Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến Trúc Cổ độc đáo Thời Nhà Lý

Có thể bạn quan tâm

Chủ nhật, 01/03/2026 03:15 (GMT+7)

Kinh tế xanh
Phát triển bền vững
[email protected]
0937 68 8419

Tiêu điểm
- Sự kiện
- Bình luận
Môi trường xanh
- Tài nguyên
- Môi trường
- Khí hậu
- Phòng chống thiên tai
Kinh tế xanh
- Tài chính xanh
- Đầu tư xanh
- Xu hướng xanh
Phát triển bền vững
- Dự án môi trường
- Nghiên cứu - Ứng dụng
- Luật chống phá rừng
- Thường thức Kinh tế tuần hoàn
Bất động sản xanh
Chính sách Môi trường
- Hỏi đáp chính sách
- Văn bản mới
- Bảo vệ môi trường
Đối thoại
Việt Nam xanh
Sản phẩm xanh
- Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
- Tiêu dùng bền vững
KTMT và Công luận
- VIASEE
- Cải chính
Kết nối xanh
- Cần biết
- Khởi nghiệp
- Môi trường Y tế - Học đường
- Thể thao vì cộng đồng
- Doanh nghiệp tiên phong
Media
- Video
- Photo
- Infographic
- Longform

Tiêu điểm
Sự kiện
Bình luận

Môi trường xanh
Tài nguyên
Môi trường
Khí hậu
Phòng chống thiên tai

Kinh tế xanh
Tài chính xanh
Đầu tư xanh
Xu hướng xanh

Phát triển bền vững
Dự án môi trường
Nghiên cứu - Ứng dụng
Luật chống phá rừng
Thường thức Kinh tế tuần hoàn

Bất động sản xanh

Chính sách Môi trường
Hỏi đáp chính sách
Văn bản mới
Bảo vệ môi trường

Đối thoại

Việt Nam xanh

Sản phẩm xanh
Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
Tiêu dùng bền vững

KTMT và Công luận
VIASEE
Cải chính

Kết nối xanh
Cần biết
Khởi nghiệp
Môi trường Y tế - Học đường
Thể thao vì cộng đồng
Doanh nghiệp tiên phong

Media
Video
Photo
Infographic
Longform

Tạp chí in

BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI KHÓA XVI VÀ ĐẠI BIỂU HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CÁC CẤP NHIỆM KỲ 2026-2031
NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ XIV CỦA ĐẢNG
Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KTXH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Bão Koto - Bão số 15

Kết nối xanh

Thứ ba, 18/06/2019 06:00 (GMT+7)Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý

Theo dõi KTMT trên

Đền thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm tọa lạc tại xã Dương Xá (huyện Gia Lâm, Hà Nội). Đây là ngôi đền nổi tiếng được xây từ thời nhà Lý, gắn liền với tên tuổi và cuộc đời của Hoàng thái hậu Ỷ Lan - người phụ nữ tài sắc, có công sinh hạ vua Lý Nhân Tông.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 1

Khu di tích đền thờ Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan nằm bên quốc lộ 5 (thuộc địa phận xã Dương Xá, huyện Gia Lâm), cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 18km. Toàn bộ quần thể di tích, gồm: chùa, đền, điện, sơn trang nằm trong khuôn viên rộng khoảng 3ha có sân, nhà thủy đình, cây xanh các loại.

Theo chính sử, Ỷ Lan tên thật là Lê Thị Yến (1044 - 1117), cũng có sách ghi bà là Lê Thị Yến Loan hay Lê Thị Khiết. Bà xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo thuộc phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc xã Dương Xá, Gia Lâm, Hà Nội.

Bà vốn là một thôn nữ, làm ruộng, trồng dâu, nuôi tằm. Năm 1063, qua một lần về viếng thăm chùa Dâu ở Thuận Thành, vua Lý Thánh Tông có cảm tình với Thị Yến và đón vào cung, được phong là Nguyên Phi Ỷ Lan rồi Thái hậu Linh Nhân.

