Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến Trúc Cổ độc đáo Thời Nhà Lý

Có thể bạn quan tâm

Chủ nhật, 22/02/2026 05:54 (GMT+7)

Kinh tế xanh
Phát triển bền vững
[email protected]
0937 68 8419

Tiêu điểm
- Sự kiện
- Bình luận
Môi trường xanh
- Tài nguyên
- Môi trường
- Khí hậu
- Phòng chống thiên tai
Kinh tế xanh
- Tài chính xanh
- Đầu tư xanh
- Xu hướng xanh
Phát triển bền vững
- Dự án môi trường
- Nghiên cứu - Ứng dụng
- Luật chống phá rừng
- Thường thức Kinh tế tuần hoàn
Bất động sản xanh
Chính sách Môi trường
- Hỏi đáp chính sách
- Văn bản mới
- Bảo vệ môi trường
Đối thoại
Việt Nam xanh
Sản phẩm xanh
- Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
- Tiêu dùng bền vững
KTMT và Công luận
- VIASEE
- Cải chính
Kết nối xanh
- Cần biết
- Khởi nghiệp
- Môi trường Y tế - Học đường
- Thể thao vì cộng đồng
- Doanh nghiệp tiên phong
Media
- Video
- Photo
- Infographic
- Longform

Tiêu điểm
Sự kiện
Bình luận

Môi trường xanh
Tài nguyên
Môi trường
Khí hậu
Phòng chống thiên tai

Kinh tế xanh
Tài chính xanh
Đầu tư xanh
Xu hướng xanh

Phát triển bền vững
Dự án môi trường
Nghiên cứu - Ứng dụng
Luật chống phá rừng
Thường thức Kinh tế tuần hoàn

Bất động sản xanh

Chính sách Môi trường
Hỏi đáp chính sách
Văn bản mới
Bảo vệ môi trường

Đối thoại

Việt Nam xanh

Sản phẩm xanh
Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
Tiêu dùng bền vững

KTMT và Công luận
VIASEE
Cải chính

Kết nối xanh
Cần biết
Khởi nghiệp
Môi trường Y tế - Học đường
Thể thao vì cộng đồng
Doanh nghiệp tiên phong

Media
Video
Photo
Infographic
Longform

Tạp chí in

BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI KHÓA XVI VÀ ĐẠI BIỂU HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CÁC CẤP NHIỆM KỲ 2026-2031
NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ XIV CỦA ĐẢNG
Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KTXH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Bão Koto - Bão số 15

Kết nối xanh

Thứ ba, 18/06/2019 06:00 (GMT+7)Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý

Theo dõi KTMT trên

Đền thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm tọa lạc tại xã Dương Xá (huyện Gia Lâm, Hà Nội). Đây là ngôi đền nổi tiếng được xây từ thời nhà Lý, gắn liền với tên tuổi và cuộc đời của Hoàng thái hậu Ỷ Lan - người phụ nữ tài sắc, có công sinh hạ vua Lý Nhân Tông.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 1

Khu di tích đền thờ Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan nằm bên quốc lộ 5 (thuộc địa phận xã Dương Xá, huyện Gia Lâm), cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 18km. Toàn bộ quần thể di tích, gồm: chùa, đền, điện, sơn trang nằm trong khuôn viên rộng khoảng 3ha có sân, nhà thủy đình, cây xanh các loại.

Theo chính sử, Ỷ Lan tên thật là Lê Thị Yến (1044 - 1117), cũng có sách ghi bà là Lê Thị Yến Loan hay Lê Thị Khiết. Bà xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo thuộc phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc xã Dương Xá, Gia Lâm, Hà Nội.

Bà vốn là một thôn nữ, làm ruộng, trồng dâu, nuôi tằm. Năm 1063, qua một lần về viếng thăm chùa Dâu ở Thuận Thành, vua Lý Thánh Tông có cảm tình với Thị Yến và đón vào cung, được phong là Nguyên Phi Ỷ Lan rồi Thái hậu Linh Nhân.

Bà đã góp phần cai quản việc nước, thu phục nhân tâm, tạo điều kiện giúp vua đánh thắng giặc Chiêm Thành năm 1069. Đến năm 1072, Lý Thánh Tông qua đời, Càn Đức lên ngôi vua mới có 7 tuổi (vua Lý Nhân Tông), bà buông rèm điều khiển việc nước, cùng Lý Đạo Thành, Lý Thường Kiệt tổ chức đánh thắng giặc Tống xâm lược vào năm 1076.

Sử cũ chép rằng, năm Quý Mão 1063, Lý Thánh Tông đã 40 tuổi mà chưa có con trai. Vua đi cầu tự nhiều nơi nhưng không thành. Một sáng mùa xuân, vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thành), dân làng mở hội nghênh giá.

