Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến Trúc Cổ độc đáo Thời Nhà Lý

Thứ ba, 06/01/2026 11:27 (GMT+7)

• Kinh tế xanh
• Phát triển bền vững
• [email protected]
• 0937 68 8419

• Tiêu điểm
• Môi trường xanh
• Kinh tế xanh
• Phát triển bền vững
• Bất động sản xanh
• Chính sách Môi trường
• Đối thoại
• Việt Nam xanh
• Sản phẩm xanh
• KTMT và Công luận
• Kết nối xanh
• Media
• Tạp chí in

• Tiêu điểm
• Sự kiện
• Bình luận

• Môi trường xanh
• Tài nguyên
• Môi trường
• Khí hậu
• Phòng chống thiên tai

• Kinh tế xanh
• Tài chính xanh
• Đầu tư xanh
• Xu hướng xanh

• Phát triển bền vững
• Dự án môi trường
• Nghiên cứu - Ứng dụng
• Luật chống phá rừng
• Thường thức Kinh tế tuần hoàn

• Bất động sản xanh

• Chính sách Môi trường
• Hỏi đáp chính sách
• Văn bản mới
• Bảo vệ môi trường

• Đối thoại

• Việt Nam xanh

• Sản phẩm xanh
• Các tiêu chuẩn xanh - bền vững
• Tiêu dùng bền vững

• KTMT và Công luận
• VIASEE
• Cải chính

• Kết nối xanh
• Cần biết
• Khởi nghiệp
• Môi trường Y tế - Học đường
• Thể thao vì cộng đồng
• Doanh nghiệp tiên phong

• Media
• Video
• Photo
• Infographic
• Longform

• Tạp chí in

• Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
• Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KTXH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
• Bão Koto - Bão số 15
• Đại hội Trung ương Hội Kinh tế môi trường Việt Nam lần thứ VI
• ĐÓNG GÓP Ý KIẾN VÀO CÁC VĂN KIỆN TRÌNH ĐẠI HỘI LẦN THỨ XIV CỦA ĐẢNG
• Bão số 13 - bão Kalmaegi
• Miền Trung mưa lớn, ngập lụt diện rộng
• Bão Matmo - Bão số 11
• Bão Bualoi (bão số 10)
• Bão Ragasa (cơn bão số 9)

• Kết nối xanh

Thứ ba, 18/06/2019 06:00 (GMT+7)Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý

Theo dõi KTMT trên

Đền thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm tọa lạc tại xã Dương Xá (huyện Gia Lâm, Hà Nội). Đây là ngôi đền nổi tiếng được xây từ thời nhà Lý, gắn liền với tên tuổi và cuộc đời của Hoàng thái hậu Ỷ Lan - người phụ nữ tài sắc, có công sinh hạ vua Lý Nhân Tông.

Khu di tích đền thờ Nguyên Phi Ỷ Lan hay còn gọi là chùa Bà Tấm.

Đền Nguyên Phi Ỷ Lan nằm bên quốc lộ 5 (thuộc địa phận xã Dương Xá, huyện Gia Lâm), cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 18km. Toàn bộ quần thể di tích, gồm: chùa, đền, điện, sơn trang nằm trong khuôn viên rộng khoảng 3ha có sân, nhà thủy đình, cây xanh các loại.

Theo chính sử, Ỷ Lan tên thật là Lê Thị Yến (1044 - 1117), cũng có sách ghi bà là Lê Thị Yến Loan hay Lê Thị Khiết. Bà xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo thuộc phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc xã Dương Xá, Gia Lâm, Hà Nội. Bà vốn là một thôn nữ, làm ruộng, trồng dâu, nuôi tằm. Năm 1063, qua một lần về viếng thăm chùa Dâu ở Thuận Thành, vua Lý Thánh Tông có cảm tình với Thị Yến và đón vào cung, được phong là Nguyên Phi Ỷ Lan rồi Thái hậu Linh Nhân. Bà đã góp phần cai quản việc nước, thu phục nhân tâm, tạo điều kiện giúp vua đánh thắng giặc Chiêm Thành năm 1069. Đến năm 1072, Lý Thánh Tông qua đời, Càn Đức lên ngôi vua mới có 7 tuổi (vua Lý Nhân Tông), bà buông rèm điều khiển việc nước, cùng Lý Đạo Thành, Lý Thường Kiệt tổ chức đánh thắng giặc Tống xâm lược vào năm 1076.