Bà đã góp phần cai quản việc nước, thu phục nhân tâm, tạo điều kiện giúp vua đánh thắng giặc Chiêm Thành năm 1069. Đến năm 1072, Lý Thánh Tông qua đời, Càn Đức lên ngôi vua mới có 7 tuổi (vua Lý Nhân Tông), bà buông rèm điều khiển việc nước, cùng Lý Đạo Thành, Lý Thường Kiệt tổ chức đánh thắng giặc Tống xâm lược vào năm 1076.

Sử cũ chép rằng, năm Quý Mão 1063, Lý Thánh Tông đã 40 tuổi mà chưa có con trai. Vua đi cầu tự nhiều nơi nhưng không thành. Một sáng mùa xuân, vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thành), dân làng mở hội nghênh giá.

Vua ngự giá đến trang Thổ Lỗi, sau này đổi là Siêu Loại (xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội ngày nay), thấy thần dân đang sụp lạy, duy có một thôn nữ xinh đẹp vẫn điềm nhiên hái dâu bên cạnh gốc lan. Lý Thánh Tông lấy làm lạ, cho người gạn hỏi. Người con gái đối đáp thông minh, cử chỉ đoan trang, dịu dàng đó chính là Yến Loan.

Vua truyền lệnh tuyển cô gái ấy vào cung, phong Yến Loan là Ỷ Lan phu nhân, có ý nghĩa đứng dựa cây lan. Trong cung, Ỷ Lan không lấy việc trau chuốt nhan sắc, mong chiếm được tình yêu của vua mà quan tâm đến mọi công việc trong triều đình. Bà khổ công học hỏi, miệt mài đọc sách. Chỉ trong một thời gian ngắn, mọi người đều kinh ngạc trước sự hiểu biết uyên thâm về nhiều mặt của Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 2

Cổng tam quan nhìn từ phía trong có lối kiến trúc độc đáo

Ỷ Lan là người phụ nữ có tài kinh bang tế thế, từng đã 2 lần nhiếp chính trông coi việc nước. Lần thứ nhất là năm Kỷ Dậu 1069, Lý Thánh Tông thân chinh cùng Lý Thường Kiệt mang quân đi đánh giặc phương Nam đã trao quyền nhiếp chính cho bà.

Lần thứ hai vào năm Nhâm Tý 1072, vua Lý Thánh Tông đột ngột qua đời, Hoàng thái tử Lý Càn Đức lên nối ngôi lúc mới 7 tuổi (tức Hoàng đế Lý Nhân Tông), bà được tôn làm Hoàng thái hậu. Triều đình rối ren, Ỷ Lan đã coi triều chính, điều khiển quốc gia, cùng triều thần lãnh đạo quân dân Đại Việt tiến hành cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 3

Đền chính thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan với lối kiến trúc cổ kính

Là một phụ nữ tài trí, đức độ, lại được triều thần ủng hộ nên Hoàng thái hậu Ỷ Lan đã có những đóng góp tích cực vào cơ nghiệp nhà Lý, chăm lo sản xuất nông nghiệp, mở mang dân trí, quan tâm đến thi cử học hành. Bà ban hành nhiều chính sách tiến bộ như chuộc nô tỳ, tha cung nữ, giảm tô thuế, cấm giết trâu bò….

Qua nhiều lần trung tu, lần lớn nhất là vào năm 1612, nhưng đến nay đền vẫn giữ được nét cổ kính, nguyên sơ với nét kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa nhà Lý.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 4

Hồ bán nguyệt ngay sau cổng vào...

Bước vào trong ngôi đền, ngay sau bên trái cánh cổng tam quan là hồ bán nguyệt ẩn dưới bóng cây cổ thụ tạo nên một không gian hài hòa, yên bình.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 5

Đôi rồng thời Lý phủ phục bên mạn sườn đồi thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 6

Trên đồi là miếu thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Theo sử sách và truyền thuyết dân gian, chùa Bà Tấm (Linh Nhân Tư Phúc Tự) do chính Linh nhân Hoàng thái hậu Ỷ Lan cho xây dựng và khánh thành vào tháng 3 năm Ất Mùi (1115). Có thể khẳng định, về quy mô và mặt bằng kiến trúc, một di tích nổi tiếng, gắn liền với lịch sử Thăng Long - Hà Nội hơn ngàn năm tuổi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 7

Dấu tích nền móng kiến trúc và thành bạc đá của chùa Linh Nhân Tư Phúc thời Lý (năm 1115) được khai quật lần 2 năm 2013 - 2014.