Vua ngự giá đến trang Thổ Lỗi, sau này đổi là Siêu Loại (xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội ngày nay), thấy thần dân đang sụp lạy, duy có một thôn nữ xinh đẹp vẫn điềm nhiên hái dâu bên cạnh gốc lan. Lý Thánh Tông lấy làm lạ, cho người gạn hỏi. Người con gái đối đáp thông minh, cử chỉ đoan trang, dịu dàng đó chính là Yến Loan.

Vua truyền lệnh tuyển cô gái ấy vào cung, phong Yến Loan là Ỷ Lan phu nhân, có ý nghĩa đứng dựa cây lan. Trong cung, Ỷ Lan không lấy việc trau chuốt nhan sắc, mong chiếm được tình yêu của vua mà quan tâm đến mọi công việc trong triều đình. Bà khổ công học hỏi, miệt mài đọc sách. Chỉ trong một thời gian ngắn, mọi người đều kinh ngạc trước sự hiểu biết uyên thâm về nhiều mặt của Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 2

Cổng tam quan nhìn từ phía trong có lối kiến trúc độc đáo

Ỷ Lan là người phụ nữ có tài kinh bang tế thế, từng đã 2 lần nhiếp chính trông coi việc nước. Lần thứ nhất là năm Kỷ Dậu 1069, Lý Thánh Tông thân chinh cùng Lý Thường Kiệt mang quân đi đánh giặc phương Nam đã trao quyền nhiếp chính cho bà.

Lần thứ hai vào năm Nhâm Tý 1072, vua Lý Thánh Tông đột ngột qua đời, Hoàng thái tử Lý Càn Đức lên nối ngôi lúc mới 7 tuổi (tức Hoàng đế Lý Nhân Tông), bà được tôn làm Hoàng thái hậu. Triều đình rối ren, Ỷ Lan đã coi triều chính, điều khiển quốc gia, cùng triều thần lãnh đạo quân dân Đại Việt tiến hành cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 3

Đền chính thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan với lối kiến trúc cổ kính

Là một phụ nữ tài trí, đức độ, lại được triều thần ủng hộ nên Hoàng thái hậu Ỷ Lan đã có những đóng góp tích cực vào cơ nghiệp nhà Lý, chăm lo sản xuất nông nghiệp, mở mang dân trí, quan tâm đến thi cử học hành. Bà ban hành nhiều chính sách tiến bộ như chuộc nô tỳ, tha cung nữ, giảm tô thuế, cấm giết trâu bò….

Qua nhiều lần trung tu, lần lớn nhất là vào năm 1612, nhưng đến nay đền vẫn giữ được nét cổ kính, nguyên sơ với nét kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa nhà Lý.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 4

Hồ bán nguyệt ngay sau cổng vào...

Bước vào trong ngôi đền, ngay sau bên trái cánh cổng tam quan là hồ bán nguyệt ẩn dưới bóng cây cổ thụ tạo nên một không gian hài hòa, yên bình.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 5

Đôi rồng thời Lý phủ phục bên mạn sườn đồi thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 6

Trên đồi là miếu thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Theo sử sách và truyền thuyết dân gian, chùa Bà Tấm (Linh Nhân Tư Phúc Tự) do chính Linh nhân Hoàng thái hậu Ỷ Lan cho xây dựng và khánh thành vào tháng 3 năm Ất Mùi (1115). Có thể khẳng định, về quy mô và mặt bằng kiến trúc, một di tích nổi tiếng, gắn liền với lịch sử Thăng Long - Hà Nội hơn ngàn năm tuổi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 7

Dấu tích nền móng kiến trúc và thành bạc đá của chùa Linh Nhân Tư Phúc thời Lý (năm 1115) được khai quật lần 2 năm 2013 - 2014.

Với những di vật cổ của thời Lý hiện còn đã đưa khu di tích chùa và đền thờ bà Ỷ Lan ở Dương Xá trở thành trung tâm văn hóa nổi bật nhất, quan trọng nhất trong hệ thống di tích tưởng niệm Nguyên Phi Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 8

Giếng Ngọc sau đền

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 9

Vườn tháp...

Nơi đây không chỉ thờ phụng một danh nhân lịch sử văn hóa nổi tiếng của cả nước mà còn là điểm di tích cách mạng rất đáng trân trọng của dân tộc. Trong thời gian tiền khởi nghĩa, đây là nơi được đón các đồng chí Trung ương và Xứ ủy Bắc kỳ như: Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt, Văn Tiến Dũng ... về đây hoạt động.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 10

Chùa Linh Nhân Tư Phúc mới được xây dựng lại.