Sử cũ chép rằng, năm Quý Mão 1063, Lý Thánh Tông đã 40 tuổi mà chưa có con trai. Vua đi cầu tự nhiều nơi nhưng không thành. Một sáng mùa xuân, vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thành), dân làng mở hội nghênh giá.

Vua ngự giá đến trang Thổ Lỗi, sau này đổi là Siêu Loại (xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội ngày nay), thấy thần dân đang sụp lạy, duy có một thôn nữ xinh đẹp vẫn điềm nhiên hái dâu bên cạnh gốc lan. Lý Thánh Tông lấy làm lạ, cho người gạn hỏi. Người con gái đối đáp thông minh, cử chỉ đoan trang, dịu dàng đó chính là Yến Loan.

Vua truyền lệnh tuyển cô gái ấy vào cung, phong Yến Loan là Ỷ Lan phu nhân, có ý nghĩa đứng dựa cây lan. Trong cung, Ỷ Lan không lấy việc trau chuốt nhan sắc, mong chiếm được tình yêu của vua mà quan tâm đến mọi công việc trong triều đình. Bà khổ công học hỏi, miệt mài đọc sách. Chỉ trong một thời gian ngắn, mọi người đều kinh ngạc trước sự hiểu biết uyên thâm về nhiều mặt của Ỷ Lan.

Cổng tam quan nhìn từ phía trong có lối kiến trúc độc đáo

Ỷ Lan là người phụ nữ có tài kinh bang tế thế, từng đã 2 lần nhiếp chính trông coi việc nước. Lần thứ nhất là năm Kỷ Dậu 1069, Lý Thánh Tông thân chinh cùng Lý Thường Kiệt mang quân đi đánh giặc phương Nam đã trao quyền nhiếp chính cho bà.

Lần thứ hai vào năm Nhâm Tý 1072, vua Lý Thánh Tông đột ngột qua đời, Hoàng thái tử Lý Càn Đức lên nối ngôi lúc mới 7 tuổi (tức Hoàng đế Lý Nhân Tông), bà được tôn làm Hoàng thái hậu. Triều đình rối ren, Ỷ Lan đã coi triều chính, điều khiển quốc gia, cùng triều thần lãnh đạo quân dân Đại Việt tiến hành cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi.

Đền chính thờ Quốc mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan với lối kiến trúc cổ kính

Là một phụ nữ tài trí, đức độ, lại được triều thần ủng hộ nên Hoàng thái hậu Ỷ Lan đã có những đóng góp tích cực vào cơ nghiệp nhà Lý, chăm lo sản xuất nông nghiệp, mở mang dân trí, quan tâm đến thi cử học hành. Bà ban hành nhiều chính sách tiến bộ như chuộc nô tỳ, tha cung nữ, giảm tô thuế, cấm giết trâu bò….

Qua nhiều lần trung tu, lần lớn nhất là vào năm 1612, nhưng đến nay đền vẫn giữ được nét cổ kính, nguyên sơ với nét kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa nhà Lý.

Hồ bán nguyệt ngay sau cổng vào...

Bước vào trong ngôi đền, ngay sau bên trái cánh cổng tam quan là hồ bán nguyệt ẩn dưới bóng cây cổ thụ tạo nên một không gian hài hòa, yên bình.

Đôi rồng thời Lý phủ phục bên mạn sườn đồi thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Trên đồi là miếu thờ Nguyên Phi Ỷ Lan

Theo sử sách và truyền thuyết dân gian, chùa Bà Tấm (Linh Nhân Tư Phúc Tự) do chính Linh nhân Hoàng thái hậu Ỷ Lan cho xây dựng và khánh thành vào tháng 3 năm Ất Mùi (1115). Có thể khẳng định, về quy mô và mặt bằng kiến trúc, một di tích nổi tiếng, gắn liền với lịch sử Thăng Long - Hà Nội hơn ngàn năm tuổi.

Dấu tích nền móng kiến trúc và thành bạc đá của chùa Linh Nhân Tư Phúc thời Lý (năm 1115) được khai quật lần 2 năm 2013 - 2014.

Với những di vật cổ của thời Lý hiện còn đã đưa khu di tích chùa và đền thờ bà Ỷ Lan ở Dương Xá trở thành trung tâm văn hóa nổi bật nhất, quan trọng nhất trong hệ thống di tích tưởng niệm Nguyên Phi Ỷ Lan.

