Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến Trúc Cổ độc đáo Thời Nhà Lý

Có thể bạn quan tâm

Thứ tư, 21/01/2026 15:43 (GMT+7)

Kinh tế xanh
Phát triển bền vững
[email protected]
0937 68 8419

Tiêu điểm
- Sự kiện
- Bình luận
Môi trường xanh
- Tài nguyên
- Môi trường
- Khí hậu
- Phòng chống thiên tai
Kinh tế xanh
- Tài chính xanh
- Đầu tư xanh
- Xu hướng xanh
Phát triển bền vững
- Dự án môi trường
- Nghiên cứu - Ứng dụng
- Luật chống phá rừng
- Thường thức Kinh tế tuần hoàn
Bất động sản xanh
Chính sách Môi trường
- Hỏi đáp chính sách
- Văn bản mới
- Bảo vệ môi trường
Đối thoại
Việt Nam xanh
Sản phẩm xanh
- Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
- Tiêu dùng bền vững
KTMT và Công luận
- VIASEE
- Cải chính
Kết nối xanh
- Cần biết
- Khởi nghiệp
- Môi trường Y tế - Học đường
- Thể thao vì cộng đồng
- Doanh nghiệp tiên phong
Media
- Video
- Photo
- Infographic
- Longform

Tiêu điểm
Sự kiện
Bình luận

Môi trường xanh
Tài nguyên
Môi trường
Khí hậu
Phòng chống thiên tai

Kinh tế xanh
Tài chính xanh
Đầu tư xanh
Xu hướng xanh

Phát triển bền vững
Dự án môi trường
Nghiên cứu - Ứng dụng
Luật chống phá rừng
Thường thức Kinh tế tuần hoàn

Bất động sản xanh

Chính sách Môi trường
Hỏi đáp chính sách
Văn bản mới
Bảo vệ môi trường

Đối thoại

Việt Nam xanh

Sản phẩm xanh
Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
Tiêu dùng bền vững

KTMT và Công luận
VIASEE
Cải chính

Kết nối xanh
Cần biết
Khởi nghiệp
Môi trường Y tế - Học đường
Thể thao vì cộng đồng
Doanh nghiệp tiên phong

Media
Video
Photo
Infographic
Longform

Tạp chí in

NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ XIV CỦA ĐẢNG
Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KTXH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Bão Koto - Bão số 15
Đại hội Trung ương Hội Kinh tế môi trường Việt Nam lần thứ VI

Kết nối xanh

Thứ ba, 18/06/2019 06:00 (GMT+7)Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý

Theo dõi KTMT trên

Đền thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm tọa lạc tại xã Dương Xá (huyện Gia Lâm, Hà Nội). Đây là ngôi đền nổi tiếng được xây từ thời nhà Lý, gắn liền với tên tuổi và cuộc đời của Hoàng thái hậu Ỷ Lan - người phụ nữ tài sắc, có công sinh hạ vua Lý Nhân Tông.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 1

Khu di tích đền thờ Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan nằm bên quốc lộ 5 (thuộc địa phận xã Dương Xá, huyện Gia Lâm), cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 18km. Toàn bộ quần thể di tích, gồm: chùa, đền, điện, sơn trang nằm trong khuôn viên rộng khoảng 3ha có sân, nhà thủy đình, cây xanh các loại.

Theo chính sử, Ỷ Lan tên thật là Lê Thị Yến (1044 - 1117), cũng có sách ghi bà là Lê Thị Yến Loan hay Lê Thị Khiết. Bà xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo thuộc phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc xã Dương Xá, Gia Lâm, Hà Nội.

Bà vốn là một thôn nữ, làm ruộng, trồng dâu, nuôi tằm. Năm 1063, qua một lần về viếng thăm chùa Dâu ở Thuận Thành, vua Lý Thánh Tông có cảm tình với Thị Yến và đón vào cung, được phong là Nguyên Phi Ỷ Lan rồi Thái hậu Linh Nhân.