Năm 2010, để tưởng nhớ công đức của bà Ỷ Lan, Ban quản lý di tích đền đã tôn trí tượng đài Nguyên Phi Ỷ Lan cao 9,1m, nặng 30 tấn được đúc bằng đồng nguyên chất. Đằng sau có bức phù điêu đá xanh 31.2m. Tượng đặt ở bên trái cửa đền, trên quảng trường rộng lớn, thoáng mát.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 11

Tượng đài Đức Quốc Mẫu Ỷ Lan.

Hàng năm cứ vào dịp từ 19 đến 21 tháng 2 Âm lịch, du khách thập phương lại hành hương về Dương Xá tham dự lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày Nguyên Phi Ỷ Lan đăng quang và ngày 24, 25 tháng 7 Âm lịch, ngày mất của bà.

Nguyễn Luận

Ký ức ngõ Hà Nội
Chùa Nôm, làng Nôm - nơi lưu giữ hồn quê Bắc Bộ

Bạn đang đọc bài viết Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý. Thông tin phản ánh, liên hệ đường dây nóng : 0937 68 8419 Hoặc email: [email protected]

đền Nguyên Phi Ỷ Lan
chùa Bà Tấm
Quốc Mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan
đền Ỷ Lan
Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan

Giữa mùa xuân, vững bước tới tương lai

Tôi muốn mượn câu thơ trong bài “Trên miền Bắc mùa Xuân” của Tố Hữu làm tiêu đề cho bài viết trên số báo Xuân của Tạp chí Kinh tế Môi trường như một lời chào mừng năm mới với những hân hoan bước tới trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

VIỆT NAM KHÚC HÙNG CA

“Việt Nam Khúc hùng ca” là bản tráng ca về tình yêu đất mẹ, dòng máu Lạc Hồng và khát vọng vươn xa của doanh nhân Việt hôm nay – những con người mang trí tuệ, bản lĩnh và niềm tin đưa đất nước sánh vai cường quốc.

ĐÓN XUÂN MỚI

Bài thơ “Đón xuân mới” là lời chúc năm mới ấm áp, lan tỏa niềm tin, tinh thần vượt khó và khát vọng hướng tới tương lai tươi sáng.

BÀI THƠ TẶNG MẸ

“Bài thơ tặng mẹ” là lời tự sự xúc động về tình mẫu tử, niềm tin và hành trang yêu thương theo con suốt hành trình đời người.

Top 3 ngày đại cát để mở hàng, khai xuân năm 2026

Chọn ngày mở hàng không chỉ là phong tục, mà còn là bước khởi đầu chiến lược để "khai thông tài lộc". Cùng tìm hiểu những ngày đại cát năm Bính Ngọ để sự nghiệp bứt phá, "mã đáo thành công".

Hóa vàng Tết Bính Ngọ 2026: Giờ lành rước lộc, tiễn xuân trọn vẹn

Hướng dẫn chi tiết lễ hóa vàng Tết Bính Ngọ 2026. Tổng hợp ngày tốt, giờ hoàng đạo và bài văn khấn chuẩn giúp gia chủ rước lộc, cầu năm mới mã đáo thành công.

Đi chùa đầu năm: Những điều nên tránh để trọn vẹn ý nghĩa

Đi lễ chùa đầu xuân là nét đẹp tâm linh lâu đời của người Việt, nhưng để giữ trọn ý nghĩa bình an và hướng thiện, người dân cần tránh những điều dưới đây.

Từ huyền thoại Thánh Gióng đến khát vọng “Mã đáo thành công”

Trong 12 con giáp, Ngựa (Ngọ) là biểu tượng của sự tận tụy, bền bỉ và lòng kiêu hãnh. Không chỉ là người bạn đường thân thiết trong đời sống lao động, Ngựa còn đi vào lịch sử hào hùng của dân tộc như một chứng nhân của những chiến công hiển hách.

4 con giáp phạm Thái Tuế năm Bính Ngọ 2026: Chuyên gia gợi ý cách “xoa dịu” vận hạn

Năm Bính Ngọ 2026, các tuổi Ngọ, Tý, Sửu và Mão được chuyên gia phong thủynhận định là phạm Thái Tuế. Chủ động cầu an, làm việc trọng đại và điều chỉnh phong thủy được xem là những cách giúp giảm bớt vận hạn.

Dự báo thời tiết ngày mùng 6 Tết Bính Ngọ: Miền Bắc có mưa rải rác

Khí hậu - 21/02 21:41Dự báo thời tiết ngày 22/2 tức mùng 6 Tết Bính Ngọ, miền Bắc có sương mù, riêng miền núi và trung du có mưa nhẹ rải rác.

7 nữ ứng viên thuộc thế hệ 2000 ứng cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI

Sự kiện - 21/02 17:20Trong số 864 ứng viên Đại biểu Quốc hội khóa XVI, có 7 ứng viên là nữ sinh năm 2000 ứng cử tại các tỉnh, thành phố.

