Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến Trúc Cổ độc đáo Thời Nhà Lý

Có thể bạn quan tâm

Thứ hai, 09/02/2026 03:35 (GMT+7)

Kinh tế xanh
Phát triển bền vững
[email protected]
0937 68 8419

Tiêu điểm
- Sự kiện
- Bình luận
Môi trường xanh
- Tài nguyên
- Môi trường
- Khí hậu
- Phòng chống thiên tai
Kinh tế xanh
- Tài chính xanh
- Đầu tư xanh
- Xu hướng xanh
Phát triển bền vững
- Dự án môi trường
- Nghiên cứu - Ứng dụng
- Luật chống phá rừng
- Thường thức Kinh tế tuần hoàn
Bất động sản xanh
Chính sách Môi trường
- Hỏi đáp chính sách
- Văn bản mới
- Bảo vệ môi trường
Đối thoại
Việt Nam xanh
Sản phẩm xanh
- Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
- Tiêu dùng bền vững
KTMT và Công luận
- VIASEE
- Cải chính
Kết nối xanh
- Cần biết
- Khởi nghiệp
- Môi trường Y tế - Học đường
- Thể thao vì cộng đồng
- Doanh nghiệp tiên phong
Media
- Video
- Photo
- Infographic
- Longform

Tiêu điểm
Sự kiện
Bình luận

Môi trường xanh
Tài nguyên
Môi trường
Khí hậu
Phòng chống thiên tai

Kinh tế xanh
Tài chính xanh
Đầu tư xanh
Xu hướng xanh

Phát triển bền vững
Dự án môi trường
Nghiên cứu - Ứng dụng
Luật chống phá rừng
Thường thức Kinh tế tuần hoàn

Bất động sản xanh

Chính sách Môi trường
Hỏi đáp chính sách
Văn bản mới
Bảo vệ môi trường

Đối thoại

Việt Nam xanh

Sản phẩm xanh
Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
Tiêu dùng bền vững

KTMT và Công luận
VIASEE
Cải chính

Kết nối xanh
Cần biết
Khởi nghiệp
Môi trường Y tế - Học đường
Thể thao vì cộng đồng
Doanh nghiệp tiên phong

Media
Video
Photo
Infographic
Longform

Tạp chí in

NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ XIV CỦA ĐẢNG
Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KTXH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Bão Koto - Bão số 15
Đại hội Trung ương Hội Kinh tế môi trường Việt Nam lần thứ VI

Kết nối xanh

Thứ ba, 18/06/2019 06:00 (GMT+7)Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý

Theo dõi KTMT trên

Đền thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm tọa lạc tại xã Dương Xá (huyện Gia Lâm, Hà Nội). Đây là ngôi đền nổi tiếng được xây từ thời nhà Lý, gắn liền với tên tuổi và cuộc đời của Hoàng thái hậu Ỷ Lan - người phụ nữ tài sắc, có công sinh hạ vua Lý Nhân Tông.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 1

Khu di tích đền thờ Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan nằm bên quốc lộ 5 (thuộc địa phận xã Dương Xá, huyện Gia Lâm), cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 18km. Toàn bộ quần thể di tích, gồm: chùa, đền, điện, sơn trang nằm trong khuôn viên rộng khoảng 3ha có sân, nhà thủy đình, cây xanh các loại.

Theo chính sử, Ỷ Lan tên thật là Lê Thị Yến (1044 - 1117), cũng có sách ghi bà là Lê Thị Yến Loan hay Lê Thị Khiết. Bà xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo thuộc phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc xã Dương Xá, Gia Lâm, Hà Nội.

Bà vốn là một thôn nữ, làm ruộng, trồng dâu, nuôi tằm. Năm 1063, qua một lần về viếng thăm chùa Dâu ở Thuận Thành, vua Lý Thánh Tông có cảm tình với Thị Yến và đón vào cung, được phong là Nguyên Phi Ỷ Lan rồi Thái hậu Linh Nhân.