Bà đã góp phần cai quản việc nước, thu phục nhân tâm, tạo điều kiện giúp vua đánh thắng giặc Chiêm Thành năm 1069. Đến năm 1072, Lý Thánh Tông qua đời, Càn Đức lên ngôi vua mới có 7 tuổi (vua Lý Nhân Tông), bà buông rèm điều khiển việc nước, cùng Lý Đạo Thành, Lý Thường Kiệt tổ chức đánh thắng giặc Tống xâm lược vào năm 1076.

Sử cũ chép rằng, năm Quý Mão 1063, Lý Thánh Tông đã 40 tuổi mà chưa có con trai. Vua đi cầu tự nhiều nơi nhưng không thành. Một sáng mùa xuân, vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thành), dân làng mở hội nghênh giá.

Vua ngự giá đến trang Thổ Lỗi, sau này đổi là Siêu Loại (xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội ngày nay), thấy thần dân đang sụp lạy, duy có một thôn nữ xinh đẹp vẫn điềm nhiên hái dâu bên cạnh gốc lan. Lý Thánh Tông lấy làm lạ, cho người gạn hỏi. Người con gái đối đáp thông minh, cử chỉ đoan trang, dịu dàng đó chính là Yến Loan.

Vua truyền lệnh tuyển cô gái ấy vào cung, phong Yến Loan là Ỷ Lan phu nhân, có ý nghĩa đứng dựa cây lan. Trong cung, Ỷ Lan không lấy việc trau chuốt nhan sắc, mong chiếm được tình yêu của vua mà quan tâm đến mọi công việc trong triều đình. Bà khổ công học hỏi, miệt mài đọc sách. Chỉ trong một thời gian ngắn, mọi người đều kinh ngạc trước sự hiểu biết uyên thâm về nhiều mặt của Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 2

Cổng tam quan nhìn từ phía trong có lối kiến trúc độc đáo

Ỷ Lan là người phụ nữ có tài kinh bang tế thế, từng đã 2 lần nhiếp chính trông coi việc nước. Lần thứ nhất là năm Kỷ Dậu 1069, Lý Thánh Tông thân chinh cùng Lý Thường Kiệt mang quân đi đánh giặc phương Nam đã trao quyền nhiếp chính cho bà.

Lần thứ hai vào năm Nhâm Tý 1072, vua Lý Thánh Tông đột ngột qua đời, Hoàng thái tử Lý Càn Đức lên nối ngôi lúc mới 7 tuổi (tức Hoàng đế Lý Nhân Tông), bà được tôn làm Hoàng thái hậu. Triều đình rối ren, Ỷ Lan đã coi triều chính, điều khiển quốc gia, cùng triều thần lãnh đạo quân dân Đại Việt tiến hành cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 3

Đền chính thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan với lối kiến trúc cổ kính

Là một phụ nữ tài trí, đức độ, lại được triều thần ủng hộ nên Hoàng thái hậu Ỷ Lan đã có những đóng góp tích cực vào cơ nghiệp nhà Lý, chăm lo sản xuất nông nghiệp, mở mang dân trí, quan tâm đến thi cử học hành. Bà ban hành nhiều chính sách tiến bộ như chuộc nô tỳ, tha cung nữ, giảm tô thuế, cấm giết trâu bò….

Qua nhiều lần trung tu, lần lớn nhất là vào năm 1612, nhưng đến nay đền vẫn giữ được nét cổ kính, nguyên sơ với nét kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa nhà Lý.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 4

Hồ bán nguyệt ngay sau cổng vào...

Bước vào trong ngôi đền, ngay sau bên trái cánh cổng tam quan là hồ bán nguyệt ẩn dưới bóng cây cổ thụ tạo nên một không gian hài hòa, yên bình.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 5

Đôi rồng thời Lý phủ phục bên mạn sườn đồi thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 6

Trên đồi là miếu thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Theo sử sách và truyền thuyết dân gian, chùa Bà Tấm (Linh Nhân Tư Phúc Tự) do chính Linh nhân Hoàng thái hậu Ỷ Lan cho xây dựng và khánh thành vào tháng 3 năm Ất Mùi (1115). Có thể khẳng định, về quy mô và mặt bằng kiến trúc, một di tích nổi tiếng, gắn liền với lịch sử Thăng Long - Hà Nội hơn ngàn năm tuổi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 7

Dấu tích nền móng kiến trúc và thành bạc đá của chùa Linh Nhân Tư Phúc thời Lý (năm 1115) được khai quật lần 2 năm 2013 - 2014.