Với những di vật cổ của thời Lý hiện còn đã đưa khu di tích chùa và đền thờ bà Ỷ Lan ở Dương Xá trở thành trung tâm văn hóa nổi bật nhất, quan trọng nhất trong hệ thống di tích tưởng niệm Nguyên Phi Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 8

Giếng Ngọc sau đền

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 9

Vườn tháp...

Nơi đây không chỉ thờ phụng một danh nhân lịch sử văn hóa nổi tiếng của cả nước mà còn là điểm di tích cách mạng rất đáng trân trọng của dân tộc. Trong thời gian tiền khởi nghĩa, đây là nơi được đón các đồng chí Trung ương và Xứ ủy Bắc kỳ như: Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt, Văn Tiến Dũng ... về đây hoạt động.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 10

Chùa Linh Nhân Tư Phúc mới được xây dựng lại.

Năm 2010, để tưởng nhớ công đức của bà Ỷ Lan, Ban quản lý di tích đền đã tôn trí tượng đài Nguyên Phi Ỷ Lan cao 9,1m, nặng 30 tấn được đúc bằng đồng nguyên chất. Đằng sau có bức phù điêu đá xanh 31.2m. Tượng đặt ở bên trái cửa đền, trên quảng trường rộng lớn, thoáng mát.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 11

Tượng đài Đức Quốc Mẫu Ỷ Lan.

Hàng năm cứ vào dịp từ 19 đến 21 tháng 2 Âm lịch, du khách thập phương lại hành hương về Dương Xá tham dự lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày Nguyên Phi Ỷ Lan đăng quang và ngày 24, 25 tháng 7 Âm lịch, ngày mất của bà.

Nguyễn Luận

Ký ức ngõ Hà Nội
Chùa Nôm, làng Nôm - nơi lưu giữ hồn quê Bắc Bộ

Bạn đang đọc bài viết Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý. Thông tin phản ánh, liên hệ đường dây nóng : 0937 68 8419 Hoặc email: [email protected]

đền Nguyên Phi Ỷ Lan
chùa Bà Tấm
Quốc Mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan
đền Ỷ Lan
Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan

Đóa hoa từ mẫu" - khúc ca tri ân những anh hùng áo trắng

"Đóa hoa từ mẫu", lời thơ Doanh nhân Phạm Hồng Điệp, nhạc sĩ Giáng Son phổ nhạc, do NSƯT Hoàng Tùng thể hiện là tác phẩm tri ân những người làm công tác y tế.

Cáp treo Hòn Thơm và Bà Nà lọt top trải nghiệm ngoạn mục nhất Châu Á

Tạp chí du lịch hàng đầu thế giới Travel + Leisure vừa xướng tên cáp treo Hòn Thơm (Phú Quốc) và cáp treo Bà Nà (Đà Nẵng) trong danh sách 11 tuyến cáp treo có tầm nhìn ngoạn mục nhất châu Á, gọi đây là những trải nghiệm bắt buộc phải thử một lần trong đời

Lần đầu tiên, gần 700 du khách tàu biển quốc tế đến Hạ Long được chào đón bằng âm nhạc

Sáng 24/2, siêu du thuyền Silver Nova quốc tịch Bahamas lần đầu tiên cập Cảng tàu khách Quốc tế Hạ Long. Đây là chuyến tàu thứ 5 liên tiếp “xông đất” vùng di sản trong dịp Tết Bính Ngọ, chính thức mở màn cho mùa du lịch tàu biển 2026 của Quảng Ninh.

Vinhomes hỗ trợ lãi suất 0% tới 36 tháng: “Vùng an toàn” tài chính trong pha biến động lãi suất

Mặt bằng lãi suất vay mua nhà liên tục điều chỉnh, tiến sát ngưỡng 15%/năm, tạo áp lực đáng kể lên người đi vay. Chính sách hỗ trợ lãi suất 0% đến 36 tháng của Vinhomes vì thế được ví như “tấm khiên” vững chắc tạo vùng an toàn tài chính cho người mua nhà.