Giếng Ngọc sau đền

Vườn tháp...

Nơi đây không chỉ thờ phụng một danh nhân lịch sử văn hóa nổi tiếng của cả nước mà còn là điểm di tích cách mạng rất đáng trân trọng của dân tộc. Trong thời gian tiền khởi nghĩa, đây là nơi được đón các đồng chí Trung ương và Xứ ủy Bắc kỳ như: Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt, Văn Tiến Dũng ... về đây hoạt động.

Chùa Linh Nhân Tư Phúc mới được xây dựng lại.

Năm 2010, để tưởng nhớ công đức của bà Ỷ Lan, Ban quản lý di tích đền đã tôn trí tượng đài Nguyên Phi Ỷ Lan cao 9,1m, nặng 30 tấn được đúc bằng đồng nguyên chất. Đằng sau có bức phù điêu đá xanh 31.2m. Tượng đặt ở bên trái cửa đền, trên quảng trường rộng lớn, thoáng mát.

Tượng đài Đức Quốc Mẫu Ỷ Lan.

Hàng năm cứ vào dịp từ 19 đến 21 tháng 2 Âm lịch, du khách thập phương lại hành hương về Dương Xá tham dự lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày Nguyên Phi Ỷ Lan đăng quang và ngày 24, 25 tháng 7 Âm lịch, ngày mất của bà.

Nguyễn Luận

• Ký ức ngõ Hà Nội
• Chùa Nôm, làng Nôm - nơi lưu giữ hồn quê Bắc Bộ

Bạn đang đọc bài viết Đền Nguyên Phi Ỷ Lan: Kiến trúc cổ độc đáo thời nhà Lý. Thông tin phản ánh, liên hệ đường dây nóng : 0937 68 8419 Hoặc email: [email protected]

• đền Nguyên Phi Ỷ Lan
• chùa Bà Tấm
• Quốc Mẫu Nguyên Phi Ỷ Lan
• đền Ỷ Lan
• Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan

6 trải nghiệm 'nhất định phải thử' tại Tổ hợp Công viên giải trí Bright Park

“Công viên giải trí Bright Park – Thế giới phiêu lưu đa địa hình” mang đến dấu ấn khác biệt trên bản đồ vui chơi - giải trí tỉnh Ninh Bình...

Savan 1, dòng điện xuyên biên giới và vai trò của kinh tế tư nhân

Việc Nhà máy điện gió Savan 1 – dự án do T&T Group phát triển tại Lào chính thức vận hành thương mại ngày 26/12 được xem là một dấu mốc đáng chú ý trong bức tranh năng lượng tái tạo xuyên biên giới.

Công ty Phế Liệu VN chuyên thu mua phế liệu trọn gói giá cao

Trong sản xuất kinh doanh, xử lý tồn kho, máy móc cũ và phế phẩm là bài toán lớn. Phế Liệu VN cung cấp dịch vụ thu mua trọn gói, chuyên nghiệp, giá tốt.

Ngành công nghiệp dầu mỏ Venezuela: Trữ lượng lớn nhất thế giới

Venezuela sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới nhưng sản lượng dầu thô của nước này vẫn chỉ ở mức thấp so với công suất tối đa.

Toyota Việt Nam triển khai chương trình khuyến mại tháng 1/2026

Công ty Ô tô Toyota Việt Nam (TMV), Công ty Tài chính Toyota Việt Nam (TFSVN), cùng hệ thống các Đại lý Toyota trên toàn quốc triển khai chương trình khuyến mại siêu hấp dẫn dành cho khách hàng trong tháng 1/2026.

Toyota Việt Nam giới thiệu Chủ tịch mới và Tổng Giám đốc mới

Công ty Ô tô Toyota Việt Nam (TMV) trân trọng giới thiệu Chủ tịch mới - ông Tiền Quốc Hào và Tổng Giám đốc mới - Ông Osamu Hirata, người kế nhiệm ông Nakano Keita - Nguyên Tổng Giám đốc, sau 3 năm làm việc tại Toyota Việt Nam (tháng 2/2023 - tháng 12

Chuỗi “điểm đến quốc dân” trong hệ sinh thái Vingroup đón hơn 1,5 triệu lượt khách

Từ các khu đô thị Vinhomes đến các thủ phủ nghỉ dưỡng, giải trí Vinpearl, VinWonders hay thiên đường mua sắm Vincom… “vũ trụ Vin” đã biến bữa tiệc countdown trên khắp Việt Nam thành hành trình trải nghiệm bùng nổ cảm xúc, thu hút hơn 1,5 triệu người.