Với những di vật cổ của thời Lý hiện còn đã đưa khu di tích chùa và đền thờ bà Ỷ Lan ở Dương Xá trở thành trung tâm văn hóa nổi bật nhất, quan trọng nhất trong hệ thống di tích tưởng niệm Nguyên Phi Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 8

Giếng Ngọc sau đền

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 9

Vườn tháp...

Nơi đây không chỉ thờ phụng một danh nhân lịch sử văn hóa nổi tiếng của cả nước mà còn là điểm di tích cách mạng rất đáng trân trọng của dân tộc. Trong thời gian tiền khởi nghĩa, đây là nơi được đón các đồng chí Trung ương và Xứ ủy Bắc kỳ như: Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt, Văn Tiến Dũng ... về đây hoạt động.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 10

Chùa Linh Nhân Tư Phúc mới được xây dựng lại.

Năm 2010, để tưởng nhớ công đức của bà Ỷ Lan, Ban quản lý di tích đền đã tôn trí tượng đài Nguyên Phi Ỷ Lan cao 9,1m, nặng 30 tấn được đúc bằng đồng nguyên chất. Đằng sau có bức phù điêu đá xanh 31.2m. Tượng đặt ở bên trái cửa đền, trên quảng trường rộng lớn, thoáng mát.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 11

Tượng đài Đức Quốc Mẫu Ỷ Lan.

Hàng năm cứ vào dịp từ 19 đến 21 tháng 2 Âm lịch, du khách thập phương lại hành hương về Dương Xá tham dự lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày Nguyên Phi Ỷ Lan đăng quang và ngày 24, 25 tháng 7 Âm lịch, ngày mất của bà.

Nguyễn Luận

Ký ức ngõ Hà Nội
Chùa Nôm, làng Nôm - nơi lưu giữ hồn quê Bắc Bộ

Bạn đang đọc bài viết Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý. Thông tin phản ánh, liên hệ đường dây nóng : 0937 68 8419 Hoặc email: [email protected]

đền Nguyên Phi Ỷ Lan
chùa Bà Tấm
Quốc Mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan
đền Ỷ Lan
Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan

VietinBank: Giải pháp kết nối số toàn diện - Đón đầu xu hướng tài chính 2026

VietinBank đang tiên phong kiến tạo dòng chảy tài chính thông minh thông qua hạ tầng kết nối tích hợp giữa Ngân hàng, hệ thống ERP và nền tảng Open API.

VietinBank 7 năm liên tiếp được vinh danh “Ngân hàng cung cấp dịch vụ ngoại hối tốt nhất Việt Nam”

Vị thế của VietinBank tiếp tục được khẳng định trên bản đồ tài chính quốc tế khi ngân hàng được Global Finance xếp hạng cao nhất trong nhóm cung cấp dịch vụ ngoại hối tại Việt Nam suốt 7 năm liên tiếp.

Chủ xe VinFast nói thẳng: “Bill bảo dưỡng quá rẻ”, trải nghiệm dịch vụ hậu mãi 5 sao

Bên cạnh sức mạnh vận hành và loạt tính năng thông minh, xe điện VinFast ghi điểm trong lòng khách hàng nhờ chi phí bảo dưỡng nhẹ đầu và dịch vụ hậu mãi không thể chê.

Chậm một nhịp vốn, mất cả đơn hàng tiền tỷ: Khi dòng tiền là “nước cờ sinh tử” của DN SME

“Chậm 3 ngày giải ngân, tôi có thể mất cả đơn hàng vài tỷ.” Chia sẻ thẳng thắn của một chủ doanh nghiệp thương mại phản ánh thực tế khốc liệt mà nhiều SME đang đối mặt.