Vinmec Nha Trang cứu sống du khách Hàn Quốc nguy kịch, đưa về nước an toàn

Bệnh nhân Hàn Quốc 64 tuổi suy hô hấp cấp, nhiều bệnh mạn tính phức tạp, được đội ngũ Bệnh viện Đa khoa Vinmec Nha Trang hồi sức, can thiệp tim mạch kịp thời và vận chuyển y tế bằng đường hàng không, trở về nước an toàn.

ROX Share mang Tết ấm đến hơn 2.300 hộ gia đình khó khăn

Hơn 2.300 phần quà được trao tận tay trước thềm năm mới đã góp phần giúp nhiều gia đình có hoàn cảnh khó khăn đón một mùa xuân đủ đầy hơn.

Cụm công nghiệp Stavian Hưng Yên ký thỏa thuận thuê hạ tầng với nhiều doanh nghiệp

Cụm Công nghiệp Stavian Hưng Yên do Công ty CP Khu Công nghiệp Stavian – thành viên Tập đoàn Stavian phát triển, định hướng mô hình CCN xanh, thu hút doanh nghiệp sản xuất đa quy mô, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, tối ưu vận hành và phát triển bền vững.

Văn khấn ngày vía Thần Tài 2026 chuẩn nhất để cầu tài lộc đầu năm

Văn khấn là một trong những phần quan trọng nhất của nghi lễ cúng ngày vía Thần Tài. Dưới đây là nội dung văn khấn chuẩn, giúp gia chủ thực hiện đúng nghi thức.

“Khung giờ vàng” cúng vía Thần Tài 2026 để hút tài lộc cả năm

Ngoài mâm lễ, nhiều gia đình còn chú trọng chọn giờ cúng vía Thần Tài. Theo lịch vạn niên, một số khung giờ sáng 26/2/2026 được xem là vượng tài khí, thích hợp cầu lộc đầu năm.

Lễ hội “Vạn Xuân khai quốc” - Kỷ niệm 1.482 năm ngày Đức Hoàng đế Lý Nam Đế lên ngôi

Sự kiện - 28/02 21:11Sáng 28/2, tại Khu di tích quốc gia đền thờ Lý Nam Đế, tổ dân phố Hòa Bình, phường Vạn Xuân, UBND tỉnh Thái Nguyên trang trọng tổ chức Lễ hội “Vạn Xuân khai quốc” - Kỷ niệm 1.482 năm ngày Đức Hoàng đế Lý Nam Đế lên ngôi, sáng lập nhà nước Vạn Xuân.

Bộ Chính trị phân công ông Dương Quốc Huy giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai

Sự kiện - 28/02 20:29Ông Dương Quốc Huy, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ, được Bộ Chính trị điều động, phân công, chỉ định giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai nhiệm kỳ 2025–2030.

Khuyến khích người tiêu dùng tích cực sử dụng nhiên liệu sinh học

Tiêu dùng bền vững - 28/02 16:43Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị về việc đẩy mạnh việc sản xuất phối trộn, phân phối và sử dụng nhiên liệu sinh học tại Việt Nam.

Từ phố sự kiện đến tâm điểm tiêu dùng: Asia Vibe - điểm phải đến trên hành trình du lịch Móng Cái

Bất động sản xanh - 28/02 13:46Vừa là điểm hẹn của các lễ hội quy mô, vừa là trung tâm mua sắm - giao thương sầm uất, Asia Vibe (khu đô thị Vinhomes Golden Avenue) đang giữ vai trò kép trong bức tranh phát triển của Móng Cái.

Bí thư Lào Cai làm Thứ trưởng Thường trực Bộ Nông nghiệp và Môi trường

Sự kiện - 28/02 13:32Thủ tướng vừa có quyết định tiếp nhận, bổ nhiệm chức vụ Thứ trưởng thường trực Bộ Nông nghiệp và Môi trường đối với ông Trịnh Việt Hùng, Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai.

Vì sao giới tài xế đồng loạt bỏ xe xăng, lên đời VinFast Green?