Giữa mùa xuân, vững bước tới tương lai

Doanh nghiệp tiên phong - 21/02 12:57Tôi muốn mượn câu thơ trong bài “Trên miền Bắc mùa Xuân” của Tố Hữu làm tiêu đề cho bài viết trên số báo Xuân của Tạp chí Kinh tế Môi trường như một lời chào mừng năm mới với những hân hoan bước tới trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

Tổng Bí thư Tô Lâm gặp Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump

Sự kiện - 21/02 10:34Nhân dịp tham dự Cuộc họp Khai mạc Hội đồng Hòa bình về Gaza tại thủ đô Washington, D.C. (Hoa Kỳ), sáng 20/2 (giờ địa phương), Tổng Bí thư Tô Lâm đã có cuộc gặp với Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tại Nhà Trắng.

VIỆT NAM KHÚC HÙNG CA

Cần biết - 21/02 08:56“Việt Nam Khúc hùng ca” là bản tráng ca về tình yêu đất mẹ, dòng máu Lạc Hồng và khát vọng vươn xa của doanh nhân Việt hôm nay – những con người mang trí tuệ, bản lĩnh và niềm tin đưa đất nước sánh vai cường quốc.

ĐÓN XUÂN MỚI

Cần biết - 21/02 08:43Bài thơ “Đón xuân mới” là lời chúc năm mới ấm áp, lan tỏa niềm tin, tinh thần vượt khó và khát vọng hướng tới tương lai tươi sáng.

BÀI THƠ TẶNG MẸ

Cần biết - 21/02 07:40“Bài thơ tặng mẹ” là lời tự sự xúc động về tình mẫu tử, niềm tin và hành trang yêu thương theo con suốt hành trình đời người.

Chuyển đổi xanh ở Việt Nam: Điểm tựa thành quả và những bứt phá mới trong năm 2026

Phát triển bền vững - 21/02 05:58Bước sang năm 2026, Việt Nam không còn nói về “Chuyển đổi xanh” như một khẩu hiệu, mà đã biến nó thành một mệnh lệnh kinh tế. Bức tranh kinh tế xanh của đất nước đang mang những gam màu sáng, tạo đà cho những xu hướng đột phá mới.

Tổng Bí thư Tô Lâm gặp gỡ bà con cộng đồng và các cơ quan đại diện Việt Nam tại Hoa Kỳ

Sự kiện - 20/02 16:48Chiều tối 19/2 (theo giờ địa phương), trong không khí đầu Xuân Bính Ngọ 2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã gặp gỡ bà con cộng đồng và các cơ quan đại diện Việt Nam tại Hoa Kỳ.

Chủ tịch Hà Nội kiểm tra một số công trường thi công các dự án chống úng ngập

Dự án môi trường - 20/02 16:43Ngày 20/2 (tức mùng 4 Tết), Chủ tịch UBND TP Vũ Đại Thắng đã đi kiểm tra, động viên, chúc Tết tại một số công trường thi công các dự án chống úng ngập.

Đề xuất ngân hàng không được sử dụng AI khai thác điểm yếu của khách hàng

Tài chính xanh - 20/02 16:24Ngân hàng không được phép sử dụng hệ thống AI để khai thác điểm yếu của khách hàng hoặc nhóm người cụ thể (tuổi tác, khuyết tật, điều kiện kinh tế - xã hội…)

Sân bay Tân Sơn Nhất lập kỷ lục đón 170.000 khách ngày mùng 4 Tết

Kinh tế xanh - 20/02 16:16Ngày 20/2 (mùng 4 Tết Bính Ngọ), sân bay Tân Sơn Nhất đã xác lập kỷ lục mới trong hơn 10 năm qua khi đón lượng khách vượt ngưỡng 170.000 lượt.

Giá xăng giảm sau 3 phiên tăng, RON 95 III còn 19.150 đồng/lít

Tiêu dùng bền vững - 20/02 15:37Cơ quan điều hành quyết định giảm 200 đồng/lít với xăng E5 RON 92 và giảm 140 đồng/lít với xăng RON 95.

Lễ hội Núi Văn – Núi Võ: Kết tinh truyền thống, động lực phát triển địa phương

Việt Nam xanh - 20/02 10:44Ngày 20/02/2026 (tức mùng 4 tháng Giêng Âm lịch), tại xã Vạn Phú, tỉnh Thái Nguyên, Lễ hội Núi Văn – Núi Võ được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.

Những lễ hội đặc sắc của miền Bắc dịp đầu Xuân

Việt Nam xanh - 20/02 10:29Tháng Giêng miền Bắc không chỉ là sự khởi đầu của vòng quay thời gian, mà còn là mùa của những cuộc hành hương về miền di sản.