Bà đã góp phần cai quản việc nước, thu phục nhân tâm, tạo điều kiện giúp vua đánh thắng giặc Chiêm Thành năm 1069. Đến năm 1072, Lý Thánh Tông qua đời, Càn Đức lên ngôi vua mới có 7 tuổi (vua Lý Nhân Tông), bà buông rèm điều khiển việc nước, cùng Lý Đạo Thành, Lý Thường Kiệt tổ chức đánh thắng giặc Tống xâm lược vào năm 1076.

Sử cũ chép rằng, năm Quý Mão 1063, Lý Thánh Tông đã 40 tuổi mà chưa có con trai. Vua đi cầu tự nhiều nơi nhưng không thành. Một sáng mùa xuân, vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thành), dân làng mở hội nghênh giá.

Vua ngự giá đến trang Thổ Lỗi, sau này đổi là Siêu Loại (xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội ngày nay), thấy thần dân đang sụp lạy, duy có một thôn nữ xinh đẹp vẫn điềm nhiên hái dâu bên cạnh gốc lan. Lý Thánh Tông lấy làm lạ, cho người gạn hỏi. Người con gái đối đáp thông minh, cử chỉ đoan trang, dịu dàng đó chính là Yến Loan.

Vua truyền lệnh tuyển cô gái ấy vào cung, phong Yến Loan là Ỷ Lan phu nhân, có ý nghĩa đứng dựa cây lan. Trong cung, Ỷ Lan không lấy việc trau chuốt nhan sắc, mong chiếm được tình yêu của vua mà quan tâm đến mọi công việc trong triều đình. Bà khổ công học hỏi, miệt mài đọc sách. Chỉ trong một thời gian ngắn, mọi người đều kinh ngạc trước sự hiểu biết uyên thâm về nhiều mặt của Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 2

Cổng tam quan nhìn từ phía trong có lối kiến trúc độc đáo

Ỷ Lan là người phụ nữ có tài kinh bang tế thế, từng đã 2 lần nhiếp chính trông coi việc nước. Lần thứ nhất là năm Kỷ Dậu 1069, Lý Thánh Tông thân chinh cùng Lý Thường Kiệt mang quân đi đánh giặc phương Nam đã trao quyền nhiếp chính cho bà.

Lần thứ hai vào năm Nhâm Tý 1072, vua Lý Thánh Tông đột ngột qua đời, Hoàng thái tử Lý Càn Đức lên nối ngôi lúc mới 7 tuổi (tức Hoàng đế Lý Nhân Tông), bà được tôn làm Hoàng thái hậu. Triều đình rối ren, Ỷ Lan đã coi triều chính, điều khiển quốc gia, cùng triều thần lãnh đạo quân dân Đại Việt tiến hành cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 3

Đền chính thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan với lối kiến trúc cổ kính

Là một phụ nữ tài trí, đức độ, lại được triều thần ủng hộ nên Hoàng thái hậu Ỷ Lan đã có những đóng góp tích cực vào cơ nghiệp nhà Lý, chăm lo sản xuất nông nghiệp, mở mang dân trí, quan tâm đến thi cử học hành. Bà ban hành nhiều chính sách tiến bộ như chuộc nô tỳ, tha cung nữ, giảm tô thuế, cấm giết trâu bò….

Qua nhiều lần trung tu, lần lớn nhất là vào năm 1612, nhưng đến nay đền vẫn giữ được nét cổ kính, nguyên sơ với nét kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa nhà Lý.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 4

Hồ bán nguyệt ngay sau cổng vào...

Bước vào trong ngôi đền, ngay sau bên trái cánh cổng tam quan là hồ bán nguyệt ẩn dưới bóng cây cổ thụ tạo nên một không gian hài hòa, yên bình.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 5

Đôi rồng thời Lý phủ phục bên mạn sườn đồi thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 6

Trên đồi là miếu thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Theo sử sách và truyền thuyết dân gian, chùa Bà Tấm (Linh Nhân Tư Phúc Tự) do chính Linh nhân Hoàng thái hậu Ỷ Lan cho xây dựng và khánh thành vào tháng 3 năm Ất Mùi (1115). Có thể khẳng định, về quy mô và mặt bằng kiến trúc, một di tích nổi tiếng, gắn liền với lịch sử Thăng Long - Hà Nội hơn ngàn năm tuổi.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 7

Dấu tích nền móng kiến trúc và thành bạc đá của chùa Linh Nhân Tư Phúc thời Lý (năm 1115) được khai quật lần 2 năm 2013 - 2014.