Toyota Việt Nam thông báo mức giá mới cho một số mẫu xe Hybrid Electric

Công ty Ô tô Toyota Việt Nam (TMV) áp dụng mức giá mới dành cho một số mẫu xe Hybrid (giá đã bao gồm Thuế Giá trị gia tăng 10%) và dành cho các xe xuất hóa đơn từ ngày 20/01/2026...

Công ty Apatit Việt Nam chào giá mua vật tư sản xuất năm 2026 (132)

Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam tổ chức phiên chào giá mua sắm dịch vụ phục vụ sản xuất nạo vét bùn quặng đuôi thải tại hồ thải số 2 Chi nhánh Tuyển Tằng Loỏng, xã Tằng Loỏng, tỉnh Lào Cai.

Toyota Việt Nam công bố kết quả kinh doanh và hoạt động nổi bật năm 2025

Công ty Ô tô Toyota Việt Nam chính thức công bố kết quả kinh doanh và các hoạt động nổi bật trong năm 2025. Đây là kết quả của việc nỗ lực đẩy mạnh hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời tích cực đóng góp cho cộng đồng trên nhiều lĩnh vực.

EVN làm việc với Nhiệt điện Uông Bí về công tác vận hành và kế hoạch sản xuất điện 2026

Đoàn công tác EVN do Phó Tổng giám đốc Phạm Lê Phú dẫn đầu làm việc với Nhiệt điện Uông Bí về chuẩn bị sản xuất điện năm 2026, ghi nhận nỗ lực vận hành năm 2025 và yêu cầu tiếp tục nâng cao độ tin cậy thiết bị, kiểm soát nhiên liệu và bảo đảm môi trường.

Aria Bay: Kiến tạo biểu tượng ven biển quốc tế từ cảm hứng di sản

Giữa tâm điểm “Quận thời thượng” Marina Bayfront District, nơi tiếp giáp trực diện vịnh Hạ Long, BIM Land kiến tạo Aria Bay như một biểu tượng kiến trúc mang tầm vóc quốc tế, khởi sinh từ cảm hứng di sản và chất sống ven biển thời thượng.

Mưa rét bao trùm miền Bắc, Hà Nội có khả năng rét hại

Khí hậu - 03:40 chiềuKhông khí lạnh tăng cường gây mưa rét, Hà Nội nhiệt độ thấp nhất dao động từ 11-14°C, mưa nhỏ kèm gió khiến cảm giác buốt giá rõ rệt.

Hà Nội tăng cường sắp xếp, xử lý chợ cóc và điểm kinh doanh tự phát

Môi trường - 03:37 chiềuHà Nội sẽ xử lý, giải tỏa “chợ cóc” gắn với bảo đảm nguồn cung hàng hóa, ổn định giá cả, đáp ứng nhu cầu mua sắm của người dân trong thời điểm giáp Tết.

Sát ngày mở bán, đấu giá 29 thửa đất cạnh KĐT Olympic bất ngờ hoãn

Bất động sản xanh - 03:17 chiềuPhiên đấu giá 29 thửa đất sát Khu đô thị thể thao Olympic của Vingroup bất ngờ tạm hoãn, thu hút sự chú ý khi khu vực này từng nhiều lần “nóng” giá đất.

Cú hích 5.000 trạm sạc cho thị trường xe máy điện TP Hồ Chí Minh trong quý I

Phát triển bền vững - 03:16 chiềuTừ hơn 300 điểm sạc ban đầu, TPHCM đang tăng tốc phát triển hạ tầng giao thông xanh với mục tiêu đến hết tháng 3 sẽ có khoảng 5.000 trạm sạc và tủ đổi pin xe máy điện tại các không gian công cộng.

VietinBank: Giải pháp kết nối số toàn diện - Đón đầu xu hướng tài chính 2026

Cần biết - 03:15 chiềuVietinBank đang tiên phong kiến tạo dòng chảy tài chính thông minh thông qua hạ tầng kết nối tích hợp giữa Ngân hàng, hệ thống ERP và nền tảng Open API.

Mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên: Trọng tâm điều hành và giải pháp chủ yếu năm 2026

Kinh tế xanh - 11:20 sángNăm 2026, mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn, trở thành trọng tâm trong điều hành phát triển kinh tế – xã hội.

Gia Lai đấu giá hơn 73.000 m² “đất vàng” du lịch tại xã đảo Nhơn Châu

Bất động sản xanh - 11:01 sángTỉnh Gia Lai vừa đưa ra đấu giá hơn 73.000 m² đất tại xã đảo Nhơn Châu nhằm kêu gọi đầu tư phát triển các điểm du lịch, nghỉ dưỡng và dịch vụ cộng đồng, tận dụng lợi thế cảnh quan biển và núi đặc sắc của khu vực.

Hà Nội điều chỉnh phân luồng giao thông phục vụ Đại hội XIV của Đảng

Sự kiện - 10:42 sángCăn cứ tình hình thực tế cũng như để tiếp tục bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, Công an Thành phố Hà Nội đã có thông báo điều chỉnh phân luồng giao thông và tổ chức hướng đi cho các loại phương tiện trong thời gian diễn ra Đại hội XIV của Đảng.

VietinBank 7 năm liên tiếp được vinh danh “Ngân hàng cung cấp dịch vụ ngoại hối tốt nhất Việt Nam”

Doanh nghiệp tiên phong - 10:40 sángVị thế của VietinBank tiếp tục được khẳng định trên bản đồ tài chính quốc tế khi ngân hàng được Global Finance xếp hạng cao nhất trong nhóm cung cấp dịch vụ ngoại hối tại Việt Nam suốt 7 năm liên tiếp.

[Ảnh] Đại hội XIV của Đảng: Phiên thảo luận ở hội trường về các Văn kiện Đại hội sáng 21/1

Media - 10:34 sángSáng 21/1, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục với phiên thảo luận tại hội trường về các văn kiện Đại hội.

Không khí Hà Nội ngày 21.1: "Dễ thở" hơn, nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro sức khỏe

Môi trường - 10:19 sángKhông khí Hà Nội ngày 21.1 có phần dễ chịu hơn, song các chỉ số ô nhiễm vẫn chưa đạt mức an toàn. Ngoài tác động quen thuộc lên đường hô hấp, môi trường không khí kém chất lượng còn ảnh hưởng trực tiếp đến làn da của người dân đô thị.

Thị trường carbon Việt Nam “chốt khung” vận hành

Môi trường - 09:30 sángThị trường carbon Việt Nam chính thức có khung vận hành rõ ràng, với sàn giao dịch tập trung, giao dịch qua công ty chứng khoán và cơ chế thanh toán chặt chẽ, tạo nền tảng cho giai đoạn vận hành toàn diện sắp tới.

Nghị định 320/2025/NĐ-CP: Điểm mới về thu nhập chịu thuế và ưu đãi thuế TNDN từ 15/12/2025

Văn bản mới - 09:29 sángLuật Thuế TNDN 2025 có nhiều thay đổi về thuế suất, chi phí được trừ và ưu đãi thuế; theo đó, Nghị định 320/2025/NĐ-CP được ban hành để hướng dẫn thi hành và tăng cường quản lý thuế.

Chủ xe VinFast nói thẳng: “Bill bảo dưỡng quá rẻ”, trải nghiệm dịch vụ hậu mãi 5 sao

Cần biết - 09:20 sángBên cạnh sức mạnh vận hành và loạt tính năng thông minh, xe điện VinFast ghi điểm trong lòng khách hàng nhờ chi phí bảo dưỡng nhẹ đầu và dịch vụ hậu mãi không thể chê.

Thanh Hóa tập trung triển khai các dự án hạ tầng chuyển đổi số, năng lượng

Phát triển bền vững - 09:09 sángUBND tỉnh Thanh Hóa vừa ban hành Quyết định số 208/QĐ-UBND về việc ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết của Chính phủ, Nghị quyết của Tỉnh ủy, HĐND tỉnh về nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh năm 2026.