, chính sách mở lối, Ocean City đón làn sóng cư dân về ở sớm dịp Tết

Từ không khí hội xuân sôi động đến những căn nhà rực sáng sắc Tết, Ocean City bước vào giai đoạn nhộn nhịp nhất trong năm. Song hành cùng mùa lễ hội là loạt chính sách tài chính đúng thời điểm, trở thành lực đẩy giúp nhiều gia đình rút ngắn kế hoạch an cư

Thủ tướng: Chuyển đổi từ 'ưu tiên' sang 'tin yêu' và 'tự hào' khi dùng hàng Việt Nam

Kinh tế xanh - 09:13 sángTối 13/2, tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam, xã Đông Anh, Hà Nội, Thủ tướng Phạm Minh Chính dự lễ bế mạc Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026.

Đoàn kết, chung tay vì “khúc ruột” miền Trung

Việt Nam xanh - 08:45 sángMiền Trung - “điểm đến” quen thuộc của các cơn bão - lại chính là nơi truyền thống “tương thân tương ái”, “lá lành đùm lá rách”, “thương người như thể thương thân” của đồng bào ta được chứng minh một cách sống động nhất, chân thực nhất.

Bảo vệ môi trường - Trách nhiệm của doanh nghiệp

Doanh nghiệp tiên phong - 08:44 sángTheo doanh nhân Ngô Văn Khoa - Giám đốc Công ty Cổ phần Sản xuất và Thương mại Tân Hiệp Thành, Ủy viên Ban chấp hành Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam - phát triển kinh tế cần song hành với bảo vệ môi trường, coi đây là nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Giá vàng hôm nay 14.2: "Ngược dòng" thế giới, SJC giảm sốc 2 triệu

Tài chính xanh - 08:40 sángGiá vàng hôm nay 14.2, trong khi giá vàng thế giới bùng nổ trở lại mốc 5.040 USD, giá vàng miếng SJC và vàng nhẫn trong nước bất ngờ giảm mạnh 2 triệu đồng/lượng.

Giá tiêu hôm nay 14.2: Áp lực chốt lời, lùi về 148.000 đồng/kg

Sản phẩm xanh - 08:36 sángGiá tiêu hôm nay 14.2 trong nước ghi nhận mức giảm từ 500 – 1.000 đồng/kg. Thị trường giao dịch chậm lại trong phiên cuối cùng trước khi các đại lý chính thức đóng kho nghỉ Tết Bính Ngọ.

Giá cà phê hôm nay 14.2: "Bùng nổ", giá vượt ngưỡng 97.000 đồng/kg

Sản phẩm xanh - 08:31 sángGiá cà phê hôm nay 14.2 trong nước bất ngờ tăng mạnh 2.000 đồng/kg. Giá cà phê tại Tây Nguyên lên mức kỷ lục 97.700 đồng/kg ngay trước kỳ nghỉ lễ.

Giá heo hơi hôm nay 14.2: Đi ngang trên cả ba miền

Sản phẩm xanh - 08:23 sángGiá heo hơi hôm nay 14.2 ghi nhận không có biến động mới tại các địa phương khảo sát. Thị trường duy trì giá thu mua ở mức 70.000 - 73.000 đồng/kg.

Dự báo thời tiết 14.2: Không khí lạnh bao trùm miền Bắc

Khí hậu - 07:17 sángDự báo thời tiết 14.2 không khí lạnh tiếp tục chi phối miền Bắc gây mưa phùn, sương mù và rét nhẹ về đêm, sáng sớm.

Bắc Ninh tiếp tục hút vốn ngoại: Hơn 48 triệu USD đổ vào KCN Gia Bình

Đầu tư xanh - 07:17 sángDự án xây dựng nhà xưởng hơn 48 triệu USD tại KCN Gia Bình chính thức được cấp phép sau khi tỉnh Bắc Ninh khẩn trương xử lý kiến nghị của nhà đầu tư.

Giá xăng dầu hôm nay 14.2: Xăng dầu thế giới lao dốc

Tiêu dùng bền vững - 07:17 sángGiá xăng dầu hôm nay 14.2 trên thế giới lao dốc gần 3% sau khi IEA hạ dự báo nhu cầu và cảnh báo dư cung. Brent còn 67,52 USD/thùng, WTI xuống 62,84 USD.

Tỷ giá USD hôm nay 14.2: Ngân hàng đồng loạt điều chỉnh, “chợ đen” neo cao

Tài chính xanh - 07:17 sángTỷ giá USD hôm nay ngày 14.2 biến động tại nhiều ngân hàng thương mại, phổ biến quanh 25.730 – 26.180 đồng/USD. Tỷ giá trung tâm được công bố ở mức 23.797 – 26.301 VND, trong khi thị trường tự do vẫn neo cao 26.500 – 26.600 đồng/USD.

Phát triển các đô thị Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021 - 2030

Phát triển bền vững - 06:45 sángTăng cường nghiên cứu ứng dụng các giải pháp kỹ thuật, công nghệ phù hợp với địa phương trong phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh.

Giá lúa gạo hôm nay 14.2: Cận Tết trầm lắng, xuất khẩu gạo giảm mạnh

Tiêu dùng bền vững - 06:18 sángGiá lúa gạo hôm nay 14.2 giao dịch chậm do cận Tết, nhiều nhà máy dọn kho nghỉ lễ. Gạo nguyên liệu tại Đồng bằng sông Cửu Long giảm nhẹ 50 – 100 đồng/kg, trong khi lúa tươi giữ giá. Trên thị trường xuất khẩu, gạo Jasmine Việt Nam giảm 7 USD/tấn.

Thời tiết dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 sẽ ra sao?

Khí hậu - 12:30 sángDự báo đêm Giao thừa sẽ có đợt không khí lạnh cường độ trung bình tràn xuống miền Bắc gây mưa nhỏ rải rác kéo dài đến mùng 3 Tết.

Tổng thống Mỹ D.Trump hủy kết luận khí nhà kính gây hại cho con người

Các tiêu chuẩn xanh - bền vững - 13/02 20:48Ngày 12/2, chính quyền Tổng thống Donald Trump tuyên bố bãi bỏ kết luận khoa học cho rằng khí nhà kính gây nguy hiểm cho sức khỏe con người.