Tiêu dùng bền vững - 28/02 09:48Dải sản phẩm Green của VinFast - Minio Green, Herio Green, Nerio Green, Limo Green - đang trở thành "cỗ máy kiếm tiền" mới cho giới tài xế nhờ chất lượng tốt, chi phí gần như bằng không và các chính sách hỗ trợ tài chính linh hoạt, hấp dẫn.

Tiết kiệm 25 triệu đồng tiền nhiên liệu mỗi tháng: “Biết thế mua VinFast VF 8 sớm hơn"

Tiêu dùng bền vững - 28/02 09:42Sau hơn 20.000 km chuyển từ xe xăng sang VF 8, anh Nguyễn Tú (Hà Nội) nhận thấy nhiều điểm ưng ý, từ chi phí vận hành đến cảm giác lái hàng ngày.

Đến năm 2030 100% xe taxi của Hà Nội sẽ chạy bằng điện, năng lượng xanh

Phát triển bền vững - 28/02 09:37Theo lộ trình, đến năm 2030 toàn bộ xe taxi trên địa bàn thành phố Hà Nội sẽ chuyển đổi sang chạy bằng điện, năng lượng xanh thay thế nhiên liệu hóa thạch.

Giá tiêu hôm nay 28.2: Thị trường nội địa về sát mốc 146.000 đồng/kg

Sản phẩm xanh - 28/02 09:25Giá tiêu hôm nay 28.2 tại các vùng trọng điểm Tây Nguyên và Đông Nam Bộ đồng loạt giảm, dao động quanh ngưỡng 146.000 đến 148.000 đồng mỗi kg.

Giá cà phê hôm nay 28.2: Quay đầu giảm mạnh 1.000 đồng/kg

Sản phẩm xanh - 28/02 09:22Giá cà phê hôm nay 28.2 giảm 800-1.000 đồng/kg tại các tỉnh Tây Nguyên, dao động trong khoảng 95.500 – 96.000 đồng/kg.

Giá vàng hôm nay 28.2: Vàng trong nước và thế giới bật tăng

Tài chính xanh - 28/02 09:18Giá vàng hôm nay 28.2, thị trường thế giới mỗi ounce vàng tăng gần 100 USD một ounce trong phiên cuối tháng. Vàng trong nước cũng lên 187 triệu đồng/lượng.

Chốt kèo “chiến mã” VinFast VF 6, hưởng trọn combo hỗ trợ trả góp 0 đồng, miễn phí sạc 3 năm

Tiêu dùng bền vững - 28/02 09:05Với đông đảo người dùng, VinFast VF 6 đã trở thành người bạn đồng hành tin cậy trên mọi nẻo đường bởi loạt trang bị, tiện nghi trội hơn hẳn các mẫu xe cùng tầm tiền trong khi chi phí nhẹ gánh hơn đáng kể.

Giá heo hơi hôm nay 28.2: Giảm nhẹ ở miền Bắc, miền Trung

Tiêu dùng bền vững - 28/02 06:54Giá heo hơi hôm nay 28.2 tiếp tục giảm nhẹ tại một số tỉnh miền Bắc và miền Trung, trong khi khu vực miền Nam giữ ổn định. Mức giá hiện dao động từ 69.000 đến 72.000 đồng/kg trên toàn quốc.

Thiết lập “xương sống” dữ liệu cho thị trường carbon thí điểm

Phát triển bền vững - 28/02 06:45Từ nay, mỗi tấn khí thải, mỗi tín chỉ carbon sẽ có “chứng minh thư” điện tử riêng. Thông tư mới của Bộ Nông nghiệp và Môi trường lập hệ thống đăng ký quốc gia, tạo nền móng minh bạch cho thị trường carbon thí điểm trước khi siết tuân thủ từ 2028.

Giá lúa gạo hôm nay 28.2: Giá đi ngang, xuất khẩu hạ nhiệt

Tiêu dùng bền vững - 28/02 06:15Giá lúa gạo hôm nay 28.2 ghi nhận thị trường trong nước giao dịch chậm, nhiều kho lớn tạm ngưng thu mua, mặt bằng giá đi ngang. Trên thị trường xuất khẩu, gạo Việt giảm nhẹ, trong khi Thái Lan chịu áp lực tỷ giá và cạnh tranh gia tăng.