Với những di vật cổ của thời Lý hiện còn đã đưa khu di tích chùa và đền thờ bà Ỷ Lan ở Dương Xá trở thành trung tâm văn hóa nổi bật nhất, quan trọng nhất trong hệ thống di tích tưởng niệm Nguyên Phi Ỷ Lan.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 8

Giếng Ngọc sau đền

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 9

Vườn tháp...

Nơi đây không chỉ thờ phụng một danh nhân lịch sử văn hóa nổi tiếng của cả nước mà còn là điểm di tích cách mạng rất đáng trân trọng của dân tộc. Trong thời gian tiền khởi nghĩa, đây là nơi được đón các đồng chí Trung ương và Xứ ủy Bắc kỳ như: Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt, Văn Tiến Dũng ... về đây hoạt động.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 10

Chùa Linh Nhân Tư Phúc mới được xây dựng lại.

Năm 2010, để tưởng nhớ công đức của bà Ỷ Lan, Ban quản lý di tích đền đã tôn trí tượng đài Nguyên Phi Ỷ Lan cao 9,1m, nặng 30 tấn được đúc bằng đồng nguyên chất. Đằng sau có bức phù điêu đá xanh 31.2m. Tượng đặt ở bên trái cửa đền, trên quảng trường rộng lớn, thoáng mát.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý - Ảnh 11

Tượng đài Đức Quốc Mẫu Ỷ Lan.

Hàng năm cứ vào dịp từ 19 đến 21 tháng 2 Âm lịch, du khách thập phương lại hành hương về Dương Xá tham dự lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày Nguyên Phi Ỷ Lan đăng quang và ngày 24, 25 tháng 7 Âm lịch, ngày mất của bà.

Nguyễn Luận

Ký ức ngõ Hà Nội
Chùa Nôm, làng Nôm - nơi lưu giữ hồn quê Bắc Bộ

Bạn đang đọc bài viết Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý. Thông tin phản ánh, liên hệ đường dây nóng : 0937 68 8419 Hoặc email: [email protected]

đền Nguyên Phi Ỷ Lan
chùa Bà Tấm
Quốc Mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan
đền Ỷ Lan
Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan

Trường THPT Yên Hòa lan tỏa giá trị đoàn viên qua Ngày hội gia đình “Xuân gắn kết, Tết yêu thương”

Trong không khí rộn ràng của những ngày giáp Tết Nguyên đán 2026, sáng ngày 7/2, Trường THPT Yên Hòa đã long trọng tổ chức Ngày hội gia đình năm 2026 với chủ đề “Xuân gắn kết, tết yêu thương”.

Tập đoàn Nhà phố Việt Nam: Một hành trình 6 năm được kiến tạo từ khát vọng, niềm tin và bản lĩnh

Chiều ngày 5/2/2026 tại Nhà hát Âu Cơ - số 8 phố Huỳnh Thúc Kháng, Hà Nội. Công ty CP Tập đoàn Bất động sản Nhà phố Việt Nam đã long trọng tổ chức buổi lễ tổng kết vinh danh năm 2025 với chủ đề: Nâng bản lĩnh - Kết vinh hoa.

Cuối tuần trẩy hội Bách hoa Bộ hành, thẩm vị đặc sản Tết và mua sắm thả ga ở Hội chợ Mùa Xuân

Cuối tuần này, Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất 2026 tại VEC không chỉ là nơi dạo chơi, mà là “combo” trải nghiệm xuân trọn gói, đi một lần vui cả ngày!