Bắt đầu từ năm nay sẽ khám sàng lọc miễn phí, tiến tới miễn viện phí

Từ năm 2026, chính sách khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí mỗi năm một lần sẽ được triển khai theo lộ trình ưu tiên, hướng tới phòng bệnh từ sớm, giảm gánh nặng chi phí điều trị và áp lực cho hệ thống y tế.

Toyota Việt Nam bán ra hơn 74.000 xe trong năm 2025

Toyota Việt Nam (TMV) bán ra 8.719 xe (bao gồm xe Lexus), góp phần đưa tổng số xe mà hãng bán ra trong năm 2025 lên hơn 74.000 xe.

Siết điều kiện góp vốn, mua cổ phần của tổ chức tín dụng

Tài chính xanh - 11:18 sángNgân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) vừa ban hành Thông tư số 60/2025/TT-NHNN quy định cụ thể về điều kiện, hồ sơ và thủ tục chấp thuận việc góp vốn, mua cổ phần của tổ chức tín dụng.

Tiếp tục phát huy truyền thống 80 năm vẻ vang của Quốc hội Việt Nam*

Sự kiện - 11:07 sángTạp chí Kinh tế Môi trường trân trọng giới thiệu toàn văn phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam.

Gần 300.000 doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường năm 2025

Kinh tế xanh - 10:49 sángNăm 2025, gần 300.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay lại thị trường, tăng hơn 27%. Tổng vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế tăng gần 78%, cho thấy niềm tin kinh doanh phục hồi rõ nét.

6 trải nghiệm 'nhất định phải thử' tại Tổ hợp Công viên giải trí Bright Park

Cần biết - 10:49 sáng“Công viên giải trí Bright Park – Thế giới phiêu lưu đa địa hình” mang đến dấu ấn khác biệt trên bản đồ vui chơi - giải trí tỉnh Ninh Bình...

GE Vernova chính thức vận hành thương mại nhà máy điện khí 9HA đầu tiên tại Việt Nam

Dự án môi trường - 10:32 sángGE Vernova vừa công bố việc chính thức vận hành thương mại nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4 do Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam (PV Power) làm chủ đầu tư.

Cầu Mễ Sở mở “mạch giao thông” mới qua sông Hồng

Bất động sản xanh - 10:27 sángCầu Mễ Sở trên tuyến Vành đai 4 không chỉ nối Thường Tín (Hà Nội) với Văn Giang (Hưng Yên) qua sông Hồng, mà còn mở ra hướng kết nối mới, giảm áp lực giao thông và thúc đẩy liên kết vùng phía Đông Nam Thủ đô.

Xuất nhập khẩu đạt kỷ lục 930 tỷ USD, xuất siêu 20 tỷ USD năm 2025

Kinh tế xanh - 10:07 sángNăm 2025, xuất nhập khẩu Việt Nam cán mốc 930 tỷ USD, xuất siêu 20 tỷ USD, khẳng định sức bật và vị thế thương mại trên toàn cầu.

CPI bình quân cả năm 2025 tăng 3,31%

Kinh tế xanh - 10:07 sángChỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân cả năm 2025 tăng 3,31% so với năm 2024, đạt mục tiêu Quốc hội đề ra.

Chất lượng không khí Hà Nội ngày 6.1: Cải thiện rõ rệt nhờ không khí lạnh tràn về

Môi trường - 10:04 sángChất lượng không khí tại Hà Nội ngày 6.1 cải thiện rõ rệt sau nhiều ngày ô nhiễm, nhờ tác động của không khí lạnh khiến nhiệt độ giảm sâu và gió Đông Bắc hoạt động mạnh, giúp khuếch tán bụi mịn.

Từ lá phiếu 80 năm trước đến khát vọng kiến tạo tương lai

Sự kiện - 09:58 sángNgày 6/1/1946 ghi dấu một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử chính trị Việt Nam hiện đại: lần đầu tiên Nhân dân Việt Nam trực tiếp bỏ phiếu bầu ra Quốc hội của mình

Sản xuất công nghiệp 2025 tăng 9,2%, đạt đỉnh trong 7 năm qua

Kinh tế xanh - 08:54 sángSản xuất công nghiệp 2025 tăng 9,2% – mức cao nhất 7 năm, với chế biến – chế tạo dẫn dắt và nhiều ngành trọng điểm phục hồi tích cực.