Tiếng nói Xanh - Từ sân chơi trong nước đến chuẩn mực tranh biện quốc tế

Khép lại sau nhiều vòng thi sôi nổi, Tiếng nói Xanh mùa 3 ghi dấu ấn về quy mô, chất lượng, nâng tầm hùng biện môi trường và mở lối hội nhập cho giới trẻ.

Chi tiết 33 điểm bắn pháo hoa ở Hà Nội dịp Tết Nguyên đán

Dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ, Hà Nội có 33 địa điểm bắn pháo hoa. Trong đó có 11 trận địa bắn pháo hoa tầm cao kết hợp pháo hoa tầm thấp và pháo hoa hỏa thuật.

Sunshine Bay Retreat Vung Tau tăng tốc chinh phục thị trường căn hộ biển Nam TP.Hồ Chí Minh

Sự kiện Privileged Partnership Signing diễn ra vào sáng 31/01 không chỉ đánh dấu việc hình thành liên minh phân phối Sunshine Bay Retreat Vung Tau với gần 50 đại lý chủ lực, mà còn phát đi thông điệp tiên phong của dự án...

Bộ tứ hạ tầng quốc tế đồng loạt kích hoạt, giới đầu tư âm thầm tiến vào “tọa độ kim cương” Nha Trang

Nha Trang đang bước vào chu kỳ “nâng hạng” nhờ hạ tầng hàng không, đường bộ, đường sắt, đường biển đồng loạt tăng công suất. Giới đầu tư sành sỏi không bỏ lỡ cơ hội, nhắm ngay đến các tài sản lõi nằm trên trục đón khách quốc tế bên bờ vịnh đẹp bậc nhất.

Thông báo tìm người thân mất tích

Gia đình đang tìm kiếm ông Trần Thông Hải, đã rời khỏi gia đình từ năm 1994 và đến nay chưa có thông tin trở về. Ai biết thông tin xin liên hệ số điện thoại 0986319032.

Toyota Việt Nam trao quà Tết cho các gia đình chính sách và có hoàn cảnh đặc biệt tại tỉnh Phú Thọ

Toyota Việt Nam phối hợp cùng Công đoàn Công ty trao tặng 280 phần quà Tết cho các hộ gia đình chính sách và có hoàn cảnh đặc biệt tại phường Phúc Yên và phường Xuân Hòa, tỉnh Phú Thọ.

Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk thăm, tặng quà Tết gia đình chính sách tại Buôn Đôn

Sự kiện - 08/02 19:12Chiều 8/2, đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết – Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk – dẫn đầu đoàn công tác đến thăm, chúc Tết và trao quà cho các gia đình chính sách, hộ nghèo tại xã Buôn Đôn nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Giá vàng hôm nay 8.2: SJC vọt lên 179,3 triệu, thế giới sát mốc 5000 USD

Tài chính xanh - 08/02 09:18Giá vàng hôm nay 8.2 bứt phá mạnh mẽ. Giá vàng SJC chạm 179,3 triệu đồng/lượng, vàng nhẫn vượt 178 triệu. Giá thế giới sát mốc 5.000 USD.

Evo Grand Lite: Nữ sinh khen “đẹp mê mẩn”, cốp rộng, đi học đi chơi đều tiện

Tiêu dùng bền vững - 08/02 09:15Với mức giá chỉ ngang các loại xe xăng số, chi phí vận hành dễ chịu và thiết kế trẻ trung đúng gu Gen Z, VinFast Evo Grand Lite đã chiếm trọn niềm tin của cả phụ huynh lẫn các bạn học sinh.

Tỷ giá USD hôm nay 8.2: Tỷ giá USD thế giới giảm nhẹ

Tài chính xanh - 08/02 07:09Tỷ giá USD hôm nay ngày 8.2 ghi nhận USD tại ngân hàng quanh 25.730–26.489 đồng, thị trường tự do tăng mạnh lên 26.622 đồng/USD, trong khi đồng bạc xanh thế giới giảm nhẹ cuối tuần.

Giá lúa gạo hôm nay 8.2: Xuất khẩu gạo châu Á trái chiều

Tiêu dùng bền vững - 08/02 07:08Giá lúa gạo hôm nay 8.2 cho thấy thị trường trong nước tiếp tục lắng sóng, giao dịch cầm chừng, giá biến động nhẹ. Gạo nguyên liệu ĐBSCL giảm không đáng kể, trong khi thị trường xuất khẩu châu Á phân hóa.

Giảm rác thải nhựa: "Mệnh lệnh" sống còn cho du lịch xanh Việt Nam

Phát triển bền vững - 08/02 07:00Bước sang năm 2026, du lịch xanh không còn là một xu hướng nhất thời mà đã trở thành tiêu chí bắt buộc trong chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam.

Giá tiêu ngày 8.2: Vững vàng trên đỉnh, chờ tín hiệu bứt phá

Sản phẩm xanh - 08/02 06:50Giá tiêu ngày 8/2 tiếp tục đi ngang quanh mốc 140.000 - 142.000 đồng/kg. Nguồn cung đầu vụ hạn chế giúp thị trường giữ nhịp ổn định dù thanh khoản thấp.

Giá cà phê hôm nay 8.2: Đảo chiều giảm, cao nhất 96.000 đồng/kg

Sản phẩm xanh - 08/02 06:49Giá cà phê ngày 8/2 đi ngang sau phiên giảm sâu. Robusta mất mốc 3.800 USD, thị trường nội địa loay hoay vùng 94.000-96.000 đồng/kg.

Ấm áp ‘Tết Quân Dân’ tại xã đảo duy nhất của Hà Nội

Photo - 08/02 06:09Xã đảo Minh Châu phối hợp với Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội tổ chức Chương trình ‘Tết Quân Dân’ với chuỗi hoạt động phong phú, thiết thực, giàu ý nghĩa, lan tỏa tinh thần đoàn kết quân - dân những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Trường THPT Yên Hòa lan tỏa giá trị đoàn viên qua Ngày hội gia đình “Xuân gắn kết, Tết yêu thương”

Môi trường Y tế - Học đường - 07/02 22:27Trong không khí rộn ràng của những ngày giáp Tết Nguyên đán 2026, sáng ngày 7/2, Trường THPT Yên Hòa đã long trọng tổ chức Ngày hội gia đình năm 2026 với chủ đề “Xuân gắn kết, tết yêu thương”.

Chuyển đổi xanh thành kim chỉ nam phát triển mới của Hải Phòng

Phát triển bền vững - 07/02 20:42Hải Phòng đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh trên nhiều lĩnh vực, từ giao thông, cảng biển đến công nghiệp và du lịch. Hướng đi này nhằm giảm phát thải, cải thiện môi trường sống và tạo nền tảng phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Tổng Bí thư: Khẩn trương cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV thành chương trình, kế hoạch hành động

Sự kiện - 07/02 16:38Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị- xã hội khẩn trương cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng thành chương trình, kế hoạch hành động phù hợp.

Tập đoàn Nhà phố Việt Nam: Một hành trình 6 năm được kiến tạo từ khát vọng, niềm tin và bản lĩnh

Doanh nghiệp tiên phong - 07/02 11:36Chiều ngày 5/2/2026 tại Nhà hát Âu Cơ - số 8 phố Huỳnh Thúc Kháng, Hà Nội. Công ty CP Tập đoàn Bất động sản Nhà phố Việt Nam đã long trọng tổ chức buổi lễ tổng kết vinh danh năm 2025 với chủ đề: Nâng bản lĩnh - Kết vinh hoa.

Đắk Lắk gặp mặt trí thức, văn nghệ sĩ và nhà báo tiêu biểu Xuân Bính Ngọ 2026

Sự kiện - 07/02 10:24Chiều 6/2, trong không khí phấn khởi chào đón Xuân Bính Ngọ 2026, Tỉnh ủy – HĐND – UBND – Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Đắk Lắk tổ chức gặp mặt thân mật đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ và báo chí tiêu biểu trên địa bàn tỉnh.

Hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng

Sự kiện - 07/02 09:56Ngày 7/2, Ban Bí thư Trung ương Đảng tổ chức Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.