Giá xăng dầu hôm nay 6.1: Giá dầu thế giới tăng gần 2%

Tiêu dùng bền vững - 08:49 sángGiá dầu thế giới hôm nay (6/1/2026) tăng gần 2% trước những biến động của thị trường. Theo đó, giá dầu WTI tăng 1,74% và giá dầu Brent tăng 1,66%.

Dự báo thời tiết ngày 6.1: Không khí lạnh tăng cường, miền Bắc rét hại dưới 5°C

Khí hậu - 08:46 sángDự báo ngày 6/1, không khí lạnh tiếp tục bao trùm Bắc Bộ và Trung Bộ, miền Bắc rét đậm rét hại, vùng núi dưới 5°C. Bên cạnh đó, nhiều nơi mưa dông, cảnh báo lốc sét, mưa đá.

Giá heo hơi hôm nay 6.1: Thị trường phía Bắc đồng loạt giảm

Sản phẩm xanh - 06:50 sángGiá heo hơi hôm nay 6.1 giảm thêm 1.000 đồng, giao dịch về quanh ngưỡng 62.000 - 69.000 đồng/kg.

Tỷ giá USD hôm nay 6.1: USD trong nước tăng, thị trường thế giới thận trọng

Tài chính xanh - 06:49 sángTỷ giá USD hôm nay ngày 6.1 trong nước đồng loạt đi lên khi tỷ giá trung tâm được NHNN điều chỉnh tăng, USD tại các ngân hàng thương mại cũng nhích lên, trong khi thị trường tự do bật tăng mạnh so với mức ghi nhận trước đó.

Mai anh đào gọi xuân về trên cao nguyên Đà Lạt

Photo - 05/01 09:14Đà Lạt những ngày đầu năm mới, hoa mai anh đào lại đồng loạt khoe sắc. Với du khách, đây là mùa có thể trải nghiệm hoạt động du lịch ấn tượng nhất.

Giá vàng hôm nay 5.1: Giá vàng trong nước "im hơi lặng tiếng"

Tài chính xanh - 05/01 08:24Giá vàng hôm nay 5.1.2026, tâm lý thận trọng bao trùm thị trường khi nhà đầu tư chờ đợi những tín hiệu mới từ thị trường quốc tế.

Giá heo hơi hôm nay 6.1: Thị trường phía Bắc đồng loạt giảm

Sản phẩm xanh - 06:50 sángGiá heo hơi hôm nay 6.1 giảm thêm 1.000 đồng, giao dịch về quanh ngưỡng 62.000 - 69.000 đồng/kg.

Công ty CP Điện năng lượng tái tạo Toàn Cầu được xác nhận thu hồi khoáng sản

Tài nguyên - 05/01 10:28UBND tỉnh Thanh Hóa vừa ban hành văn bản xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản trong phạm vi thực hiện Dự án thi công Giai đoạn 1 - Dự án Cụm CN Cẩm Châu đối với Công ty CP Điện năng lượng tái tạo Toàn Cầu.

Giá cà phê hôm nay 5.1: Đầu tuần giữ nhịp, hồi hộp chờ "sóng" mới

Sản phẩm xanh - 05/01 08:17Giá cà phê hôm nay 5.1.2026, thị trường trong nước mở cửa phiên đầu tuần với trạng thái ổn định ở mức cao. Giá thu mua tại các vùng trọng điểm vẫn neo sát mốc 99.000 đồng/kg.

TẠP CHÍ ĐIỆN TỬ KINH TẾ MÔI TRƯỜNG

Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 400/GP-BTTTT cấp ngày 29/6/2021

Ngày thành lập: 10/7/2006

Chủ tịch hội đồng biên tập: PGS.TS Trương Mạnh Tiến

Tổng biên tập: Nguyễn Tường Quân

Văn phòng: Tầng 2A Phòng 2M05, Chung Cư Cowa Tower, Số 1, Ngõ 199, Đường Hồ Tùng Mậu, P.Từ Liêm, TP.Hà Nội

Hotline: 0937 68 8419 - Email: [email protected]

Thông tin tòa soạn

Liên hệ quảng cáo

Báo giá banner | Báo giá bài pr | Báo giá báo in

© Bản quyền thuộc Tạp chí Kinh tế Môi trường. Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có văn bản chấp thuận.